Με γνήσια αντιπολεμική και ανθρωπιστική διάθεση

Ανοιχτός ορίζοντας

Με γνήσια αντιπολεμική και ανθρωπιστική διάθεση
Για το βιβλίο: Φικρέτ Ντεμιράγ Ρίζες και χώματα: Για μια πικρή πατρίδα (μετάφραση Άνθη Καρρά)

[…] Το βιβλίο περιέχει επιλεγμένα ποιήματα από οκτώ ποιητικές συλλογές του Ντεμιράγ, που εκδόθηκαν μεταξύ 1984-1994. Τα περισσότερα ποιήματα προέρχονται από τη συλλογή Από τη φωτιά του Λιμνίτη έως σήμερα (1992). Τα επιλεγμένα ποιήματα περιστρέφονται, ανάμεσα σε άλλα, γύρω από τον θεματικό άξονα του de facto διαχωρισμού Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων και της ανάγκης για επαναπροσέγγιση και ειρηνική συμβίωση.

Ο Ντεμιράγ είναι, κατά γενική παραδοχή ένας από τους σημαντικότερους Τουρκοκύπριους ποιητές. Οι «μεσογειακοί κυπριακοί ήχοι» και το μοντέλο του «βιβλικού ποιητή-προφήτη» ορίζονται ως σημαντικά γνωρίσματα της ποίησής του από την Άννα Κατσιγιάννη (Σύγκριση 23: 2013, 75-84), ενώ από τον Γιώργο Μολέσκη επισημαίνονται οι «αναφορές στην ιστορία, τη μυθολογία και τη γεωγραφία του τόπου». Σύμφωνα με τον ίδιο, «οι αναφορές στις μυθολογικές μορφές και στις θρησκευτικές μορφές του Χριστού και της Παναγίας, αλλά και στους διάφορους κατακτητές που πέρασαν από το νησί [...] γίνονται με σαφή ιδεολογικό στόχο: να υποδηλωθεί η ταύτιση του ποιητή με τον τόπο διαχρονικά», αλλά και να τονιστεί η ενότητα του τόπου (Νέα Εποχή 325: 2015, 66-71). Επιπλέον, σε συνάρτηση με την ιστορικότητα και τη μνήμη, την ποίηση του Ντεμιράγ διαπνέει η γνήσια αντιπολεμική και ανθρωπιστική διάθεση, η αποδοχή της ετερότητας και ο σεβασμός του Άλλου, και ιδιαίτερα του πόνου που βιώνει εξαιτίας του τραγικών περιπετειών του νησιού στο δεύτερο ήμισυ του 20ού αιώνα, στοιχεία που αποτυπώνονται στον εύστοχα επιλεγμένο τίτλο του βιβλίου Ρίζες και χώματα. Για μια πικρή πατρίδα, το πρώτο σκέλος του οποίου προέρχεται από το ποίημα “Μια τραγωδία για ρίζες και χώματα”, όπου το βίωμα του βίαιου εκπατρισμού παραβάλλεται με την εκρίζωση ενός φυτού:

Πονά η ρίζα σαν ξεριζώνεται από το χώμα,

όπως πονάει το χώμα σαν χωρίζετ’ από τη ρίζα

κι απ’ αυτό ξεσπά μια τραγωδία σάρκας και οστών,

όσο κι αν τινάξεις τη ρίζα ένα κομμάτι μένει

από το χώμα που με τη βία ξεπατώθηκε

κι από τη ρίζα στο χώμα μένουνε ριζώματα.

Πέρα από την εικόνα της βίαιης εκρίζωσης, με την οποία αποδίδεται η διάσπαση της σχέσης του ανθρώπου με τον τόπο, ο Ντεμιράγ χρησιμοποιεί την προσφιλή σε πολλούς ποιητές παρομοίωση της Ιστορίας με αιωνόβιο δέντρο, για να αποδώσει τη σχέση του ανθρώπου με τον χρόνο και ειδικότερα την ιστορική συνέχεια, παρά τις αλλεπάλληλες κατακτήσεις του παρελθόντος. Γράφει, λοιπόν:

ΠΙΝΑΚΙΔΑ 11

ΕΙΜΑΙ ΧΙΛΙΟΧΡΟΝΟ ΔΕΝΤΡΟ ΕΛΙΑΣ. ΕΙΜΑΙ ΕΔΩ. ΕΙΔΑΝ ΚΑΙ ΠΕΡΑΣΑΝ ΠΟΛΛΑ ΤΑ

ΜΑΤΟΦΥΛΛΑ ΚΑΙ ΟΙ ΚΛΩΝΟΙ ΜΟΥ. ΓΡΑΜΜΕΝΑ ΑΡΑΔΑ ΑΡΑΔΑ ΣΤΟΝ ΚΟΡΜΟ ΜΟΥ

ΟΣΑ ΕΖΗΣΑ. ΜΕΓΑΛΩΣΑΝ ΠΟΛΛΑ ΠΑΙΔΙΑ ΣΤΟΥΣ ΚΛΩΝΟΥΣ ΜΟΥ· ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΑΛΛΑ ΠΑΙΔΙΑ, ΔΙΑΒΟΛΟΥ ΓΕΝΝΑ…

ΕΙΜΑΙ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ· ΚΑΘΕ ΤΟΣΟ ΜΕ ΠΥΡΟΒΟΛΟΥΝ, Μ’ ΑΦΗΝΟΥΝ

ΔΙΑΤΡΗΤΗ. ΕΧΩ ΠΟΛΛΑ ΝΑ ΔΩ ΑΚΟΜΑ ΜΑ ΘΑ Τ’ ΑΝΤΕΞΩ. [...]

