Γιργκέν Μπανσέρους: Η λογοτεχνία μπορεί να βοηθήσει στην εκλογίκευση των παιδιών ενάντια στο ρατσισμό

unnamed

Συνέντευξη στον Νικόλα Νικόλα
«Η λογοτεχνία μπορεί να βοηθήσει στην εκλογίκευση των παιδιών ενάντια στο ρατσισμό και στο δηλητήριο του φασισμού» μας δήλωσε ο 68χρονος πολυβραβευμένος Γερμανός συγγραφέας Γίργκεν Μπανσέρους. Ο διάσημος συγγραφέας του παιδικού ήρωα ντετέκτιβ Κλουζ, ο οποίος βρέθηκε στην Κύπρο για το δεύτερο Nicosia Book Fest (5 – 7 του Μάη) σημειώνει ότι έγραψε το πρώτο του παιδικό βιβλίο τη δεκαετία του ’80 ενάντια στο ρατσισμό στη Γερμανία κατά των μεταναστών, κάτι που επαναλαμβάνει σήμερα με το βλέμμα στα προσφυγόπουλα.

ΓΙΡΓΚΕΝ ΜΠΑΝΣΕΡΟΥΣ

Η λογοτεχνία μπορεί να βοηθήσει στην εκλογίκευση των παιδιών ενάντια στο ρατσισμό

Πώς από επίδοξος μουσικός καταλήξατε παιδικός συγγραφέας;

Ξεκίνησα αρχικά γράφοντας ποιήματα για ενήλικες. Σε ηλικία 34 ετών. Φυσικά στη Γερμανία δεν μπορείς να επιβιώσεις γράφοντας ποιήματα. Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 ζούσα στο Ντόρντμουντ, όπου από τότε βρίσκονταν πολλοί άνθρωποι από την Τουρκία. Ογδόντα χιλιάδες μετανάστες από την Τουρκία ζούσαν στο Ντόρντμουντ. Εκεί σημειώθηκαν τότε τα πρώτα πογκρόμ ενάντια στους Τούρκους μετανάστες. Γερμανοί γονείς απαγόρευαν στα παιδιά τους να παίζουν με τα παιδιά των Τούρκων μεταναστών στα σχολεία και στις γειτονιές. Εκεί ωθούσαν τα πράγματα οι νεοναζί και οι φασίστες στη Γερμανία, χύνοντας το δηλητήριό τους. Τότε αποφάσισα να γράψω ένα παιδικό βιβλίο γι’ αυτή την κατάσταση. Γι’ αυτά τα προβλήματα ανάμεσα στο γερμανικό λαό και τους Τούρκους μετανάστες.

Μου πήρε ένα χρόνο να γράψω το συγκεκριμένο βιβλίο και το έστειλα σε εκδοτικό οίκο στο Βούρτζμπουργκ, χωρίς να έχω ιδιαίτερες ελπίδες. Προς έκπληξή μου τους άρεσε το υλικό μου και άμεσα προχώρησαν προς την έκδοσή του. Ήταν το 1985 και το βιβλίο ήταν Keine Hosenträger für Oya (Δεν υπάρχουν τιράντες για την Όγια). Το βιβλίο βραβεύτηκε με δύο βραβεία και πήγε πάρα πολύ καλά. Έκτοτε έχω γράψει 60 βιβλία τόσο για παιδιά όσο και για ενήλικες, αν και είμαι γνωστός κυρίως για τα παιδικά βιβλία που έχουν γνωρίσει μεγάλη επιτυχία.

Δεν υπήρχε τότε ο ντετέκτιβ Κλουζ ακόμη;

Όχι. Το πρώτο βιβλίο μου βιβλίο είχε ως ηρωίδα την Όγια, ένα μικρό κορίτσι στη Γερμανία, τουρκικής καταγωγής και είχε αντιρατσιστικό περιεχόμενο. Η σειρά των βιβλίων με ήρωα τον ντετέκτιβ Κλουζ εμφανίστηκε το 1995, ενώ ενδιάμεσα είχα γράψει κι άλλα παιδικά βιβλία.

Η μεγάλη επιτυχία που γνώρισε ο Κλουζ σάς έκανε να επικεντρωθείτε σε αυτό το δρόμο;

Για μένα ο Κλουζ είναι μόνο ένα μέρος του συγγραφικού μου έργου. Φέτος κυκλοφορεί το 26ο βιβλίο της σειράς με ήρωα τον ντετέκτιβ Κλουζ, αλλά παράλληλα έχω γράψει πολλά άλλα έργα στο ενδιάμεσο, περιλαμβανομένων πολλών άλλων παιδικών βιβλίων. Πρέπει να σας πω ότι ήδη γίνονται προεργασίες για μεταφορά του Κλουζ και σε ταινία και ότι στους κινηματογραφικούς συντελεστές υπάρχει και παρουσία από την Κύπρο.

