Οι βόμβες και το ναυάγιο των συνομιλιών Μακαρίου-Χάρντινγκ

1309
1. Ο Μακάριος με τον Λένοξ – Μπόιντ (δεξιά) και τον Χάρτινγ (αριστερά). Πίσω του είναι ο Νίκος Κρανιδιώτης και στο άκρο αριστερά ο βρετανός βουλευτής Φρανς Νόελ Μπέικερ.

Στις 29 Φεβρουαρίου 1955, εκρήξεις βομβών που συγκλόνισαν τη Λευκωσία, έθεσαν τέρμα στις συνομιλίες του Μακαρίου και του κυβερνήτη Σερ Τζον Χάρντινγκ για λύση του κυπριακού.

Ως αποτέλεσμα ήταν να συνεχιστεί η δράση της ΕΟΚΑ και να καταλήξει η όλη δράση στις συμφωνίες Ζυρίχης Λονδίνου τον Φεβρουάριο του 1959.

 

Το τι έγινε εκείνο το βράδυ εξακολουθεί να αποτελεί μυστήριο, αφού δεν έχει ξεκαθαριστεί ποιοι προκάλεσαν τις εκρήξεις. Κάποιοι λένε ότι ήταν με διαταγή του Μακαρίου για άσκηση πίεσης προς τους Βρετανούς και κάποιοι άλλοι ότι ήταν ενέργεια του Γρίβα για να ματαιώσει λύση που δεν θα οδηγούσε στην ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.

Το μόνο σίγουρο είναι πως τερματίστηκαν οι συνομιλίες και το κυπριακό πήρε άλλη τροπή, ενώ ο Μακάριος και οι συνεργάτες του οδηγήθηκαν στην εξορία.

 

Η κατάπαυση του πυρός από την ΕΟΚΑ

Οι συνομιλίες Μακαρίου και του κυβερνήτη Χάρντινγκ ξεκίνησαν στις 5 Οκτωβρίου 1956, μία ημέρα μετά την κατάρρευση της ελληνικής προσφυγής στον ΟΗΕ.

Οι συνομιλίες διεξήχθησαν στις 4, 7 και 11 Οκτωβρίου με στόχο την εξεύρεση λύσης στο κυπριακό και τερματισμό της δράσης της ΕΟΚΑ.

Ο Αρχηγός της ΕΟΚΑ είχε διατάξει κατάπαυση του πυρός από της 15ης Φεβρουαρίου 1956 και η διαταγή διαβιβάσθηκε αμέσως στα μέλη της οργάνωσης με αποτέλεσμα να διακοπεί η δράση της ΕΟΚΑ σε ολόκληρη την Κύπρο. Σημειωτέον ότι από την 15η Φεβρουαρίου δεν απεστάλη διαταγή που να αναιρεί εκείνην της διακοπής της δράσης.[1]

Μάλιστα ο ιστορικός της δράσης της ΕΟΚΑ Γιάννης Σπανός γράφει ότι μετά τη συνάντηση με τον Αρχιεπίσκοπο, ο Διγενής ανήγγειλε στους αντάρτες του στρατηγείου ότι ο αγώνας ετερματίσθη και τους προέτρεψε να ετοιμαστούν να επιστρέψουν στα σπίτια τους. Μάλιστα επέτρεψε για πρώτη φορά φωτογράφηση του ιδίου και των ανταρτών έξω από το κρησφύγετο του δάσους Κύκκου.[2]

Ωστόσο ο ερευνητής και δημοσιογράφος Νίκος Παπαναστασίου σημειώνει ότι «Η διαταγή εστάλη στο κέντρο για ενημέρωση των τομεαρχών στις 18 Φεβρουαρίου».[3]

 

Ευθύνη στο Μακάριο

Το βράδυ εκείνης της Τετάρτης τοποθετήθηκαν 19 βόμβες και εξερράγησαν οι 17 σε διάφορα σημεία της Λευκωσίας.

