Saved του Μποντ στο Σατιρικό: Η βία και η απάθεια που γεννιέται μέσα από τη φτώχεια

Με αφορμή… το έργο Saved του Έντουαρντ Μποντ που ανεβαίνει από το Σατιρικό Θέατρο, η σκηνοθέτιδα της παράστασης Μαρία Κυριάκου μιλάει στον Ορίζοντα:

«Συνδυάζει όλα αυτά που με ελκύουν σε ένα θεατρικό έργο Το έργο μου το έδωσε ο Μηνάς Τίγκιλης να το διαβάσω πριν μερικά χρόνια, αφού πίστευε ότι ήταν ένα έργο που μου «ταιριάζει». Και είχε δίκιο, γιατί συνδυάζει όλα αυτά που με ελκύουν σε ένα θεατρικό έργο. Ασκεί έντονη κοινωνική κριτική, πίσω από κάθε ατάκα του κρύβεται μια τεράστια ανάλυση και οι χαρακτήρες του δύσκολα μπαίνουν σε «κουτί». Είναι δηλαδή χαρακτήρες που εκ πρώτης όψεως δεν τους καταλαβαίνεις, δεν μπορείς ούτε να ταυτιστείς, ούτε να ψυχολογήσεις τις πράξεις τους και έτσι χρειάζεται να ψάξεις πολύ για να τους δικαιολογήσεις. Και αυτό για μένα είναι πολύ μεγάλη πρόκληση γιατί πιστεύω πως τίποτε στη ζωή δεν είναι άσπρο-μαύρο, αν και δυστυχώς στην εποχή που ζούμε πολύ εύκολα από την απόστασή μας κρίνουμε τις πράξεις των άλλων και τους τοποθετούμε σε ένα πλαίσιο καλού ή κακού.

Ο Μποντ με εκφράζει σαν άνθρωπο Όσο για τον Μποντ, η μοναδική μου επαφή με αυτόν πριν διαβάσω το Saved ήταν δύο παραστάσεις που είχα δει στην Κύπρο και στην Ελλάδα, κατά σύμπτωση του ίδιου έργου, του Τίποτα Δικό Μου. Μου είχε κάνει τότε εντύπωση πόσο διαφορετικά μπορεί ένας σκηνοθέτης να «δει» το ίδιο έργο και εντούτοις να καταφέρει να μεταδόσει το νόημά του στον θεατή. Διαβάζοντας μετά αρκετά για τον Μποντ και τη στάση του σε σχέση με το λειτούργημα του θεάτρου, συνειδητοποίησα ότι με εκφράζει σαν άνθρωπο και έτσι επέλεξα να προτείνω το έργο αυτό στο Σατιρικό Θέατρο όταν μου το ζήτησαν. Μετά την Οικογένεια Κόλεμαν πέρσι, ένιωσα ότι χρειαζόμουν κάτι πιο σκληρό και επίσης αισθάνθηκα έτοιμη να διαχειριστώ την πρόκληση των έντεκα ηθοποιών, κάτι που δεν είχα δοκιμάσει ποτέ πριν.

Πολιτικό είναι το θέατρο ως το λειτούργημα της τέχνης γενικότερα Δεν ξέρω αν βάζοντας μια ταμπέλα στο είδος δικαιολογεί κάτι. Δεν το έχω ανάγκη προσωπικά, όμως αν η ερώτηση παραπέμπει στο αν είναι πολιτικό θέατρο, τότε η απάντηση για μένα είναι ναι, όμως πολιτικό είναι το θέατρο ως πράξη, ως μεταδότης νοήματος και κριτικής σκέψης, ως το λειτούργημα της τέχνης γενικότερα. Από την άλλη ο Μποντ αποποιείται συνειδητά την έννοια της ιδεολογίας, γιατί πιστεύει πως εγκλωβίζει τον άνθρωπο σε ένα αυστηρό πλαίσιο όπου δύναται να χάσει την ανθρωπιά του. Ενδιαφέρεται κυρίως για την αναζήτηση της ανθρώπινης υπόστασης, αυτής που δίνει νόημα στην ύπαρξή μας και που συνδέεται άμεσα με το δικαίωμά μας στην επιλογή.

SAVED1

Θέλει τον θεατή κοντά σε αυτό που συμβαίνει Για τον Μποντ, το δικαίωμα στην επιλογή είναι αυτό που καθορίζει την ανθρώπινή μας υπόσταση και μας καθιστά υπεύθυνα, άρα πολιτικά, όντα. Σε ό,τι αφορά αυτή του τη θέση, το θέατρό του είναι πολύ κοντά στον Μπρεχτ, όμως σε αντίθεση με αυτόν δεν πιστεύει ότι η αποστασιοποίηση είναι το εργαλείο για να κεντρίσει την κριτική σκέψη του θεατή. Αντίθετα, θέλει τον θεατή τόσο κοντά σε αυτό που συμβαίνει, έτσι ώστε να τον αναγκάσει να το «δει», να το βιώσει, έτσι ώστε να μην μπορεί παρά να επιλέξει μια στάση απέναντι σε αυτό.

