Δυστυχώς για την Τουρκία ο Ερντογάν δεν έχει πραγματικό αντίπαλο…

«Ο Ερντογάν θα παραμείνει αυτός που ήταν. Αυταρχικός, συγκεντρωτικός και κυνικός τακτικιστής. Δυστυχώς για την Τουρκία δεν έχει πραγματικό αντίπαλο αν δεν υπάρξουν στη χώρα αυτή κόμματα και πολιτικές συμμαχίες που θα ξεπεράσουν την κεμαλική παράδοση και τις διαχωριστικές γραμμές που έχει επιβάλει». Αυτή είναι η εκτίμηση του Αναπληρωτή Καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και υπεύθυνου του Κέντρου Μεσογειακών, Μεσανατολικών και Ισλαμικών Σπουδών, Σωτήρη Ρούσσου, μετά το δημοψήφισμα της 16ης Απριλίου στην Τουρκία.

Ο κ. Ρούσσος, από την άλλη, εκτιμά ότι με το οριακό «ναι» που πήρε ο Ερντογάν δεν κατάφερε να ισοπεδώσει τους αντιπάλους του και αυτό τον αναγκάζει σε αναζήτηση συμμαχιών, «πράγμα εξαιρετικά δύσκολο».

Σε ό,τι αφορά στην εξωτερική πολιτική της χώρας, ο κ. Ρούσσος σημειώνει πως ο Ερντογάν διαπραγματεύεται έμμεσα με τις μεγάλες διεθνείς δυνάμεις, έχοντας στο μυαλό του, με την εξαίρεση του Κουρδικού που είναι θέμα εθνικής ασφάλειας, ένα «καλάθι» θεμάτων – ελληνοτουρκικά, Κυπριακό, Συριακό. «Με ολόκληρο αυτό το “καλάθι” κάνει ένα κανονικό ανατολίτικο παζάρι, τι μου δίνετε και τι δίνω. Το δημοψήφισμα δεν αλλάζει σε τίποτε αυτή τη λογική», σημειώνει.

“Είναι πολύ δύσκολο για την Ε.Ε. να απεμπλακεί από την ενταξιακή διαδικασία. Δεν νομίζω ότι ο Ερντογάν θα της δώσει το αναγκαίο πρόσχημα για διακοπή της, για παράδειγμα με τη θανατική ποινή”

Συνέντευξη στη Νίκη Κουλέρμου

Πώς θα περιγράφατε την Τουρκία την επομένη του δημοψηφίσματος;

Παραμένει μια χώρα με βαθιές διαιρέσεις σε τρία κυρίως κομμάτια: πρώτον, το αποκαλούμενο «κεμαλικό» της μορφωμένης μεσαίας τάξης των αστικών κέντρων και των ελίτ που άσκησαν εξουσία ως το 2000, δεύτερον, της θρησκευόμενης και κοινωνικά συντηρητικής μεσαίας τάξης της περιφέρειας και των περιθωριοποιημένων στρωμάτων των μεγαλουπόλεων και, τρίτον, του κοινωνικά και πολιτικά αποκλεισμένου κουρδικού στοιχείου.

Τι θεωρείτε επιτυχία και τι αποτυχία για τον Ερντογάν από το δημοψήφισμα της 16ης Απριλίου;

Επιτυχία είναι η έστω και οριακή «νομιμοποίηση» τού να προχωρήσει στη συνταγματική αλλαγή. Απέτυχε όμως να συγκροτήσει μια πολιτική-ιδεολογική πλατφόρμα πέρα από τον κεμαλισμό και το πολιτικό Ισλάμ έτσι ώστε να στηριχθεί από ευρύτερες κοινωνικές συμμαχίες.

Θεωρείτε δείγμα αμφισβήτησης του προεδρικού συστήματος ή του ιδίου του Ερντογάν και της παντοδυναμίας του, το οριακό «ναι»;

Αν εννοούμε εκλογικά, τότε κατάφερε να διατηρήσει τα πολύ μεγάλα ποσοστά που σε κοινοβουλευτικές εκλογές θα του έδιναν άνετη νίκη. Δεν κατάφερε να «ισοπεδώσει» τους αντιπάλους του, παρά την καταστολή και τη μονοπώληση της προεκλογικής εκστρατείας, και αυτό τους δυνάμωσε. Το αποτέλεσμα τον αναγκάζει σε αναζήτηση συμμαχιών, πράγμα εξαιρετικά δύσκολο, ακόμη και για έναν «μάγο» της τακτικής όπως ο Ερντογάν.