Η γριβική πλευρά ισχυρίζεται ότι οι βόμβες τοποθετήθηκαν με διαταγή του Μακαρίου για να προκαλέσουν πίεση στους Βρετανούς.

Ο Γ. Σπανός και ο Ν. Παπαναστασίου επικαλούνται μάλιστα μαρτυρίες των πρωταγωνιστών ότι παράλαβαν τις βόμβες από την αρχιεπισκοπή και μάλιστα από το συνοδικό της αρχιεπισκοπής.

Ο Γ. Σπανός αναφέρει ότι «Υπάρχουν ομολογίες ότι οι βόμβες της 29ης Φεβρουαρίου 1956 παρελήφθησαν από την Αρχιεπισκοπή. Μαρτυρίες: Χαράλαμπος Τερκουράφης, Ησύχιος Σοφοκλέους, Μελής Δημητρίου, Ρένος Δημητρίου κ.ά.»[4]

 

Διάψευση από τους φερόμενους ως εμπλεκόμενους

Ωστόσο ο ίδιος ο Χαράλαμπος Τερκουράφης, τον οποίο επικαλούνται οι Σπανός και Παπαναστασίου, διέψευσε τα όσα του αποδίδονται, με δήλωση του στον Φιλελεύθερο όπου μεταξύ άλλων ανέφερε ότι: «θέλω να σας πληροφορήσω ότι κακώς αναφέρατε το όνομά μου, διότι δεν έδωσα γραπτώς ή προφορικώς καμία μαρτυρία σε κανέναν, διότι δεν γνωρίζω τίποτα απ’ ό,τι αναφέρει για βόμβες στην Αρχιεπισκοπή. Όταν του τηλεφώνησα μού είπε ότι είναι τυπογραφικό λάθος και παρακαλώ όπως διορθωθεί. Επίσης, σας πληροφορώ ότι κατά την περίοδο αυτή ήμουν εκτός ενεργού δράσεως, διότι είχα κάμει μιαν εγχείρηση στην κλινική Μαραγκού».[5]

 

Επίσης, τις αναφορές στο άτομο του διέψευσε και ο Ησύχιος Σοφοκλέους ο οποίος απαντώντας σε αναφορές του βιογράφου του Γρίβα, Λεωνίδα Λεωνίδου, αναφέρει ότι είχε εμπλοκή στην περίπτωση αυτή. Σημειώνει ωστόσο ότι «Είναι εντελώς αυθαίρετο το συμπέρασμα του κ. Λεωνίδου ότι ο Μακάριος μου έδωσε εντολή να ρίξω βόμβες στις 29.2.1956. Ουδέποτε είχα ή άφησα να εννοηθεί ότι ο Μακάριος μου έδωσε τέτοια εντολή. Ο Μακάριος με εκάλεσε την επομένη των εκρήξεων και ζητούσε να μάθει τι είχε συμβεί. Αν εκείνος είχε δώσει την εντολή, δεν θα ζητούσε να μάθει ποιοι και γιατί έριξαν τις βόμβες». Αναφέρει επίσης ότι «Είναι ψεύδος ότι ο Μελής Δημητρίου στις 29.2.1956 παρέλαβε βόμβες από το Συνοδικό της Αρχιεπισκοπής».[6]

 

 

Διάψευση και από τον Πάτροκλο Σταύρου

Στα όσα προβάλλονται για να επιρριφθούν ευθύνες στον Μακάριο για τις βόμβες, απάντησε μέσω της Χαραυγής ο Πάτροκλος Σταύρου, για χρόνια στενός συνεργάτης του Μακαρίου.

Ο Π. Σταύρου χαρακτηρίζει κατασκευασμένες και ασυστόλως ψευδής τις μαρτυρίες, σημειώνοντας ότι είναι ανόητο να πιστεύει κάποιος ότι «ο Μακάριος είχε παρακαταθήκη βομβών στην Αρχιεπισκοπή και τις χρησιμοποιούσε κατά το δοκούν. Και εν προκειμένω διέταξε την αθρόα έκρηξή τους στην πιο κρίσιμη στιγμή».

