Ενίσχυση χρειάζεται ο θεσμός ανάδοχης φροντίδας παιδιών

Της Ελένης Κωνσταντίνου

Η ανάγκη ενίσχυσης του θεσμού της ανάδοχης φροντίδας παιδιών στην Κύπρο θα απασχολήσει εκ νέου σήμερα την Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Βουλής. Όπως προκύπτει σήμερα, υπάρχουν κάποιες αναχρονιστικές νομοθεσίες ενώ το όλο ζήτημα της αναδοχής καλύπτεται από εσωτερικούς κανονισμούς των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας. Την ίδια ώρα παρατηρείται έλλειψη μιας υπεύθυνης Συντονιστικής Επιτροπής για τα ζητήματα αυτά. Σήμερα στη χώρα μας, σύμφωνα με τα στοιχεία των ΥΚΕ, υπάρχουν 339 παιδιά υπό φροντίδα, από τα οποία τα 222 είναι ασυνόδευτοι ανήλικοι. Τα 157 μετακινήθηκαν από τις οικογένειές τους λόγω σοβαρής παραμέλησης ή κακοποίησης και από αυτά τα 85 βρίσκονται σε ανάδοχες οικογένειες, ενώ τα 72 σε παιδικές στέγες.

Ο Δήμος Θωμά, πρόεδρος του Συνδέσμου Ανάδοχης Οικογένειας «Φωλιά Αγάπης», έχει καταθέσει μια σειρά από εισηγήσεις αναφορικά με νομικές και άλλες αλλαγές που αφορούν τα παιδιά υπό τη νομική φροντίδα των ΥΚΕ και το θεσμό της αναδοχής. Μεταξύ άλλων επισημαίνει πως επιβάλλεται η θέσπιση νομοθεσίας για όλα τα επιμέρους θέματα που αφορούν τα συγκεκριμένα παιδιά. Συγκεκριμένα, χρειάζεται ένα ενιαίο νομικό πλαίσιο στο οποίο να δίνεται αναλυτική περιγραφή όλων των θεμάτων που αφορούν το θεσμό της αναδοχής των διαδικασιών, αλλά και των δικαιωμάτων των παιδιών υπό νομική φροντίδα και των ανάδοχων οικογενειών. Όπως για παράδειγμα ο ορισμός της αναδοχής, το θεσμικό πλαίσιο της αναδοχής, οι μορφές της αναδοχής, παιδιά που δύνανται να τοποθετηθούν σε ανάδοχη οικογένεια, προϋποθέσεις και κριτήρια για να γίνει κάποιος ή κάποιοι ανάδοχοι γονείς. Καθώς και η στήριξη των ανάδοχων οικογενειών.

Ο κ. Θωμά εισηγείται ακόμη την τροποποίηση του περί υιοθεσίας νόμου ώστε παιδιά, των οποίων οι βιολογικοί γονείς κρίνονται ότι δεν είναι κατάλληλοι να επιστρέψουν κοντά τους, με την παρέλευση εύλογου χρονικού διαστήματος (3 – 5 χρόνια) να προωθούνται για υιοθεσία.

Ακόμη γίνεται εισήγηση και για δημιουργία ειδικού δικαστηρίου για υποθέσεις ανηλίκων.
Σήμερα, όπως εκτιμάται, διαπιστώνονται σοβαρά προβλήματα, καθυστέρηση και ολιγωρία στην ολοκλήρωση της δικαστικής διαδικασίας για θέματα βίας, αλλά και για θέματα παραμέλησης των παιδιών (Ο περί Βίας στην Οικογένεια Νόμος και ο Περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμος).
Επισημαίνεται ότι το γεγονός αυτό παραβιάζει το Άρθρο 3 της Σύμβασης των Η.Ε. για τα παιδιά.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα παιδιά:
• Να παραμένουν για αρκετά χρόνια σε Ιδρύματα.
• Να παραμένουν σε αβεβαιότητα για τη ζωή τους για μεγάλο χρονικό διάστημα, με σοβαρές συνέπειες στην ψυχοσυναισθηματική τους ανάπτυξη.
• Να παρουσιάζονται δυσκολίες και καθυστερήσεις όσον αφορά το Σχέδιο Αποκατάστασής τους.

