Από τη χούντα στο πραξικόπημα του 1974 (Μέρος 22ο)

1325

Οι σχέσεις του Γρίβα και της ΕΟΚΑ Β’ με τον Δ. Ιωαννίδη.

Ο Γρίβας και η ΕΟΚΑ Β’ είχαν ξεκάθαρο στόχο την ανατροπή του Μακαρίου και την επιβολή της ένωσης με την Ελλάδα.

Σε αυτή την προσπάθεια ο Γρίβας και η ΕΟΚΑ Β’ είχαν τη συμπαράσταση και τη βοήθεια της χούντας των Αθηνών είτε επί Παπαδόπουλου είτε επί Ιωαννίδη.

Στην πορεία των πραγμάτων και όταν ο Γ. Παπαδόπουλος θέλησε να πολιτικοποιήσει τη δράση της ΕΟΚΑ Β’, αντέδρασε ο Γρίβας και οι σχέσεις τους χάλασαν.

Ταυτόχρονα όμως ο Γρίβας και η ΕΟΚΑ Β’ ανέπτυξαν περισσότερο τις σχέσεις τους με την ομάδα Ιωαννίδη.

 

Ο Γρίβας ζητά βοήθεια από τον Ιωαννίδη

Ταυτόχρονα με την διαμάχη Παπαδόπουλου – Γρίβα, βελτιώνονταν οι σχέσεις Μακαρίου και Παπαδόπουλου. Γεγονός που ενοχλούσε έντονα τον Γρίβα.

Εκείνη την περίοδο εντείνονται οι επαφές του Γρίβα με την ομάδα Ιωαννίδη, με κύριο μεσολαβητή τον Κοσμά Μαστροκόλια ο οποίος διατηρούσε στενές σχέσεις με τον επικεφαλής της 2ης χούντας.[1]

Μέσα σε αυτό το κλίμα ο Γ. Γρίβας με επιστολή του προς το Δ. Ιωαννίδη, ημερομηνίας 21ης Οκτωβρίου 1973, αιτείται βοήθειας. Την επιστολή κατέθεσε στην επιτροπή ο στενός του συνεργάτης Σπ. Παπαγεωργίου.

istorikes diadromesΗ επιστολή αναφέρει συγκεκριμένα: “Μας αναγκαιούν οικονομική ενίσχυσις και οπλισμός. Όσον το ταχύτερον τα έχομεν τόσο ενωρίτερον θα είμεθα έτοιμοι, τόσον και η επιτυχία θα είναι εξασφαλισμένη”. Την επιστολή είχε μεταφέρει στον Ιωαννίδη ο Παντελής Δημητρίου, συνεργάτης του Γ. Γρίβα, αλλά και προσωπικός φίλος του δικτάτορα.[2]

Η επιστολή αυτή αποδεικνύει χωρίς καμιά αμφιβολία τη σχέση και τη συνεργασία της ΕΟΚΑ Β’ και του Γρίβα με τον Ιωαννίδη. Σημειώνουμε ότι προ της ανατροπής του Παπαδόπουλου από τον Ιωαννίδη, ο Γρίβας είχε στείλει επιστολή προς τον πρωθυπουργό Μαρκεζίνη για οικονομική και στρατιωτική βοήθεια.

istorikes diadromes

Την αναχώρηση για την Αθήνα, την ίδια περίοδο, του Παντελή Δημητρίου και τη συνάντησή του με το Δ. Ιωαννίδη επιβεβαιώνει και ο Σωκράτης Ηλιάδης σε τηλεφωνική επικοινωνία που είχε με τον ευρισκόμενο στην Αθήνα Αρχιμανδρίτη Άνθιμο Ελευθεριάδη.