Προσθέτει ότι όσοι μιλάνε για ευθύνη του Μακαρίου, «Ξέρουν καλά ότι χωρίς τη διαταγή του Διγενή τίποτε δεν γινόταν τότε και ο Μακάριος δεν ανακατευόταν σε πολεμικές πράξεις, ούτε και έδιδε διαταγές σε μέλη της ΕΟΚΑ. {…) Το τελευταίο πράγμα, που θα μπορούσε να συμβεί, ήταν να φυλάσσει μέσα στην Αρχιεπισκοπή βόμβες ο Μακάριος. Και να ετοιμάζεται να υπογράψει συμφωνίες και ταυτόχρονα να βάζει βόμβες για να μη υπογράψει. Έγινε τότε έρευνα από τους Άγγλους στην Αρχιεπισκοπή, αλλά φαίνεται ότι είχε προλάβει ο Μακάριος και έκρυψε όλες τις βόμβες και έτσι δεν βρέθηκε τίποτε», σημειώνει ειρωνικά.[7]

 

Παραδοχή από τον Γρίβα

Ο ιστορικός Γιάννης Λάμπρου σημειώνει ότι ο αρχηγός της ΕΟΚΑ στα Απομνημονεύματά του, που δημοσιεύτηκαν στα Αγγλικά από τον Charles Foleyτο 1964 με τίτλο Τhe Μemoirs of General Grivas, ομολογεί ότι ο ίδιος έδωσε την εντολή για τη ρίψη των βομβών και μάλιστα αντίθετα με τη θέληση του Μακαρίου: «Είχα μικρή εμπιστοσύνη στη βρετανική ειλικρίνεια και πενιχρές ελπίδες ότι οι Βρετανοί θα εκπλήρωναν αυτούς τους όρους. Γι’ αυτόν τον λόγο αποφάσισα να ενεργήσω αντίθετα προς τις επιθυμίες του Μακαρίου και να κάμω μια προειδοποιητική επίδειξη της δύναμής μας πριν από τον τελικό γύρο των συνομιλιών. Το βράδυ της 29ης Φεβρουαρίου, μια ώρα πριν από τη συνάντηση-κλειδί του Μακαρίου, του Χάρντινγκ και του Βρετανού υπουργού Αποικιών κ. Λένοξ-Μπόιντ […] επέτρεψα στους άνδρες μου να προκαλέσουν την έκρηξη 19 βομβών στη Λευκωσία» (σελ. 64).

 

Παρακάτω εξηγείται και το γιατί, ενώ στις 15/2/1956 είχε δώσει εντολή για αναστολή όλων των επιθέσεων εναντίον των Άγγλων, στις 29/2 την αναίρεσε. Γράφει: «Ο Μακάριος φαινόταν να νομίζει ότι υπήρχε κάποια ευκαιρία να φτάσουμε σε μια συμφωνία και, παρ’ όλο που εγώ προσωπικά δεν το πίστευα, στις 15 Φεβρουαρίου διέταξα μυστικά αναστολή όλων των επιθέσεων, έτσι που κανείς να μην μπορεί να με κατηγορήσει ότι έθετα φραγμό στον δρόμο της ειρήνης. […] Έρευνες, κατ’ οίκον περιορισμοί και συλλήψεις συνεχίστηκαν και όλο και περισσότερο φαινόταν καθαρό σ’ εμένα ότι οι ακαθόριστες προτάσεις του για διευθέτηση δεν ήταν τίποτε άλλο από μια παγίδα…».[8]

 

Ο Γ. Λάμπρου σχολιάζοντας αναφορές ότι αυτό το βιβλίο είναι κατασκευασμένο, σημειώνει ότι δεν υπάρχει γραπτή αναφορά από τον ίδιο τον Γρίβα ότι το σχετικό βιβλίο είναι κατασκεύασμα και ότι η μαρτυρία του Διγενή είναι απείρως εγκυρότερη από διάφορες αλληλογρονθοκοπούμενες μαρτυρίες αγωνιστών.