Περιμένετε να υπάρξει αλλαγή στον ίδιο τον Ερντογάν ή στις βασικές πολιτικές της χώρας στο εσωτερικό;

Δεν νομίζω. Ο Ερντογάν θα παραμείνει αυτός που ήταν. Αυταρχικός, συγκεντρωτικός και κυνικός τακτικιστής. Δυστυχώς για την Τουρκία δεν έχει πραγματικό αντίπαλο αν δεν υπάρξουν στη χώρα αυτή κόμματα και πολιτικές συμμαχίες που θα ξεπεράσουν την κεμαλική παράδοση και τις διαχωριστικές γραμμές που έχει επιβάλει.

SOTERIS ROUSSOS

Αν ο κ. Ερντογάν δεν έκανε κάποιες κινήσεις καλής θέλησης στο Κυπριακό μέχρι τώρα, γιατί να τις αναμένουμε τώρα που έχει περιβληθεί με περισσότερες εξουσίες;

Δεν έχει λόγο να το κάνει. Η αίσθησή μου είναι ότι ο Ερντογάν διαπραγματεύεται έμμεσα με τις μεγάλες διεθνείς δυνάμεις, έχοντας στο μυαλό του, με την εξαίρεση του Κουρδικού που είναι θέμα εθνικής ασφάλειας, ένα «καλάθι» θεμάτων (τη Συρία, το βόρειο Ιράκ, την ενέργεια και τις ΑΟΖ, το Κυπριακό, το Αιγαίο). Με ολόκληρο αυτό το «καλάθι» κάνει ένα κανονικό ανατολίτικο παζάρι, τι μου δίνετε και τι δίνω. Το δημοψήφισμα δεν αλλάζει σε τίποτε αυτή τη λογική.

Πώς νομίζετε ότι θ’ αντιδράσει στην πράξη ο Τούρκος Πρόεδρος απέναντι στις «απειλές» της Ε.Ε. για διακοπή των ενταξιακών διαπραγματεύσεων;

Ποιων διαπραγματεύσεων; Όλοι αντιλαμβάνονται ότι αυτές οι διαπραγματεύσεις καρκινοβατούν. Η ευρωπαϊκή ενταξιακή διαδικασία ήταν χρήσιμη για τον Ερντογάν ως πολιτικό επιχείρημα για να «ξεδοντιάσει» τους βασικούς μηχανισμούς του κεμαλικού κράτους: το στρατό, τις υπηρεσίες ασφαλείας και το δικαστικό σώμα. Το πέτυχε και τώρα προχωρά στο επόμενο βήμα γνωρίζοντας ότι η Τουρκία δεν μπορεί σήμερα ή στο εγγύς μέλλον να ικανοποιήσει τους ενταξιακούς όρους και πολύ περισσότερο ότι ο γερμανοκεντρικός σκληρός πυρήνας της Ε.Ε. ούτε να σκεφτεί δεν θέλει πιθανή ένταξη της Τουρκίας στο ευρωπαϊκό κλαμπ. Αυτό βέβαια δημιουργεί σημαντικό πρόβλημα σε όσους στην Ελλάδα και την Κύπρο ανέδειξαν την ενταξιακή διαδικασία της Τουρκίας ως τη μοναδική στρατηγική αντιμετώπισης και επίλυσης των ελληνοτουρκικών προβλημάτων και του Κυπριακού. Η απουσία μιας εναλλακτικής στρατηγικής διευκολύνει σήμερα τον Ερντογάν και την Τουρκία αλλά και αποτελεί προειδοποίηση να μην πέσουμε πάλι στην ευκολία στρατηγικών μονόδρομων, όπως π.χ. ότι η εκμετάλλευση των ενεργειακών δυνατοτήτων θα λύσει και τα προβλήματα ασφάλειας.

Δεν είναι πολύ ετεροχρονισμένη η αντίδραση της Ε.Ε. στον απολυταρχισμό του Ερντογάν, δεδομένου ότι όλες οι εκθέσεις προόδου της Τουρκίας βρίθουν από παραβιάσεις θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων;