Προφανώς, θα μπορούσε να διερευνηθεί πώς η εικόνα του δέντρου της Ιστορίας στο πιο πάνω ποίημα «συνομιλεί» με παρόμοιες εικόνες που εντοπίζονται στην ποίηση του Β. Μιχαηλίδη, του Κ. Μόντη και πολλών άλλων ποιητών παλαιότερων και νεότερων. Γενικότερα, με τέτοιου είδους διακειμενικές προσεγγίσεις και συναναγνώσεις μπορούν να αναδειχθούν οι θεματικές, ιδεολογικές, υφολογικές και άλλες ομοιότητες ανάμεσα στη λογοτεχνία των Ελληνοκυπρίων και των Τουρκοκυπρίων, ώστε να παύσει η λογοτεχνία των πρώτων να είναι για τους δεύτερους και αντίστροφα «η άγνωστη που μας μοιάζει», κατά την εύστοχη διατύπωση του Γιώργου Φράγκου (Ο Φιλελεύθερος, 2 Φεβρ. 2016) .

Εκείνο βέβαια που αξίζει να υπογραμμίσουμε για τις πιο πάνω ρομαντικής προελεύσεως εικόνες στο ποίημα «Πινακίδα 11», οι οποίες ανάγονται στο κλίμα του ρομαντικού ιστορικισμού, είναι το γεγονός πως αυτές δεν συνδέονται σε καμία περίπτωση με τα στοιχεία του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας. Αντίθετα, για τον Ντεμιράγ είναι αδιανόητο η συμφορά της μιας κοινότητας να συνιστά νίκη για την άλλη:

Ο δρόμος μ’ έφερε τελευταία στους Σόλους. Σε κολώνες σπασμένες

και ξεθωριασμένα μωσαϊκά είδα τις ζωές μας να σβήνουν

κι αντιμέτωπος με την ισχύ του ψεύδους ανατρίχιασα, παλιέ μου γείτονα!

Γιατί να γίν’ η συμφορά του ενός του άλλου η νίκη

κι ο πόνος του ενός του άλλου η χαρά·

θηράματα ήμασταν εμείς, άλλοι οι κυνηγοί, να που το καταλάβαμε

επιτέλους!

(159)

Δεν είναι λίγα τα ποιήματα του Ντεμιράγ στα οποία το ποιητικό υποκείμενο απευθύνεται στους παλιούς Ελληνοκύπριους γείτονες και αναφέρεται στις σχέσεις συνεργασίας και αλληλοβοήθειας που αναπτύσσονταν μεταξύ τους. Λόγου χάρη, στο ποίημα “Η γειτόνισσα η Ξενού” τονίζεται από την Τουρκοκύπρια μάνα που εκφέρει την ποιητική αφήγηση ο έμπρακτος ανθρωπισμός και η ανυστερόβουλη προσφορά της Ελληνοκύπριας φίλης της, στοιχεία που είναι έκδηλα στο ακόλουθο περιστατικό:

Πριν από χρόνια

σ’ ένα πάλλευκο δωμάτιο,

με γιατρούς και νοσοκόμες πλάι μου,

ήμουν στου Χάρου τα νύχια

πιασμένη εγώ,

στο στήθος σου έσπρωξες

τη νιογέννητη κόρη μου,

και βυζαίνοντάς την αγάπης γάλα

φάσκιωνες το γιούι μου

το μικρό

(143)

Είναι δε χαρακτηριστικό το ποίημα αυτό για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η μνήμη στην ποίηση του Ντεμιράγ. Ακόμη και στα ποιήματα που δεσπόζουν οι επώδυνες μνήμες και όχι οι καθαρά ανθρώπινες στιγμές, όπως πιο πάνω, εκείνο που διακατέχει το ποιητικό υποκείμενο δεν είναι το μίσος και η διάθεση της εκδίκησης εναντίον της άλλης κοινότητας, αλλά η αγωνία για τον ανθρώπινο πόνο, τον εκτοπισμό και τον θάνατο ως αποτέλεσμα των πολεμικών συγκρούσεων. Έτσι, είναι συνειδητή η επιλογή του ποιητή να προβάλλει τις αναμνήσεις της ειρηνικής συμβίωσης και της αλληλοβοήθειας: «Στη μνήμη όλων μια Ξενού απομένει, σαν την Ξενού της μάνας μου!» (91)…

Λεωνίδας Γαλάζης

(Απόσπασμα από την παρουσίαση του βιβλίου που έγινε στις 26 Οκτωβρίου στη Λευκωσία)

Σχολιάστε την είδηση

Σχόλια | Τα σχόλια αντιπροσωπεύουν την προσωπική γνώμη των συγγραφέων τους και μόνο. Μη κόσμια ή/και προσβλητικά σχόλια θα διαγράφονται.