 

Ο Μακάριος, ο Χάρντιγκ και η χαμένη ευκαιρία

Μια ενδιαφέρουσα θέση του Μακαρίου παρουσιάζει σε άρθρο της η Ιλιάνα Κουλαφέτη. Αναφέρεται σε μια συνομιλία του Τ. Παπαδόπουλου με τον Μακάριο και το θέμα των χαμένων ευκαιριών στο Κυπριακό.

Σύμφωνα με το άρθρο, ο Τ. Παπαδόπουλος είπε στην αρθρογράφο ότι ο Μακάριος δεν θεωρούσε ότι υπήρξαν χαμένες ευκαιρίες στο Κυπριακό, πλην των συνομιλιών του με τον Χάρντινγκ. Είπε ο Μακάριος: «Οι προτάσεις αυτού που, εσείς, χαρακτηρίζατε «αιμοσταγή τύρρανο». Του Στρατάρχη Χάρντινγκ, το 1956.

-Γιατί δεν τις δεχθήκατε, τότε, Μακαριώτατε;

-Πρώτα γιατί, τότε το 1956 δεν ήμουν ο Μακάριος. Τότε… με ανέχονταν! Δεν κυβερνούσα. Αν τις δεχόμουνα, τότε, θα μου εκάμνατε, από τότε, αυτά που μου κάνατε τώρα. Ύστερα, όταν τότε διαμήνυσα στους «εν Χριστώ αδελφούς μου ιεράρχες» τις προτάσεις του Χάρντινγκ και πως θα είχαμε δικαίωμα αυτοδιάθεσης σε 7-9 χρόνια μου απάντησαν: Σε 7-9 χρόνια; Απαράδεκτο!». Η αυτοδιάθεση έπρεπε να μας δοθεί…χτες! Όχι σε 7-9 χρόνια…!».[9]

 

Αυτή η δήλωση του Μακαρίου δεν βοηθά στο ξεκαθάρισμα του τοπίου. Αν από τη μια θεωρούσε ότι ήταν μια ευκαιρία, τότε δεν δικαιολογείται να έδωσε ο ίδιος εντολή για την τοποθέτηση των βομβών. Από την άλλη όμως η αναφορά του ότι φοβήθηκε να τις δεχθεί, μπορεί να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι μπορεί να είχε ανάμιξη στις εκρήξεις;

Το ερώτημα παραμένει αναπάντητο.

Ίσως στο μέλλον μπορέσουμε με βάση στοιχεία που θα αποκαλυφθούν να μάθουμε τι ακριβώς έγινε εκείνο το βράδυ.

 

 

 

 

 

[1] Βλ. Γιάννη Σπανού, «Οι βόμβες της 29ης Φεβρουαρίου 1956», http://www.giannisspanos.com.

[2] Βλ. στο ίδιο.

[3] Ν. Παπαναστασίου «Ποιοι βομβάρδισαν τις συνομιλίες το ’56 στη Λευκωσία», Φιλελεύθερος 1η Απριλίου 2010.

[4] Γ. Σπανού , όπως προηγουμένως.

[5] Φιλελεύθερος 6 Απριλίου2011.

[6]  Βλ. «Η ΕΟΚΑ και οι βόμβες», Φιλελεύθερος 31 Μαΐου 2011.

[7] Βλ. Σταύρου «Η ματαίωση λύσης του Κυπριακού το 1956», Χαραυγή 24/8/2003.

[8] Γ. Λάμπρου, «Για τις εκρήξεις βομβών στις 29.2.1956», Φιλελεύθερος 1 Απριλίου 2011.



[9] http://istorikesmnimeseoka.blogspot.com.cy.

Σχολιάστε

Σχόλια | Τα σχόλια αντιπροσωπεύουν την προσωπική γνώμη των συγγραφέων τους και μόνο. Μη κόσμια ή/και προσβλητικά σχόλια θα διαγράφονται.