Πέραν από από τον Κλουζ δημιουργήσατε το 2015 ακόμη μια σειρά με παιδικούς ήρωες τη Μίλι και τον Μάγκνους. Τι μπορείτε να μας πείτε για αυτά τα βιβλία σας;

Το κοριτσάκι είναι κλέφτης και το αγοράκι είναι προγραμματιστής συστημάτων συναγερμού για τράπεζες. Αυτή η νέα σειρά βιβλίων είναι πολύ περιορισμένης κλίμακας, καθώς τα τρία βιβλία που έχουν κυκλοφορήσει τα τελευταία δύο χρόνια με ήρωες τη Μίλι και τον Μάγκνους δεν θα έχουν συνέχεια.

Δεν θα έχουν συνέχεια;

Όχι, έχει εκπληρωθεί η αποστολή τους. Θα συνεχίσω με τον Κλουζ και με άλλα βιβλία με αυτόνομη δομή.

Ίσως θα μπορούσε στο μέλλον ο ντετέκτιβ Κλουζ να ασχοληθεί με τη «δράση» της Μίλι;

Είναι κάτι που θα μπορούσε να συμβεί στα πλαίσια της σειράς βιβλίων του Κλουζ.

Βρίσκεστε στην Κύπρο για το Nicosia Book Fest. Είναι η πρώτη φορά που επισκέπτεστε τη χώρα μας;

Ναι, είναι η πρώτη μου φορά στη ζεστή Κύπρο.

Μέσα από το εν λόγω Φεστιβάλ έχετε επαφή με μικρά παιδιά. Πώς αντικρίζετε αυτό το μέρος της «δουλειάς» σας;

Το λατρεύω. Το αγαπώ πολύ. Όταν βρέθηκα για πρώτη φορά στην Αθήνα το 2012, δεν γνώριζα ότι ο Κλουζ είχε τόση μεγάλη επιτυχία στην Ελλάδα. Βρέθηκα στην ελληνική πρωτεύουσα και ήταν κάτι το πρωτόγνωρο για μένα. Ήρθαν πάρα πολλά παιδιά να με γνωρίσουν, να μιλήσουμε και να τους υπογράψω τα βιβλία του Κλουζ. Ήταν φανταστικό. Από τότε βρέθηκα επτά φορές στην Ελλάδα. Πρόσφατα ήμουν στα Γιάννενα και πάλι η υποδοχή ήταν εκπληκτική. Μου αρέσει πάρα πολύ η επαφή με τα μικρά παιδιά.

Από πού αντλείτε έμπνευση; Από τη δική σας παιδική ηλικία μήπως;

Ναι, σαφέστατα από τα παιδικά μου χρόνια, αλλά και από την παιδική ηλικία των δικών μου παιδιών, που πλέον έχουν μεγαλώσει. Τώρα είναι 31 και 26 ετών, αλλά κάποτε ήταν παιδιά. Φυσικά αντλώ έμπνευση κι από την καθημερινή ζωή. Μικρές περιπέτειες για να ταξιδεύουν μικρά παιδιά.

Γερμανοί γονείς απαγόρευαν στα παιδιά τους να παίζουν με τα παιδιά των Τούρκων μεταναστών στα σχολεία και στις γειτονιές. Εκεί ωθούσαν τα πράγματα οι νεοναζί και οι φασίστες στη Γερμανία, χύνοντας το δηλητήριό τους. Τότε αποφάσισα να γράψω ένα παιδικό βιβλίο γι’ αυτή την κατάσταση. Γι’ αυτά τα προβλήματα ανάμεσα στο γερμανικό λαό και τους Τούρκους μετανάστες.

Έχετε πει ότι το πρώτο σας παιδικό βιβλίο γράφτηκε με αντιρατσιστικό στόχο και ενάντια στη νεοναζιστική βία. Είναι ένα θέμα στο οποίο επιστρέψατε έκτοτε;

Ναι, μέσα από την καθημερινότητα. Τον Ιούνη θα παρουσιαστεί το νέο μου βιβλίο στο κοινό με τίτλο Το απίστευτο τρέξιμο της Φάτιμα Ιμπαΐμι. Τριάντα χρόνια αργότερα είναι ένα καινούργιο παιδικό βιβλίο ενάντια στο ρατσισμό και στους νεοναζί.

Τριάντα χρόνια μετά βιώνετε δηλαδή στη Γερμανία κάτι αντίστοιχο με την αντιμετώπιση των Τούρκων στο πρόσωπο των προσφύγων;

Η Φάτιμα είναι ένα μικρό προσφυγόπουλο από την Αλγερία. Δυστυχώς με την αύξηση των προσφύγων προς τη Γερμανία είχαμε και άνοδο της ακροδεξιάς, του φασισμού και του ρατσισμού. Η αντιμετώπιση αυτών των φαινομένων και η ενσωμάτωση των ανθρώπων που στοχοποιούνται είναι η πρόκληση του σήμερα και των επόμενων χρόνων στη Γερμανία.

