Έλενα Πάρπα: Η τέχνη δεν απαλύνει την πραγματικότητα

@Χριστόφορος Ροδίτης

Συνέντευξη στον Αντώνη Γεωργίου
Η έκθεση Πλάνητες εγκαινιάστηκε με την αθρόα συμμετοχή του κοινού κατά την έναρξη των εκδηλώσεων για την Πολιτιστική Πρωτεύουσα και αποτελεί ένα σημαντικό διεθνές εικαστικό και ερευνητικό εγχείρημα με τη συμμετοχή σημαντικών εικαστικών. Η έκθεση ξεκινά από την Παλιά Ηλεκτρική και εκτείνεται στην οικία της οδού Shelley.

Μιλάμε με την επιμελήτρια της έκθεσης Eλενα Πάρπα τόσο για την ίδια την έκθεση που πραγματεύεται τις ποικίλες μορφές του σύγχρονου πλάνητα, μεταξύ άλλων «ως μετανάστη, πρόσφυγα, ταξιδευτή, αθίγγανου, ανθρώπου του περιθωρίου» όσο και για τη σύγχρονη τέχνη γενικότερα, η οποία όπως εύστοχα επισημαίνει δεν είναι «μια απομονωμένη, ξεχωριστή σφαίρα, όπου τα κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα της εποχής μας δεν έχουν θέση».

Στην έκθεση συμμετέχουν Ανδρέας Αγγελιδάκης, Rosa Barba, Inal Bilsel, Andrea Bruno, Banu Cennetoğlu, Ναταλί Γιαξή, Χάρις Επαμεινώνδα, Ben Evans και Aλκης Χατζηανδρέου, Elizabeth Hoak-Doering, Ελένη Καμμά, Nurtane Karagil, Λητώ Κάττου, Μαριάννα Κωνσταντή, Μαρίνα Ξενοφώντος, Λευτέρης Ολύμπιος, Χριστόδουλος Παναγιώτου, Γιώργος Πέτρου, Re Aphrodite, Eφη Σαββίδη, Σωκράτης Σωκράτους, Λευτέρης Τάπας, Σάββας Χριστοδουλίδης, Μαριάννα Χριστοφίδου.

Ο Ορίζοντας έχει ήδη φιλοξενήσει έργα της έκθεσης και θα συνεχίσει παρουσιάζοντας όλα τα έργα.

ΕΛΕΝΑ ΠΑΡΠΑ

  • Η τέχνη δεν απαλύνει την πραγματικότητα
  • Να κατανοήσουμε τα πράγματα πέραν από τα στερεότυπα
  • Η ελευθερία του λόγου είναι μια κατάκτηση που σήμερα τελεί υπό απειλή σε πολλές χώρες.
  • Έχουμε αναπτύξει αντιστάσεις και οξυμένη κριτική σκέψη απέναντι σε θέσεις που διχάζουν και πολώνουν.

Πλάνητες, γιατί διαλέξατε αυτόν τον τίτλο;

Η ιδέα για την έκθεση έχει αφετηρία το ακρωτήρι της Μαα-Παλαιόκαστρο στην Πάφο, όπου εικάζεται πως αγκυροβόλησαν οι πρώτοι Μυκηναίοι έποικοι κατά την Yστερη Εποχή του Χαλκού. Eχοντας εγκαταλείψει την ηπειρωτική Ελλάδα, ένας αριθμός Μυκηναίων ενσωματώθηκε στους «λαούς της θάλασσας», απάτριδες και περιφερόμενοι, δηλαδή πλάνητες (κατά τον αρχαιολόγο Βάσο Καραγιώργη), με προέλευση την Συρία και την Παλαιστίνη. Κράτησα τον συγκεκριμένο όρο, θεωρώντας πως μας εισαγάγει στην επείγουσα συζήτηση γύρω από την παρούσα στιγμή της προσφυγικής κρίσης και της αναγκαστικής μετανάστευσης την ίδια στιγμή που μας ενθαρρύνει να εγκύψουμε στο θέμα, υιοθετώντας μια «κοσμική προοπτική». Οι εικοσιτρείς καλλιτέχνες και ομάδες που συμμετέχουν στην έκθεση πραγματεύονται την έννοια από διαφορετικές οπτικές γωνίες, αναγνωρίζοντας τις ποικίλες μορφές του σύγχρονου πλάνητα –ως μετανάστη, πρόσφυγα, ταξιδευτή, αθίγγανου, ανθρώπου του περιθωρίου ή ακόμα και ως μιας μεταβαλλόμενης αρχιτεκτονικής δομής, ενός αντικειμένου από το μακρινό παρελθόν ή μιας επιστολής που αλλάζει χέρια.