Από όλα τα παραπάνω καθίσταται σαφές ότι ο Γ. Γρίβας και η ΕΟΚΑ Β’ είχαν άμεση και στενή σχέση τόσο με Ελλαδίτες αξιωματικούς που υπηρετούσαν στην Κύπρο και ήσαν έμπιστοι στη χούντα όσο και απευθείας με κύκλους του δικτατορικού καθεστώτος στην Αθήνα, κύκλοι οι οποίοι ήσαν είτε στο προσκήνιο είτε στο παρασκήνιο. Οι κατά καιρούς εσωτερικές συγκρούσεις των διαφόρων ομάδων της χούντας είχαν την αντανάκλασή τους και στις σχέσεις τους με την ΕΟΚΑ Β’.[3]

 

Ο θάνατος του Γεωργίου Γρίβα

Στις 27 Ιανουαρίου 1974 ο Γρίβας πεθαίνει στο αγρόκτημα έξω από τη Λεμεσό, όπου ήταν και το κρησφύγετο του.

Ακόμα και λίγο πριν το θάνατό του η ΕΟΚΑ Β διενεργούσε δολοφονίες πολιτών που διαφωνούσαν μαζί της.[4]

Οι ενέργειες του Γρίβα ανάγκασαν τον τότε πρόεδρο της Βουλής Γλαύκο Κληρίδη να εγγράψει σχετικό θέμα στη Βουλή.

Προειδοποιούσε παράλληλα ότι αν δεν σταματήσει τις δολοφονίες ο Γρίβας, τότε θα καλέσει τη Βουλή να τον καταδικάσει ως κοινό δολοφόνο.

Μόλις γνωστοποιήθηκε ο θάνατος του Γρίβα πάγωσε ολόκληρη η Κύπρος. Μια ένταση αιωρείτο στην ατμόσφαιρα.

Ο Μακάριος αντιδρώντας και μετρώντας τα δεδομένα, έκανε δηλώσεις σε χαμηλούς τόνους, αποφεύγοντας να ρίξει λάδι στη φωτιά.

Έδωσε μάλιστα πλήρη αμνηστία σε όλα τα καταζητούμενα στελέχη της ΕΟΚΑ Β’ και απέλυσε από τις φυλακές όλους τους κρατουμένους, ως μια χειρονομία καλής θέλησης και τερματισμού της αντιπαράθεσης.

Κηρύχθηκε μάλιστα και δημόσια αργία, με τη Βουλή να εγκρίνει ψήφισμα (κατά πλειοψηφία) με το οποίο κήρυσσε τον Γρίβα ως «άξιο τέκνο της ιδιαιτέρας αυτού πατρίδας». Η ομάδα του ΑΚΕΛ στη Βουλή τήρησε αποχή, ενώ η ομάδα της ΕΔΕΚ αποχώρησε από την αίθουσα.

Η κηδεία του Γρίβα

Στο περιβάλλον του Γ. Γρίβα παρουσιάσθηκε διχογνωμία όσον αφορά το χώρο ταφής του. Η σύζυγός του ήθελε η σορός να μεταφερθεί στην Αθήνα για ταφή, ενώ οι συνεργάτες του προέκριναν την Κύπρο. Τελικά, με την παρέμβαση του Δ. Ιωαννίδη, απεφασίσθη η ταφή να γίνει στην Κύπρο. Την ευθύνη αλλαγής της αρχικής απόφασης για ταφή στην Αθήνα ανέλαβε ο Κ. Μαστροκόλιας, ο οποίος ήλθε στην Κύπρο στις 28 Ιανουαρίου 1974. Ως χώρος ταφής είχε επιλεγεί ο περίβολος της οικίας όπου βρισκόταν το κρησφύγετό του.

istorikes diadromesΤην ημέρα της κηδείας συγκεντρώθηκε πλήθος κόσμου στη Λεμεσό. Οργανωμένες ομάδες της ΕΟΚΑ Β’ φώναζαν συνθήματα υπέρ της ΕΟΚΑ Β’ και της ένωσης, ενώ γίνονταν δεκτοί με επιφημίες ανώτεροι αξιωματικοί και στελέχη της Ε.Φ., οι τρεις μητροπολίτες και ο Ν. Σαμψών.

 

Η μετά το Γρίβα περίοδος

Η ΕΟΚΑ Β’ δεν ήταν όμως διατεθειμένη να αποδεχθεί την ειρήνευση. Έτσι με εγκύκλιό της, ημερομηνίας 6 Φεβρουαρίου 1974, έδωσε οδηγίες στα μέλη της για αναδιοργάνωση και συνέχιση των δραστηριοτήτων της.