Έχω εδώ και πολύ καιρό χάσει κάθε ψευδαίσθηση ότι η Ε.Ε. αποτελεί διεθνή θεματοφύλακα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ιδιαίτερα μάλιστα σήμερα που τόσο στην Ε.Ε. όσο και στην Ευρωζώνη είναι τόσο ωμή η πολιτική ισχύος πέρα και πάνω από θεσμούς και κανόνες. Μια Ευρώπη των τραπεζιτών και των υπαλληλικών κυβερνητικών ελίτ δεν αναμένεται να κινηθεί με δυναμισμό για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Δεδομένης της παγιωμένης αντίληψης στην ηγεσία Ερντογάν -ότι η Ευρώπη έχει ανάγκη την Τουρκία και όχι η Τουρκία την Ευρώπη- μπορεί η χώρα με τη νέα κατάσταση πραγμάτων να επιλέξει ολοκλήρωση της τελωνειακής ένωσης αντί ένταξη;

Δεν έχει λόγο να απεμπολήσει μια κατάσταση που του δίνει μια σχετικά προνομιακή πολιτική σχέση με την Ε.Ε. χωρίς να του στοιχίζει σχεδόν τίποτα. Η τελωνειακή ένωση θα είναι η αποδοχή μιας αποτυχίας εκ μέρους του και εκ μέρους της Τουρκίας, κάτι για το οποίο κανείς δεν την πιέζει. Επίσης είναι πολύ δύσκολο για την Ε.Ε. να απεμπλακεί από την ενταξιακή διαδικασία. Δεν νομίζω ότι ο Ερντογάν θα της δώσει το αναγκαίο πρόσχημα για διακοπή της, για παράδειγμα, με τη θανατική ποινή.

“Η απουσία μιας εναλλακτικής στρατηγικής διευκολύνει σήμερα τον Ερντογάν και την Τουρκία και αποτελεί προειδοποίηση να μην πέσουμε πάλι στην ευκολία στρατηγικών μονόδρομων, όπως π.χ. ότι η εκμετάλλευση των ενεργειακών δυνατοτήτων θα λύσει και τα προβλήματα ασφάλειας”

Η αμερικανική εμπλοκή στο Συριακό ίσως δώσει νέες δυνατότητες στον Ερντογάν

Γιατί λέτε ότι δεν θα υπάρξει καμιά αλλαγή στην πολιτική της χώρας στο Συριακό; Είναι γιατί θέλει να διατηρήσει την «ισορροπία» στις σχέσεις της με τις ΗΠΑ και τη Ρωσία, αυτή τη στιγμή;

Η στρατηγική του Ερντογάν στη Μέση Ανατολή ξεκίνησε από την οικονομική και πολιτιστική επέκταση της Τουρκίας στη Μέση Ανατολή και μετά πέρασε στην προώθηση του μοντέλου της ισλαμοδημοκρατίας στον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο. Αυτό που διέλυσε αυτή τη στρατηγική ήταν η στρατιωτικοποίηση (militarization) της συριακής εξέγερσης. Το εύρος και η σοβαρότητα του συριακού εμφυλίου και η μετατροπή του σε περιφερειακή σύγκρουση «δι’ αντιπροσώπων» ξεπέρασε τις δυνατότητες της ερντογανικής στρατηγικής και μάλιστα δημιουργεί σήμερα και κινδύνους για την ακεραιότητα και σταθερότητα της ίδιας της Τουρκίας. Απέναντι σε αυτές τις εξελίξεις ο Ερντογάν δοκίμασε κάθε δυνατή συμμαχία, θεμιτή και αθέμιτη. Θα συνεχίσει αυτόν τον ακατάσχετο και τυχοδιωκτικό τακτικισμό με δύο βασικούς στόχους. Πρώτον και κυριότερο, την αποσόβηση κουρδικής κρατικής οντότητας στη Συρία, ομόσπονδης ή ανεξάρτητης. Δεύτερον, να έχει λόγο στη μετά Άσαντ Συρία, αν τελικά ο Άσαντ αναγκαστεί να φύγει. Δεν έχει εξασφαλίσει τίποτε από τα δύο. Ίσως η αμερικανική εμπλοκή δώσει νέες δυνατότητες στον Ερντογάν, μιας και, αν η Ουάσινγκτον εννοεί πραγματικά να ρίξει τον Άσαντ, θα χρειαστεί ισχυρούς συμμάχους στη γειτονιά. Οι Κούρδοι δεν επαρκούν και δεν νομίζω ότι επιθυμούν να εμπλακούν σε μια επιχείρηση ανατροπής του Άσαντ και ο μόνος σύμμαχος των ΗΠΑ στην περιοχή είναι η Άγκυρα.

Σχολιάστε την είδηση

Σχόλια | Τα σχόλια αντιπροσωπεύουν την προσωπική γνώμη των συγγραφέων τους και μόνο. Μη κόσμια ή/και προσβλητικά σχόλια θα διαγράφονται.