Αντιλαμβάνομαι η επιλογή των συμμετεχόντων στην έκθεση θα έγινε με βάση το πιο πάνω σκεπτικό. Επιλέξατε καλλιτέχνες ή συγκεκριμένα έργα;

Επέλεξα έργα, όπως για παράδειγμα την εγκατάσταση Paphos Blue (2015) της Μαριάννας Χριστοφίδου, όπου η εξέταση της συνθήκης της περιπλάνησης και του φευγαλέου της ύπαρξης παίρνει τον τίτλο της από την ενδημική πεταλούδα της Πάφου. Ή το The Color Out of Space (2015) της Rosa Barba, στο οποίο επιστήμονες, καλλιτέχνες και συγγραφείς αναλογίζονται το σύμπαν και τις μεθόδους αποκωδικοποίησης των αινιγμάτων του. Την ίδια στιγμή, βέβαια, επέλεξα και καλλιτέχνες, όπως ο Inal Bilsel, η Χάρις Επαμεινώνδα, o Σάββας Χριστοδουλίδης, η Μαρίνα Ξενοφώντος και η Nurtane Karagil, οι οποίοι συμμετέχουν με έργα που δημιουργήθηκαν ειδικά για την έκθεση. Η πρόθεση και στις δυο περιπτώσεις ήταν η ανάδειξη των ποικίλων εκφάνσεων του όρου πλάνητα.

Πέραν από τα έργα αντιλαμβάνομαι ότι έχουν γραφτεί και συνοδευτικά κείμενα; Από ποιους και για ποιο λόγο;

Υπάρχει πια αρκετός κόσμος που σκέφτεται και γράφει για την τέχνη και μάλιστα από διαφορετικές επάλξεις. Eχουμε ακαδημαϊκούς, θεωρητικούς και ιστορικούς τέχνης, συγγραφείς, art writers, περιπτώσεις που προσεγγίζουν το αντικείμενο από τη σκοπιά της φιλοσοφίας και άλλους μέσα από την εμπειρία της επιμέλειας και της ίδιας της καλλιτεχνικής πρακτικής. Θεώρησα εξίσου σημαντικό με τη διοργάνωση της έκθεσης να αναδειχθεί αυτή η πολύ ενδιαφέρουσα παράμετρος στον εικαστικό χώρο.

Υπάρχουν ευκαιρίες επαφών και αλληλοεπίδρασης με τη διεθνή σύγχρονη εικαστική σκηνή;

Δεν πιστεύω απαραίτητα στο διαχωρισμό διεθνούς και εγχώριας εικαστικής σκηνής. Κατανοώ την επαφή με τη δουλειά Κυπρίων καλλιτεχνών ως επαφή με το διεθνή χώρο. Εάν πρέπει όμως να μιλήσουμε για τα πράγματα διαχωρίζοντας το τοπικό από αυτό που συμβαίνει αλλού, θα έλεγα πως η αλληλεπίδραση συμβαίνει πια με οργανικό τρόπο. Αρκεί να προσέξει κανείς τη δραστηριότητα, για παράδειγμα, της Chiaki Kamikawa στην Πάφο, του Point Centre στη Λευκωσία και των θκυο ππαλιών ή τον τρόπο που δουλεύουν ομάδες, όπως οι Νεοτερισμοί Τουμάζου. Η επαφή δεν συντελείται θεσμικά αλλά μέσα από συνεργασίες και ανταλλαγές.

