1943-1945: Η πολεμική των Βρετανών και της Δεξιάς εναντίον του ΑΚΕΛ

1023

Στο προηγούμενο ιστορικό σημείωμα μας αναφερθήκαμε στην ίδρυση του Κυπριακού Εθνικού Κόμματος, γνωστού ως ΚΕΚ.

Σε αυτό το σημείωμα θα δώσουμε συνέχεια παραθέτοντας αποσπάσματα από το βιβλίο του Σπύρου Σακελλαρόπουλου «Ο Κυπριακός κοινωνικός σχηματισμός (1191-2004).

Ο Σπ. Σακελλαρόπουλος είναι αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου. Το βιβλίο εξετάζει την εξέλιξη της πολιτικής, κοινωνικής και της οικονομικής ζωής της Κύπρου από την κατάκτηση του Ριχάρδου Λεοντόκαρδου μέχρι και το δημοψήφισμα του 2004. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η προσέγγιση του συγγραφέα σε όσα εξελίχθηκαν κατά την περίοδο που εξετάζουμε.

Πρέπει να σημειώσουμε ότι τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί μια βιβλιογραφία στην Κύπρο η οποία τοποθετεί πλέον τα πράγματα στη σωστή τους θέση μακριά από προπαγανδιστικά τεχνάσματα και εφευρέσεις που ίσχυαν τόσα χρόνια.

Και το βιβλίο του Σπ. Σακελλαρόπουλου συμβάλλει προς αυτή την κατεύθυνση.

Η διάσπαση των συντεχνιών

Ο συγγραφέας σημειώνει ότι την ίδια περίοδο που ιδρύεται το ΚΕΚ, συντελείται και η διάσπαση της Παγκύπριας Συντεχνιακής Επιτροπής (ΠΣΕ) που ανήκε στην αριστερά.

Με τη διάσπαση ιδρύονται οι λεγόμενες «Νέες Συντεχνίες» οι οποίες αργότερα θα συστεγαστούν κάτω από τη σκέπη της Συνομοσπονδίας Εργατών Κύπρου (ΣΕΚ) με στόχο να στεγαστούν οι εργάτες που ανήκαν στη λεγόμενη εθνικόφρονα παράταξη.

Πρόσχημα αποτέλεσε η εμπλοκή των Εργατικών Ενώσεων στις εκλογές του 1943. Οι νέες αυτές συντεχνίες, τον Οκτώβριο του 1944, δημιούργησαν τη Συνομοσπονδία Εργατών Κύπρου (ΣΕΚ).

Αμηχανία στο χώρο της Δεξιάς

Ο συγγραφέας σημειώνει ότι η υιοθέτηση από πλευράς ΑΚΕΛ της θέσης για ένωση χωρίς ενδιάμεσους σταθμούς δημιούργησε μεγάλη αμηχανία στον χώρο της Δεξιάς, δυσκολεύοντάς τη να λειτουργήσει όπως στο παρελθόν.

Σημειώνει επίσης ότι στη Δεξιά δημιούργησε πρόβλημα η ευέλικτη πολιτική συμμαχιών που επέλεξε να ακολουθήσει το ΑΚΕΛ για την επίτευξη του στόχου της ένωσης.

«Έτσι, παρά την έντονη αντιπαράθεση που σημειώθηκε μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων στις δημοτικές εκλογές του 1943, τούτο δεν θα εμποδίσει το ΑΚΕΛ δύο μήνες μετά, τον Μάιο του 1943, να ζητήσει τη συγκρότηση Εθνικού Συμβουλίου στο οποίο να μετέχουν όλες οι πολιτικές δυνάμεις του νησιού:

“Ενοποίηση των εθνικών προσπαθειών επιβάλλεται και καθίσταται απαραίτητη. Ενοποίηση, όμως, χωρίς κομματικήν εκμετάλλευση, χωρίς κανέναν αποκλεισμό. Ενοποίηση’ με αποκλεισμό της μιας ή της άλλης οργανώσεως θα εσήμαινε διαίρεση, πάλη, εθνικούς διαπληκπσμούς, εξυπηρέτηση εκείνων που αντιτίθενται στη δικαίωση της αξιώσεώς μας, καταστροφή της εθνικής μας υποθέσεως”.[1]

Η πρωτοβουλία του Λεόντιου και η άρνηση του ΚΕΚ

Η πρωτοβουλία αυτή δεν θα προχωρήσει τότε, αλλά τον Αύγουστο του 1944, με αφορμή την επίσκεψη στο νησί του σερ Κόσμο Πάρκινσον, αντιπροσώπου του Υπουργού Αποικιών. Την επίσκεψη αυτή θα θεωρήσει ως ευκαιρία για την από κοινού προώθηση του αιτήματος της Ένωσης ο Τοποτηρητής του Αρχιεπισκοπικού θρόνου Λεόντιος. Έτσι, θα καλέσει το ΑΚΕΛ, το ΚΕΚ και την ΠΕΚ προκειμένου να τοποθετηθούν ως προς το εάν επιθυμούν να συμμετάσχουν στη σύνταξη ενός κοινού υπομνήματος που θα έθετε το θέμα της Ένωσης. Το ΑΚΕΛ και η ΠΕΚ τοποθετήθηκαν θετικά αλλά όχι το ΚΕΚ, που δήλωσε πως το καλύτερο είναι το κάθε κόμμα να προχωρήσει στην υλοποίηση του δικού του προγράμματος.

