Τα αποσχιστικά κινήματα στο σύγχρονο κόσμο 

480
Του Κώστα Λεοντίου*  
Τα πρόσφατα δημοψηφίσματα που διενεργήθηκαν στο ιρακινό Κουρδιστάν και στην Καταλωνία, με τα συνεπακόλουθά τους, επανέφεραν στο προσκήνιο το πολύπλοκο ζήτημα των αποσχιστικών κινημάτων στον πλανήτη μας. Παρ’ όλες τις γεωπολιτικές και ιστορικές τους ιδιομορφίες οι δύο αυτές περιπτώσεις παρουσιάζουν πολλές ομοιότητες μεταξύ τους.
Για την αντιμετώπιση των ανεξαρτησιακών αυτών κινημάτων, οι άμεσα ενδιαφερόμενες χώρες, Ιράκ και Ισπανία, κήρυξαν δια των Ανωτάτων Δικαστηρίων τους, αντισυνταγματική και επομένως παράνομη τη διεξαγωγή των δημοψηφισμάτων. Η ισπανική κυβέρνηση προχώρησε και στη σύλληψη ή επικήρυξη ηγετών του κινήματος, ενώ ενθάρρυνε τη μεταφορά εταιρειών που είχαν έδρα τη Βαρκελώνη.
Η Βαγδάτη, συνεπικουρούμενη από τους άλλους εμπλεκόμενους, Άγκυρα και Τεχεράνη, εξήγγειλε δρακόντια μέτρα που έπλητταν τη βιωσιμότητα του ιρακινού Κουρδιστάν, όπως η αναστολή των αεροπορικών πτήσεων και περικοπές στην παροχή πετρελαίου αλλά και στην υδατοπρομήθεια.
Πέραν της μεθόδου αυτής, της οικονομικής ασφυξίας, τα δύο κινήματα προσέκρουσαν και σ’ άλλο ύφαλο, αυτό της διεθνούς απομόνωσης. Στην περίπτωση της Καταλωνίας, πέρα από «αδελφικά» κινήματα, Σκωτίας και Φλαμανδίας, μόνο η Ρωσία εκδήλωσε κάποια υποστήριξη, μέσω της υποαναγνωρισμένης οντότητας της Νοτίου Οσετίας, η οποία ευρίσκεται υπό την επιρροή της.
Στην περίπτωση του ιρακινού Κουρδιστάν, οι Αμερικανοί σύμμαχοι των πεσμεργκά (ένοπλες δυνάμεις της αυτόνομης περιοχής) στον αγώνα κατά των Τζιχανιστών, περιορίστηκαν σε εκκλήσεις. Με ευχολόγια αντέδρασαν και οι Ισραηλινοί, οι πλέον ενθουσιώδεις υποστηρικτές της αυτόνομη περιοχής.
Τα αποσχιστικά κινήματα, όσο κι αν θεωρούνται σε κάποιες περιπτώσεις περιθωριακά, δεν μπορεί να αγνοούνται γιατί ενίοτε εκδηλώνονται όπως το ενεργό ηφαίστειο, λόγω της δυναμικής και του εκτοπίσματος τους. Επίσης, λόγω της φύσεως ενός εκάστου, παρουσιάζουν πολλά ιδιόμορφα χαρακτηριστικά.
Το αποσχιστικό κίνημα των ολλανδόφωνων Φλαμανδών στο Βέλγιο για παράδειγμα, δεν βρίσκεται υπό τη σκιά μιας μητέρας πατρίδας όπως το βιώνουμε αλλού. Επίσης, το κίνημα αυτό τοποθετείται σαφώς στο δεξιό και ακροδεξιό φάσμα, ενώ στην Καταλωνία και το Κουρδιστάν πρόκειται μάλλον για συσπειρώσεις διαφορετικών ιδεολογικών αποχρώσεων.
Επίσης, ενώ ως αιχμή του δόρατος των κινημάτων αυτών, αποτελεί συχνά η γλωσσική ιδιαιτερότητα, ως καθοριστική ειδοποιός διαφορά, στην περίπτωση της Σκωτίας , η γηγενής κελτική έχει εξωστρακισθεί και περιθωριοποιηθεί στα βόρεια υψίπεδα. Όμως επιβιώνει μια έντονη γεωπολιτική, ιστορική, πολιτισμική και πολιτισμική ταυτότητα, η οποία υπερβαίνει τα γλωσσοφυλετικά πλαίσια.
Συναινετικά διαζύγια…
Ενώ στις προαναφερθείσες περιπτώσεις, Κουρδιστάν και Καταλωνίας τα ενδιαφερόμενα κράτη, έδρασαν με την αποφασιστικότητα του ποιμένα που θέλει να οδηγήσει, με κάθε τρόπο τα πρόβατα πίσω στο μαντρί, υπήρξαν περιπτώσεις συναινετικών διαζυγίων όπως στην περίπτωση της Σλοβακίας και του Μαυροβουνίου.
Ενώ συχνά προβάλλεται το κλισέ, πως τα χωριστικά κινήματα ελαύνονται από απομονωτικά μικροεθνικιστικά κίνητρα, σε αρκετές περιπτώσεις, όπως στην Βόρειο Ιρλανδία και το Δυτικό Ιριάν (έδαφος της Ινδονησίας) είχε προηγηθεί η διχοτόμηση άλλων ενιαίων νησιώτικών οντοτήτων, της Ιρλανδίας και της Παπούα – Νέα Γουινέα επί του προκειμένου. Τα «χωριστικά κινήματα» αποβλέπουν συνεπώς στην επανένωση των γεωπολιτικών αυτών οντοτήτων.