Η επαφή του κοινού με τη σύγχρονη εικαστική δημιουργία πώς καλλιεργείται; Τέτοια γεγονότα, τέτοιες εκθέσεις βοηθούν;

Η επαφή δεν συντελείται πια αποκλειστικά και μόνον διαμέσου μιας οδού. Eνας τρόπος να έρθει κανείς σε διάλογο με σύγχρονες καλλιτεχνικές πρακτικές είναι πράγματι οι εκθέσεις. Εξίσου σημαντικό ρόλο, ωστόσο, παίζουν και οι εκδόσεις, οι διαλέξεις, οι συζητήσεις, η αρθρογραφία, τα blogs. Στην Κύπρο υπάρχει πλέον μεγάλη κινητικότητα στον εικαστικό χώρο και το κοινό έχει πολλές ευκαιρίες να έρθει σε επαφή με τη σύγχρονη τέχνη. Η κατανόηση και η εξοικείωση, ωστόσο, δεν είναι κάτι που θα συμβεί από τη μια μέρα στην άλλη. Oπως όλοι οι τομείς, έτσι και η τέχνη, απαιτεί μελέτη, δέσμευση, αφοσίωση, κόπο.

Η προσέλευση του κόσμου στο εναρκτήριο πρόγραμμα του Πάφος2017 ήταν αθρόα και συγκινητική. Πάρα τα προβλήματα, τα έργα που παραμένουν ατέλειωτα, το κοινό βγήκε στους δρόμους για να συμμετάσχει. Θα μπορούσε να το κάνει για να διαμαρτυρηθεί για την πολιτική του Τραμπ ή του Ερντογάν. Το έκανε για την Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. Και οι δυο είναι δόκιμοι λόγοι για να γεμίσουν με κόσμο οι πλατείες.

Ας γυρίσουμε στην έκθεση. Mια πτυχή του θέματος Πλάνητες έχει να κάνει με την προσφυγιά και την αναγκαστική μετανάστευση. Κάποιοι θεωρούν πως με την τέχνη υπάρχει ο κίνδυνος να απαλύνουμε την πραγματικότητα και τις ευθύνες μας, τι πιστεύετε;

Δεν θεωρώ ότι η τέχνη απαλύνει την πραγματικότητα. Αντιθέτως, είναι στιγμές που την κάνει αβάσταχτη. Επιπλέον , δεν πιστεύω πως η τέχνη είναι μια απομονωμένη, ξεχωριστή σφαίρα, όπου τα κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα της εποχής μας δεν έχουν θέση, όπως δεν πιστεύω πως υπάρχει ένας και μόνος τρόπος να συζητήσουμε τέτοια θέματα. Η προσφυγική κρίση δεν είναι ζήτημα που «ανήκει» αποκλειστικά και μόνον στους πολιτικούς. Είναι ζήτημα που μας αφορά όλους και έχουμε όλοι δικαίωμα, ίσως και υποχρέωση, να το συζητάμε, είτε είμαστε καλλιτέχνες και πολιτικοί είτε δημοσιογράφοι και εκπαιδευτικοί.

Η τέχνη χρειάζεται να είναι πολιτικοποιημένη με την ευρύτερη έννοια; Η τέχνη πρέπει να τοποθετείται;

Η τέχνη δεν χρειάζεται να είναι ούτε και να κάνει κάτι συγκεκριμένο. Επιπλέον, όπως έχει ήδη συζητηθεί εκτενώς, πολιτική και αισθητική είναι δυο τομείς που διασταυρώνονται σε μια σχέση που δεν είναι σαφώς καθορισμένη. Υπό αυτή τη σκοπιά, ένα έργο τέχνης μπορεί να είναι πολιτικό, πέραν από τη μονόπλευρη κατανόηση του όρου. Ωστόσο, οποιαδήποτε μορφή και να πάρει σε ένα έργο τέχνης η συνάντηση τέχνης και πολιτικής, το ενδιαφέρον έγκειται όταν το αποτέλεσμα που προκύπτει μας καλεί να κατανοήσουμε τα πράγματα πέραν από τα στερεότυπα, υιοθετώντας μια διαφορετική οπτική που ενδεχομένως και να οδηγεί στη ρίζα του προβλήματος.