Παράλληλα, αμέσως μετά το θάνατο του Γρίβα ξεκίνησε ένας αγώνας διαδοχής.

Αρχικά την αρχηγία ανέλαβε ο υπαρχηγός της οργάνωσης Γ. Καρούσος, ως φυσικός διάδοχος του αρχηγού της, ως αντικαταστάτης, κατέθεσε ο Κροίσος Χριστοδουλίδης.[5]

Εξέδωσε μάλιστα και την πρώτη εγκύκλιο μετά το θάνατο του Γρίβα, στην οποία τόνιζε την ανάγκη πολιτικοποίησης του αγώνα και αποφυγής εμφυλίου σπαραγμού.

Άμεση παρέμβαση Ιωαννίδη

Αμέσως μετά το θάνατο του Γρίβα την αρχηγεία της οργάνωσης ανέλαβε ο υπαρχηγός Γεώργιος Καρούσος.[6]

Όμως ο Καρούσος ήταν υπέρ της πολιτικοποίησης του αγώνα της ΕΟΚΑ Β’, γεγονός που τον είχε θέσει σε δυσμένεια από τον Γρίβα αλλά και από τα άλλα ηγετικά στελέχη της ΕΟΚΑ Β’ και τη χούντα του Ιωαννίδη.[7]

Ήταν τότε που παρενέβη ο ίδιος ο Δ. Ιωαννίδης και ο Καρούσος παύθηκε και διώχθηκε από την Κύπρο στις 19 Φεβρουαρίου 1974.

Με την απομάκρυνση του Γ. Καρούσου ξέσπασε διαμάχη ανάμεσα στα κορυφαία στελέχη της οργάνωσης με επίκεντρο τη διαδοχή. Σύμφωνα με τις καταθέσεις που λήφθηκαν από την επιτροπή, αρχικά και μέχρι την άφιξη του νέου αρχηγού από την Αθήνα είχαν ορισθεί ως συναρχηγοί ο Λευτέρης Παπαδόπουλος και ο Κίκης Κωνσταντίνου. Μεταξύ τους δεν υπήρχε συνεργασία και σε πολλές περιπτώσεις, όπως έχει αναφερθεί, υπήρχαν διαξιφισμοί.[8]

Τελικά, της διαμάχης επικράτησε ο Λευτέρης Παπαδόπουλος, ο οποίος στις αρχές Μαρτίου σε συνάντηση των Κ. Μαστροκόλια, Α. Σκλαβενίτη, Λ. Παπαδόπουλου και Κ. Κωνσταντίνου ανατέθηκε η κύρια ευθύνη συντονισμού στο Λ. Παπαδόπουλο, ενώ ο Κ. Κωνσταντίνου ουσιαστικά είχε περιθωριοποιηθεί.

Επίλογος

Η περίοδος που ακολούθησε μέχρι τον Ιούλιο του 1974 σημαδεύτηκε από σοβαρά γεγονότα, που περιλάμβανε ένταση των δραστηριοτήτων της ΕΟΚΑ Β’ με δολοφονίες πολιτών που χτυπούσαν πλέον στο ψαχνό.

Τον Μάιο ανέλαβε την ηγεσία της οργάνωσης ο Κροίσος Χριστοδουλίδης για να παραιτηθεί λίγο αργότερα (9 Ιουλίου), διαφωνώντας με τις εντολές που έρχονταν από την Αθήνα.

Μέχρι το πραξικόπημα, η ΕΟΚΑ Β’ είχε δεχθεί πολλά κτυπήματα από το Εφεδρικό και είχε σχεδόν εξαρθρωθεί. Αποκορύφωμα ήταν η σύλληψη του αρχηγού της Λευτέρη Παπαδόπουλου στις 11 Ιουλίου 1974.