Πώς βλέπετε εσείς την κατάσταση;

Έχουν δημιουργηθεί προβλήματα στα σχολεία. Υπάρχουν τάξεις με εικοσιπέντε παιδιά από τη Γερμανία που περιλαμβάνουν και παιδιά μεταναστών όπως είναι οι Τούρκοι και άλλοι και υπάρχουν επιπρόσθετοι μαθητές πρόσφυγες. Από τη Συρία, από το Ιράκ, από το Αφγανιστάν, από τη βόρεια Αφρική. Παιδιά που δεν ξέρουν λέξη στα γερμανικά και πρέπει να μάθουν τη γλώσσα και να έχουν επαφές με τα παιδιά από τη Γερμανία. Είναι μεγάλο πρόβλημα. Όπως και πριν τριάντα χρόνια, είναι προκλήσεις που πρέπει να απαντηθούν.

Αντίστοιχα προβλήματα υπήρξαν και στην Ελλάδα με φασίστες να υποκινούν γονείς να μην αποδεκτούν τα παιδιά προσφύγων στα σχολεία τους. Μπορεί η παιδική λογοτεχνία να βοηθήσει τους μικρούς μαθητές να μην αναπτύξουν ρατσιστικές αντιλήψεις;

Δεν πιστεύω ότι η λογοτεχνία μπορεί να σώσει τον κόσμο, αλλά μπορεί να βοηθήσει στην εκλογίκευση των παιδιών. Να τους κάνει να σκεφτούν το πώς θα ήταν αν ήταν οι ίδιοι προσφυγόπουλα. Να φανταστούν πώς είναι να εγκαταλείπεις σε αντίξοες συνθήκες την πατρίδα σου και να βρίσκεσαι σε μια χώρα χωρίς να ξέρεις λέξη από την τοπική γλώσσα. Να φανταστούν πώς είναι να είσαι κάπου που δεν ξέρεις κανένα και είσαι στο περιθώριο. Πιστεύω ότι η λογοτεχνία μπορεί να βοηθήσει λίγο τα παιδιά να δουν αυτή την πραγματικότητα.

Σε πόσες γλώσσες έχουν μεταφραστεί τα δικά σας βιβλία για παιδιά από όλο τον κόσμο;

Σε εικοσίτρεις γλώσσες.

Δεν φαντάζομαι να έχετε επισκεφτεί τις αντίστοιχες χώρες;

Όχι φυσικά. Έχω επισκεφθεί τη Νότιο Αφρική, την Ελλάδα, την Ισπανία, τη Γαλλία κ.τ.λ. Δεν έχω βρεθεί σε πιο μακρινά μέρη όπως η Κίνα ή η Ταϊλάνδη.

Σε ποια χώρα του εξωτερικού είναι πιο δημοφιλή τα βιβλία σας; Η πιο δημοφιλής χώρα για τα έργα μου είναι η Ελλάδα. Δεν ξέρω γιατί, αλλά είναι φανταστικό. Πέρσι στην Αθήνα συνάντησα παιδιά στο Μουσείο της Ακρόπολης και τους ρώτησα γιατί ο Κλουζ είναι τόσο πολύ δημοφιλής στην Ελλάδα. Ένα μικρό κοριτσάκι μου απάντησε απλά «είναι διαφορετικός». Αυτό ήταν όλο. Ίσως αυτό είναι όλο.

Η δουλειά σας έχει βραβευτεί πάρα πολλές φορές. Τι είναι πιο σημαντικό για εσάς; Ένα επίσημο βραβείο ή μια καλή κουβέντα από ένα παιδάκι που λατρεύει μια ιστορία σας;

Μερικές φορές λαμβάνω email από γονείς όπου μου αναφέρουν ότι το παιδί τους ουδέποτε είχε το ενδιαφέρον να διαβάσει ένα βιβλίο και τώρα ανακάλυψαν τον Κλουζ και διαβάζουν συνεχώς. Για μένα αυτό είναι πολύ μεγαλύτερο και πιο τιμητικό από το όποιο βραβείο. Είναι πολύ ωραία η αίσθηση να νιώθεις ότι γράφεις βιβλία κι αυτά κάνουν τα παιδιά να αρχίζουν να διαβάζουν και να μπαίνουν στο μαγικό κόσμο του βιβλίου. Και όπως είπα προηγουμένως είναι φανταστικό το αίσθημα τού να έρχεσαι σε επαφή με παιδιά που λατρεύουν τις περιπέτειες που κατέγραψες στα βιβλία σου.