Κάποιος μπορεί να αναρωτηθεί αν σε αυτή την ταραγμένη εποχή είναι καιρός για Πολιτιστικές Πρωτεύουσες, για εικαστικές εκθέσεις, για τέχνη γενικότερα, τι πιστεύετε;

Δεν ξέρω τι άλλο θα μπορούσε να κάνει κανείς σε αυτή την ταραγμένη εποχή εκτός από το να συνεχίσει να διαβάζει ποίηση, να κατεβάζει στο kindle ένα καλό βιβλίο, να ακούει τη μουσική που του αρέσει και γιατί όχι να συμμετέχει σε Πολιτιστικές Πρωτεύουσες και να επισκέπτεται εικαστικές εκθέσεις. Hδη η ελευθερία του λόγου είναι μια κατάκτηση που σήμερα τελεί υπό απειλή σε πολλές χώρες. Η τέχνη εξακολουθεί να αποτελεί έναν χώρο όπου η ελευθερία στην έκφραση είναι ακόμα πιθανή, εξαιτίας θεσμών, όπως η Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. Η προσέλευση του κόσμου στο εναρκτήριο πρόγραμμα του Πάφος2017 ήταν αθρόα και συγκινητική. Πάρα τα προβλήματα, τα έργα που παραμένουν ατέλειωτα, το κοινό βγήκε στους δρόμους για να συμμετάσχει. Θα μπορούσε να το κάνει για να διαμαρτυρηθεί για την πολιτική του Τραμπ ή του Ερντογάν . Το έκανε για την Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. Και οι δυο είναι δόκιμοι λόγοι για να γεμίσουν με κόσμο οι πλατείες.

Αναφορικά με τις αντιδράσεις που δημιουργήθηκαν, για το έργο της Nurtane Karagil, The Dawn and the Sunset Issue (2017) έχετε ήδη τοποθετηθεί ξεκάθαρα για τη σημασία του δικαιώματος έκφρασης και το έργο, όπως είναι το σωστό, παραμένει στη θέση του. Eχετε να προσθέσετε κάτι σε ό,τι έχει ήδη ειπωθεί;

Μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις σε σχέση με την ελευθερία του λόγου και της έκφρασης είναι η αποδοχή του χώρου που διεκδικεί η αντίθετη άποψη, έστω και εάν κανείς διαφωνεί ριζικά με τα επιχειρήματα που διατυπώνονται. Για ορισμένους, οι αντιδράσεις που προκάλεσε το σχέδιο της Karagil κατέδειξε την ανεκτικότητά μας ως κοινωνίας στην ελευθερία της έκφρασης και δη της τέχνης. Για άλλους, υπογράμμισε για ακόμα μια φορά τη διαιώνιση του κυρίαρχου αφηγήματος μέσα στο οποίο συνηθίσαμε να ζούμε. Προσωπικά, επιλέγοντας την «κοσμική προοπτική» που επιχειρεί να προτείνει η έκθεση, επιμένω στη θετική πλευρά της δημόσιας συζήτησης που προκλήθηκε, η οποία αποδεικνύει πως πλέον έχουμε αναπτύξει αντιστάσεις και οξυμένη κριτική σκέψη απέναντι σε θέσεις που διχάζουν και πολώνουν .

Σχολιάστε την είδηση

Σχόλια | Τα σχόλια αντιπροσωπεύουν την προσωπική γνώμη των συγγραφέων τους και μόνο. Μη κόσμια ή/και προσβλητικά σχόλια θα διαγράφονται.