Η βία και η απάθεια που γεννιέται μέσα από τη φτώχεια Το έργο παρουσιάζει χαρακτήρες που εμείς που πάμε θέατρο, που διαβάζουμε, που αντιλαμβανόμαστε την τέχνη ως κάτι σημαντικό, δεν μπορούμε να ταυτιστούμε μαζί τους. Δεν έχουμε ουσιαστικά καμιά σχέση μ’ αυτούς. Ο Μποντ θέλει να μας αναγκάσει να τους «δούμε», να αναγνωρίσουμε την ύπαρξή τους και έτσι να αναλάβουμε την ευθύνη μας απέναντι σε αυτούς. Γιατί ο λόγος που αυτοί οι άνθρωποι έχουν καταλήξει να βρίσκονται στο περιθώριο, είναι η άνιση κοινωνία που συντηρούμε καθημερινά. Το να μην παίρνει κανείς θέση για όλους αυτούς τους ανθρώπους, να μην διαμαρτύρεται, είναι σαν να δίνει τη συγκατάθεσή του για αυτή την ανισότητα.

Πώς εμείς τολμάμε να κρίνουμε αυτή τη βία; Ο Γκάντι είχε πει πως «η φτώχεια είναι η χειρότερη μορφή βίας» και το έργο αυτό πραγματεύεται τη βία και την απάθεια που γεννιέται μέσα από τη φτώχεια. Οπότε πώς εμείς, οι θεατές, από την προνομιούχα μας θέση τολμάμε να κρίνουμε αυτή τη βία; Πώς μπορούμε να ηθικολογούμε για το αν μια πράξη είναι καλή ή κακή αν εμείς αποστασιοποιούμαστε και επιτρέπουμε στη φτώχεια να υπάρχει δίπλα μας; Αυτά είναι τα ερωτήματα που εγείρει το έργο και που θα πρέπει να αφορούν όλους μας.

Ψάχνοντας με τους ηθοποιούς τις απαντήσεις στο κείμενο Όπως είπα και πριν, η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν να καταλάβουμε αυτούς τους χαρακτήρες και τις πράξεις τους. Να μην τους κρίνουμε, αλλά να κατανοήσουμε από πού προέρχονται και να τους παρουσιάσουμε όσο πιο αληθινά μπορούμε. Υπάρχει μια πολύ δύσκολη σκηνή στο έργο, μια σκηνή ανείπωτης βίας και η δυσκολία ήταν να καταλάβουμε γιατί γίνεται και τι αντιπροσωπεύει. Οπότε έπρεπε να μελετήσουμε καλά το κείμενο, το οποίο είναι αριστουργηματικό, και να βρούμε τις απαντήσεις μέσα από αυτό. Η κατανόηση λοιπόν ήταν πολύ σημαντική για να μπορέσουμε να μεταδώσουμε την αλήθεια του έργου. Πέρα από αυτό, δούλεψα όπως δουλεύω πάντα, με το σώμα του ηθοποιού. Όλα αρχίζουν από το σώμα, όλα γεννιούνται μέσα από τη φυσική κατάσταση, την κούραση του σώματος. Είχα μια καταπληκτική ομάδα ηθοποιών για την οποία αισθάνομαι πολύ ευγνώμων. Με κάποιους είχα δουλέψει ξανά και ήξεραν τον τρόπο που δουλεύω, με κάποιους άλλους, πολύ νέους ηθοποιούς, είχα τη χαρά να μεταδώσω τον τρόπο δουλειάς μου και να δω πώς τον εισπράττουν. Δούλεψαν όλοι πάρα πολύ σκληρά και με μεγάλη γενναιοδωρία.

Να μη φύγει ο θεατής ανεπηρέαστος Αυτό που θα ήθελα είναι να μην φύγει ο θεατής εντελώς ανεπηρέαστος από αυτό που θα δει. Σίγουρα ο τρόπος που εισπράττουμε κάτι είναι πάντα υποκειμενικός, οπότε ανάλογα με τα βιώματα του κάθε θεατή διαμορφώνεται και ο τρόπος που αποκωδικοποιεί αυτό που βλέπει. Εύχομαι όμως να μην μπει στη διαδικασία να κρίνει τους χαρακτήρες, αλλά την κοινωνία και τις συνθήκες που τους γέννησαν. Αν καταφέρουμε έστω και στο ελάχιστο να κάνουμε κάποιους θεατές να προβληματιστούν για τη θέση τους απέναντι σε αυτό που βλέπουν, τότε έχουμε πετύχει το στόχο του συγγραφέα».

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ:

Μετάφραση: Χριστίνα Μπαμπου-Παγκουρέλη

Σκηνοθεσία: Μαρία Κυριάκου

Σκηνικά-κοστούμια: Χάρης Καυκαρίδης, Μουσική Επιμέλεια: Πάνος Μπάρτζης, Επιμέλεια Κίνησης: Αλέξης Βασιλείου, Σχεδιασμός Φωτισμού: Βικέντιος Χριστιανίδης, Βοηθός σκηνόθετης: Μαρία Βαρνακκίδου

Πρωταγωνιστούν οι Άρης Καλλέργης, Αντωνία Χαραλάμπους, Πόπη Αβραάμ, Παντελής Άντωνας, Ανδρέας Παπαμιχαλόπουλος, Αντώνης Καλογήρου, Αλέξανδρος Μαρτίδης, Γιώργος Νικολάου, Αντρέας Δανιήλ, Μικαέλλα Κάσσινου, Θέμις Ππόλου.

Στο υπόγειο του Σατιρικού Θεάτρου. Παραστάσεις στις 13, 14, 15, 20, 21, 22, 27, 28, 29 Απριλίου. Πληροφορίες τηλ. 22421609.

Saved p-3 2

Σχολιάστε

Σχόλια | Τα σχόλια αντιπροσωπεύουν την προσωπική γνώμη των συγγραφέων τους και μόνο. Μη κόσμια ή/και προσβλητικά σχόλια θα διαγράφονται.