Ωστόσο, η άμεση προοπτική απελευθέρωσης της Ελλάδας θα αναδείξει με πιο έντονο τρόπο το ζήτημα της Ένωσης της Κύπρου με τη μητέρα πατρίδα, έτσι ώστε το ΚΕΚ να αναθεωρήσει τη στάση του, και στις 25 Σεπτεμβρίου να αποδεχθεί την πρόσκληση του Λεόντιου.

Τελικώς, οι τέσσερις μεγαλύτεροι πολιτικοί σχηματισμοί (ΑΚΕΛ, ΚΕΚ, ΠΕΚ και Παγκύπρια Σοσιαλιστική Πρωτοβουλία του Χρ. Γαλατόπουλου), θα συμφωνήσουν στις 11 Οκτωβρίου σε πρωτόκολλο συνεργασίας για την επίτευξη της Ένωσης με την Ελλάδα.

Μεγάλες συγκεντρώσεις του ΑΚΕΛ

Αυτή την περίοδο το ΑΚΕΛ με αφορμή την κάθοδο του Πάρκινσον, διοργάνωσε σε όλη την Κύπρο σημαντικές διαδηλώσεις και συγκεντρώσεις πάρα τις σχετικές απαγορεύσεις που επέβαλε η βρετανική διοίκηση και την καταστολή που ακολούθησε.

Εντούτοις, σημειώνει ο συγγραφέας, σύντομα από τον δεξιό χώρο θα αρχίσουν οι υπαναχωρήσεις κυρίως λόγο της αντίθεσης στη συμμετοχή του ΑΚΕΛ στις σχετικές συζητήσεις, οπότε η όλη συνεργασία να τεθεί σε αμφισβήτηση.

Μέσα σε αυτό το κλίμακα καχυποψίας, τα γεγονότα των Δεκεμβριανών στην Αθήνα θα λειτουργήσουν καταλυτικά στις περαιτέρω εξελίξεις. Σταδιακά όλοι οι πολιτικοί φορείς, αλλά και η Εκκλησία, ζητούν να μη συμμετέχει του ΑΚΕΛ στην ενιαία δράση για την Ένωση. Την αρχή έκανε το ΚΕΚ την ίδια ημέρα των συγκρούσεων στην Ελλάδα (3 Δεκεμβρίου 1944), όπου με σχετική ανακοίνωσή του θα υποστηρίξει πως οι εξελίξεις στην Ελλάδα αποδεικνύουν ότι οι Ελλαδίτες κομμουνιστές δεν  αγωνίζομαι για την προώθηση των εθνικών θεμάτων αλλά για την ανατροπή του κοινωνικού καθεστώτος.

Υπαναχωρεί η Εκκλησία με αντικομουνισμό

Η Εκκλησία, επίσης, η οποία είχε κρατήσει θετική στάση στο ζήτημα συμμετοχής της Αριστεράς στο ενωτικό μέτωπο, τώρα, στον απόηχο των Δεκεμβριανών στο νησί, κινείται στο ίδιο μήκος κύματος με το ΚΕΚ. Έτσι, μία ημέρα μετά τα Δεκεμβριανά, ο Αναπληρωτής του θρόνου της Κυρήνειας, Αρχιμανδρίτης Ανθόπουλος, έστειλε εγκύκλιο στους δασκάλους και τους εκκλησιαστικούς επιτρόπους της Μητροπολιτικής περιφέρειας Κυρηνείας για να διαβαστεί στις εκκλησίες στις 17 και 24 Δεκεμβρίου, όπου αναφερόταν πως «ο Κομμουνισμός αρνούμενος την ύπαρξιν θεού θεωρεί την Αγίαν ημών θρησκείαν ως ανθρώπινον κατασκεύασμα, πρεσβεύων και διδάσκων το μίσος, τη βίαν και την ανατροπή».[2]

Από πλευράς του, το ΑΚΕΛ θα ταχθεί αναφανδόν υπέρ του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ.

Το ΑΚΕΛ ξεκαθαρίζει

Ο Σπύρος Σακελλαρόπουλος σημειώνει ότι το ΑΚΕΛ παρουσιάζει μία διττή ανάγνωση των γεγονότων. Από τη μία, με σαφήνεια στέκεται στο πλευρό του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, και από την άλλη, ξεκαθαρίζει πως οι εξελίξεις στην Ελλάδα δεν μπορούν να σταθούν εμπόδιο στην ανάπτυξη κοινού πολιτικού μετώπου για την πραγματοποίηση της Ένωσης.