Όσο για την εγωιστική, παρωχημένη τάση για απομόνωση, υπενθυμίζεται ότι η Σκωτία ψήφισε υπέρ της παραμονής στην ΕΕ, ενώ η Αγγλία υπέρ της εξόδου. Που βρίσκεται ο μικροεθνικισμός, εάν υπάρχει;
Πιο πολύπλοκη αντικειμενικά είναι η κατάσταση για τα κινήματα που διεκδικούν εστίες μοιρασμένες μεταξύ δύο ή περισσοτέρων κρατών, όπως των Βάσκων (Ισπανία και Γαλλία), των Τουαρέγκ (Μάλι, Νίγηρας και Αλγερία) και φυσικά των Κούρδων (Ιράκ, Τουρκία, Ιράν και Συρία).
Θρησκευτική χροιά
Σε κάποια κινήματα προστέθηκε και έντονη θρησκευτική χροιά, όπως για παράδειγμα στο Κασμίρ (Ινδία και Πακιστάν), αλλά και σε αυτό των Ουιγούρων(Κινεζικό Τουρκεστάν) όπου η ισλαμιστική ιδεολογία ρυμουλκεί το εθνοτικό κίνημα.
Υπάρχουν επίσης κινήματα τα οποία δεν είχαν ως στόχο την ανεξαρτησία, αλλά την οικονομική αυτονόμηση (επαρχία Βενέτο στην Ιταλία) είτε ακόμη την εσωτερική αναβάθμιση.
Το γαλλόφωνο Καντόνι της Γιούρας συστάθηκε ως το 26ο Καντόνι της Ελβετίας, μετά από απόσχιση από το κατά πλειοψηφία γερμανόφωνο Καντόνι της Βέρνης.
Στην Ινδία, από την Πολιτεία Ασσάμ απεσχίσθη η Ναγκαλαντ το 1972, ως η 16η οντότητα της ομοσπονδίας. Ακολούθησαν άλλες τρεις αποσχίσεις οντοτήτων από το Άσλαμ. Σε μια αντίστροφη πορεία, το Παρίσι, υπό την πίεση του αυτονομιστικού κινήματος, απεδέχθη τη διοικητική επανένωση της Κορσικής, η οποία είχε διαιρεθεί σε δύο επαρχίες.
Πέραν τούτων, εννοιολογικά δεν είναι σαφής ο διαχωρισμός μεταξύ αποσχιστικού και αντιαποικιακού κινήματος. Η Αλγερία, όταν ξέσπασε το ανεξαρτησιακό κίνημα, συνιστούσε διοικητικά επαρχία της μητροπολιτικής Γαλλίας. Όσο για τα νησιά Φερόες, κτήση της Δανίας, πρόκειται μάλλον για αντιαποικιακό παρά για χωριστικό κίνημα.
Ως προς το πολύπλοκο του χαρακτήρα και τις αλυσιδωτές αντιδράσεις, οι αποσχιστικές διεκδικήσεις θυμίζουν, ενίοτε το μηχανισμό των γνωστών ρωσικών κούκλων ματριόσκα. Όταν ετέθη θέμα για ανεξαρτησία του γαλλόφωνου Κεμπέκ από τον Καναδά, οι αυτόχθονες Ινδιάνοι διεκδίκησαν απόσχιση από την ίδια οντότητα.
Μετά την ανεξαρτησία τού κατά πλειοψηφία αλβανόφωνου Κοσόβου, το οποίο αποτελούσε αυτόνομη οντότητα της Σερβίας, κίνηση η οποία σήμανε το άνοιγμα του κουτιού της Πανδώρας, οι Σέρβοι της περιοχής διεκδικούν με τη σειρά τους απόσχιση.
Σε μερικές περιπτώσεις, τα αποσχιστικά κινήματα αναπτύχθηκαν και φούντωσαν, λόγω δυσμενέστατων αντικειμενικών συνθηκών.
Το 1971 εκδηλώθηκε κίνημα στο Ανατολικό Πακιστάν με απόλυτα θεμιτές γλωσσικές, πολιτιστικές, οικονομικές και διοικητικές διεκδικήσεις. Προέκυψε η Μπαγκλαντές, μέσα από ένα φοβερό λουτρό αίματος, την οποία η Κύπρος ως το 9ο κατά σειρά κράτος, αναγνώρισε σε χρόνο ρεκόρ.
Αντίθετα, υπάρχουν χωριστικά κινήματα όπως αυτό του μικροσκοπικού νησιού Νέβις στην Καραϊβική, με αίτημα το διαζύγιο από τον Άγιο Χριστόφορο (Κιτς), επικαλούμενο νεφελώδεις και δυσνόητους λόγους.
Ο δρόμος των αποσχιστικών κινημάτων είναι μακρύς και εν πολλοίς απρόβλεπτος.  Η γεωπολιτική εικόνα της υφηλίου δεν έχει ποτέ παγιωθεί. Ευρίσκεται σε κίνηση και εξέλιξη.
* Πρέσβης επί τιμή – συγγραφέας

 

Σχολιάστε

Σχόλια | Τα σχόλια αντιπροσωπεύουν την προσωπική γνώμη των συγγραφέων τους και μόνο. Μη κόσμια ή/και προσβλητικά σχόλια θα διαγράφονται.