Από εκεί και πέρα σημειώθηκε ένταση και κρίση στις σχέσεις Λευκωσίας-Αθηνών λόγω της απόφασης του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου να μην εγκρίνει τον κατάλογο των υποψηφίων εφέδρων αξιωματικών, αλλά και της απόφασής του να μειώσει τη στρατιωτική θητεία στους 14 μήνες, με παράλληλη μείωση του αριθμού των Ελλαδιτών αξιωματικών που στελέχωναν την ΕΦ.

Στις αρχές Ιουλίου ακολούθησε η επιστολή Μακαρίου προς Γκιζίκι, θέματα με τα οποία θα ασχοληθούμε σε άλλα σημειώματα μας.

 

ΛΕΖΑΝΤΕΣ

1. Ο Γρίβας νεκρός. Πάνω από το φέρετρό του ο Ν. Σαμψών.

2. Δόκιμοι αξιωματικοί στην κηδεία του Γ. Γρίβα.

3. Διαδήλωση οπαδών της ΕΟΚΑ Β.

4. Παράνομος οπλισμός ΕΟΚΑ Β.

 

 

 

[1] Πόρισμα της Βουλής των Αντιπροσώπων για το Φάκελο της Κύπρου, σελ. 81.

Αρκετές πληροφορίες για το θέμα αυτό δίνει και ο Σπ. Παπαγεωργίου στο βιβλίο του «Μακάριος πορεία δια πυρός και σιδήρου», ο Μ. Δρουσιώτης στο βιβλίο του «EOKA B και CIA» καθώς και άλλοι συγγραφείς και ερευνητές.

[2] Πόρισμα της Βουλής των Αντιπροσώπων για το Φάκελο της Κύπρου, σελ. 81.

 

[3] Βλ. στο ίδιο.

[4] Αυτοί που δολοφονήθηκαν από την ΕΟΚΑ Β’: Δώρος Ποντίκης (αστυν.) 03/03/1972 Μητρόπολη Λεμεσού, Γεώργιος Φωτίου (πολίτης) 05/04/1973 Λάρνακα, Στέλιος Aγαθοκλέους (πολίτης) 22/06/1973 Λεμεσός, Nτίνος Aντρέου (πολίτης) 22/06/1973 Λεμεσός, Kυριάκος Παπαλάζαρος (μαθητής) 01/07/1973 Μητρόπολη Πάφου, Aθανάσης Παλλακής (πολίτης) 10/10/1973 Πύργος Λεμεσού, Aντώνης Aνδρονίκου (πολίτης) 10/12/1973 Παρεκκλήσια Λεμεσού, Eυρυβιάδης Xαραλάμπους (πολίτης) 23/01/1974 Ομοδος, Στέλιος Mαύρος (πολίτης) 25/01/1974 Πλάτρες, Aνδρέας Mενοίκου (πολίτης) 05/05/1974 Σιχαρί, Aνδρέας Mαραγκός (πολίτης) 15/06/1974 Αμμόχωστος, Aνδρέας Aρμεύτης (πολίτης) 16/06/1974 Λεμεσός, Aνδρέας Eλληνας (πολίτης) 16/06/1974 Λεμεσός.

Τον κατάλογο δημοσίευσε στην Χαραυγή (8 Οκτωβρίου 2009) η Οργάνωση Συγγενών Πεσόντων Αντιστασιακών.

[5] Κατάθεση Κροίσου Χριστοδουλίδη στην Επιτροπή της Βουλής για τον φάκελο της Κύπρου, ημ. 19.5.2010, σελ. 35.

[6] Κατάθεση Κροίσου Χριστοδουλίδη, 19.5.2010, σελ. 35.

[7] Καταθέσεις Κίκη Κωνσταντίνου, 4.9.2008, σελ. 31-32, και Λευτέρη Παπαδόπουλου, 2.6.2010, σελ. 85-86

[8] Καταθέσεις Κίκη Κωνσταντίνου, 4.9.2008, σελ. 90-91, και Κροίσου Χριστοδουλίδη, 19.5.2010, σελ. 41.

Σχολιάστε την είδηση

Σχόλια | Τα σχόλια αντιπροσωπεύουν την προσωπική γνώμη των συγγραφέων τους και μόνο. Μη κόσμια ή/και προσβλητικά σχόλια θα διαγράφονται.