Αποδεικτικά στοιχεία σύμφωνα με τον κύριο Θωμά καταδεικνύουν ότι οι μορφές φροντίδας που βασίζονται στην οικογένεια και στην κοινότητα είναι πιο αποτελεσματικές στο να καλύψουν τις ανάγκες των παιδιών από τα ιδρύματα. Ως εκ τούτου, το Συμβούλιο της Ευρώπης υποστηρίζει την αποϊδρυματοποίηση, η οποία είναι επωφελής για τα παιδιά, τις οικογένειες, τις κοινότητες και τις κυβερνήσεις (Council of Europe Children in alternative care). Μεταξύ άλλων προτείνεται να τεθεί μέγιστο όριο παραμονής σε ίδρυμα τα 2 έτη νοουμένου ότι θα υπάρχει αξιολόγηση από διεπιστημονική ομάδα στο τέλος του πρώτου έτους.

Τονίζεται ακόμη ότι υπάρχει ανάγκη για κατάλληλες δομές από πλευράς του κράτους, οι οποίες να στηρίζουν τους βιολογικούς γονείς, για να καταστούν ικανοί να δεχτούν την επιστροφή των παιδιών τους, όπως ομάδες στήριξης από εξειδικευμένα Κέντρα για θεραπεία θυτών, εκπαίδευση σε θέματα φροντίδας των παιδιών τους από ειδικές ομάδες κ.α. Παράλληλα ο κ. Θωμά εκτιμά πως οι υφιστάμενες δομές είναι ανεπαρκείς και ελάχιστοι βιολογικοί γονείς προχωρούν σε ουσιαστικές αλλαγές ώστε τα παιδιά να επιστρέψουν ξανά κοντά τους.
Σημειώνεται ότι υπάρχει παντελής έλλειψη εξειδικευμένων δομών για παιδιά υπό φροντίδα, τα οποία αντιμετωπίζουν σοβαρές ειδικές ανάγκες όπως υπερκινητικότητα, αυτισμό, νοητική υστέρηση, ψυχιατρικές διαταραχές κ.α. Τα παιδιά αυτά φιλοξενούνται σε ιδρύματα παιδικής προστασίας, όπως παιδικές στέγες ή ξενώνες για εφήβους όπου δεν παρέχεται ουσιαστική εξατομικευμένη φροντίδα.

Μεγάλος ο φόρτος εργασίας των λειτουργών

Εξάλλου και από την πλευρά της η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, Λήδα Κουρσουμπά, σημειώνει πως εντοπίζεται ανάγκη για την παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας και προγραμμάτων που να αποσκοπούν στην ενδυνάμωση και στήριξη των ανάδοχων οικογενειών και την ψυχική ενδυνάμωση των επηρεαζόμενων παιδιών. Επίσης, όπως τονίζει, εντοπίζεται επιτακτική ανάγκη για αύξηση αριθμητικά της στελέχωσης των λειτουργών Κοινωνικών Υπηρεσιών ώστε να μπορούν να ανταποκρίνονται με επάρκεια και αμεσότητα στο ρόλο τους έναντι των παιδιών υπό τη νομική φροντίδα του κράτους παρέχοντας εναλλακτικές μορφές φροντίδας τους, όπως του θεσμού της αναδοχής, στη βάση διεθνών προτύπων. «Τη δεδομένη στιγμή, οι αρμόδιοι ΛΚΥ είναι επιφορτισμένοι με μεγάλο αριθμό περιπτώσεων (περίπου 30 παιδιά υπό τη νομική φροντίδα και περίπου 10 αιτήματα διερεύνησης ανάδοχων οικογενειών) με αποτέλεσμα να παρατηρούνται σοβαρές δυσκολίες στην άμεση, επαρκή και ποιοτική ανταπόκρισή τους κατά την εφαρμογή του θεσμού της αναδοχής σε όλα της τα στάδια (το στάδιο της αξιολόγησης της υποψήφιας ανάδοχης οικογένειας, της προετοιμασίας της, της τοποθέτησης του παιδιού στην ανάδοχη οικογένεια, της παρακολούθησης, εποπτείας και στήριξης της ανάδοχης οικογένειας και του παιδιού)». Όπως προσθέτει η Λήδα Κουρσουμπά, ο μεγάλος φόρτος εργασίας των ΛΚΥ δημιουργεί καθυστέρηση στην αξιολόγηση των αιτήσεων οικογενειών που επιθυμούν να γίνουν ανάδοχες (παγκύπρια αυτή τη στιγμή εκκρεμούν 63 αιτήσεις).