Ωστόσο, σημειώνει, σύντομα θα φανεί πως ο στόχος του ΑΚΕΑ για το κοινό μέτωπο δεν ήταν εφικτός. Στα τέλη Δεκεμβρίου 1944, το ΚΕΚ θα εκδώσει προκήρυξη όπου θα αναφέρει πως το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ «σφάζουν, λεηλατούν, συλλαμβάνουν αρχηγούς κομμάτων, απάγουν αθώους και ήσυχους πολίτας», και στη συνέχεια καταγγέλλει πως «οι Κύπριοι κομμουνιστές άρχισαν κι αυτοί να εξασκούν ανάμεσά μας την ψυχολογική βία…», τελειώνοντας με το σύνθημα: «Κάτω η μπολσεβίκικη Δικτατορία, η τρομοκρατία και ο φασισμός…».

Ευγνωμοσύνη ΚΕΚ προς του Βρετανούς

Την ίδια ώρα κι ενώ το ΚΕΚ παρουσιαζόταν ως ο πρωτοπόρος για τον αγώνα της Ένωσης, όπως σημειώνει ο συγγραφέας, θα εκφράσει την ευγνωμοσύνη του προς τους Βρετανούς για τη στρατιωτική τους παρέμβαση στην Ελλάδα, που λειτούργησε ως ασπίδα προστασίας για τη μεγάλη πλειοψηφία του ελληνικού λαού, ο οποίος κινδύνευε να σφαγεί από τις ορδές των εξοπλισμένων κομμουνιστών.

Ταυτόχρονα το ΚΕΚ εξέφραζε τη «βαθύτατην θλίψιν του διά τα ευγενή τέκνα του βρετανικού Έθνους, τα οποία ευρίσκουν τον θάνατον μαχόμενα διά την Ελληνικήν Ελευθερίαν και την επιβολήν της Αληθούς Δημοκρατίας, της Κρατικής Τάξεως και του Ηθικού Νόμου».[3]

Και οι βρετανοί εναντίον της Αριστεράς

Την ίδια περίοδο, μαζί με την επίθεση και τον αποκλεισμό που δέχεται η Αριστερά από την Εκκλησία και τη Δεξιά, δέχεται και επίθεση από τους Βρετανούς αποικιοκράτες.

Η βρετανική αστυνομία θα εισβάλει σε όλα τα κτίρια της ΠΣΕ, θα κατασχέσει όλα τα έγγραφα των συντεχνιών και θα συλλάβει 18 συνδικαλιστές, οι οποίοι θα παραπεμφθούν σε δίκη με την κατηγορία, μεταξύ άλλων, της «συνωμοσίας προς ανατροπήν του καθεστώτος δι’ επαναστάσεως»,

Το κατηγορητήριο συνέδεε τα αριστερά φρονήματα των κατηγορουμένων με την προπαγάνδιση της Ένωσης (στοιχεία και τα δυο απευκταία για τη βρετανική Αποικιοκρατία).

Στη βάση αυτού του κατηγορητηρίου, όλοι οι κατηγορούμενοι κρίθηκαν ένοχοι και καταδικάστηκαν οι φυλάκιση, ενώ η ΠΣΕ κηρύχθηκε παράνομη και διαλύθηκε.

Όπως σημείωνε ο Κυβερνήτης σε απόρρητη έκθεση προς τον Υπουργό Αποικιών, τα μη Αριστερά πολιτικά κόμματα, «ήταν ενθουσιασμένα, ελπίζοντας ότι επέστη ο χρόνος να κλείσει η Κυβέρνηση ολόκληρο τον οργανισμό του ΑΚΕΛ»[4].

 

Η σύγκρουση Βρετανών και ΑΚΕΛ οξύνθηκαν τόσο μετά την αστυνομική επίθεση σε εκδήλωση του ΑΚΕΛ στο Λευκόνοικο στις 25 Μαρτίου 1945 με τη δολοφονία τριών συμμετεχόντων στην πορεία αλλά και με την διαδήλωση που πραγματοποίησαν αριστεροί στρατιώτες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου που βρίσκονταν έγκλειστοι από τους Βρετανούς με στόχο να μεταφερθούν στη Μέση Ανατολή για αντιμετώπιση εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων.

Η διαδήλωση στόχο είχε την άμεση αποστράτευση των στρατιωτών.

[1] Ιστορική Εγκυκλοπαίδεια της Κύπρου, 1980, τ. 7, σελ. 245.

[2] Ιστορική Εγκυκλοπαίδεια, 1980, τ. 7, σελ. 256.

[3] Βλ. εφ. Πυρσός, 5 Ιανουαρίου 1945.

[4] Αλέξη Αλέκου, «Οι πολιτικές εξελίξεις στην Κύπρο, 1945-1955, σ. 29-30.

 

Επιμέλεια: Μιχάλης Μιχαήλ

Σχολιάστε

Σχόλια | Τα σχόλια αντιπροσωπεύουν την προσωπική γνώμη των συγγραφέων τους και μόνο. Μη κόσμια ή/και προσβλητικά σχόλια θα διαγράφονται.