Ακόμη η Επίτροπος εντοπίζει την έλλειψη ανάδοχων οικογενειών πρόθυμων να αναλάβουν συγκεκριμένες ομάδες παιδιών που παρουσιάζουν επιπρόσθετες ιδιαιτερότητες και δυσκολίες, όπως παιδιά με ειδικές ανάγκες, παιδιά με παραβατική συμπεριφορά, μεγαλύτερα παιδιά.

Λειτουργία εξειδικευμένων προγραμμάτων αναδοχής, όπως της επαγγελματικής αναδοχής, θα μπορούσαν να αξιοποιούνται, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις παιδιών όπου η τυπική μορφή της αναδοχής ή/και εισαγωγής σε κρατικό ίδρυμα προστασίας, δεν κρίνονται ως επαρκείς επιλογές. Ενώ εντοπίζονται ανάγκες για χρήση σύγχρονων εργαλείων και μεθόδων κοινωνικής εργασίας στα πλαίσια της εργασίας των ΛΚΥ με τις ανάδοχες οικογένειες και ανάγκη για συστηματική επιμόρφωση των ΛΚΥ.


Να εφαρμοστούν σύγχρονες πρακτικές

Επιβάλλεται η νομοθετική ρύθμιση του θεσμού της αναδοχής σύμφωνα και με την Επίτροπο Προστασίας Δικαιωμάτων του Παιδιού, Λήδα Κουρσουμπά. Συγκεκριμένα, είναι ανάγκη η προώθηση νομοθεσίας, εξειδικευμένης για το θεσμό της αναδοχής, η οποία να λειτουργεί ως νόμος αναφοράς σε σχέση με οποιοδήποτε παιδί βρίσκεται υπό τη φροντίδα των ΥΚΕ δυνάμει οποιουδήποτε νόμου.

Δεν συνίσταται σύμφωνα με την κα Κουρσουμπά η ρύθμιση του θέματος είτε στον Περί Παιδιών αφού είναι νόμος απαρχαιωμένος, δεν συνάδει με τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού και θα ήταν πολύ δύσκολο να θεσπιστεί ένα σύγχρονο πλαίσιο για την αναδοχή. Την ίδια ώρα, όπως επισημαίνει, η Πολιτεία έχει ευθύνη να ενισχύσει τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας προκειμένου να μπορέσουν να διαχειριστούν τον συγκεκριμένο θεσμό με τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο.

Καταρχήν είναι απαραίτητη η μελέτη/αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης και του υφιστάμενου συστήματος, ούτως ώστε να διαπιστωθούν οι αδυναμίες/προβλήματα ή τα θετικά του στοιχεία πριν καθορίσει το κράτος την ολοκληρωμένη πολιτική του για το θεσμό της αναδοχής. Καθώς και η μελέτη της διεθνούς βιβλιογραφίας και σύγχρονων καλών πρακτικών άλλων χωρών σε σχέση με την εφαρμογή του θεσμού της αναδοχής.



 

Σχολιάστε

Σχόλια | Τα σχόλια αντιπροσωπεύουν την προσωπική γνώμη των συγγραφέων τους και μόνο. Μη κόσμια ή/και προσβλητικά σχόλια θα διαγράφονται.