Β’ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΚΗΣ ΕΙΣΒΟΛΗΣ Ο Αττίλας ολοκληρώνει το έγκλημα

3710
Φώτο: Τάσος Αναστάση

Το διπλό έγκλημα του Ιουλίου του 1974 έμελλε να συνεχιστεί τον Αύγουστο που ακολούθησε. Παρά το ότι το Ψήφισμα 353 του ΟΗΕ της 20ης Ιουλίου απαιτούσε άμεση κατάπαυση πυρός και τερματισμό της ξένης επέμβασης στην Κύπρο, μέχρι τις 22 Ιουλίου ο τούρκικος Αττίλας είχε ήδη δημιουργήσει προγεφύρωμα. Ακολούθως, υπό το βάρος της προδοσίας, πέφτουν ταυτόχρονα η ελλαδική Χούντα και το πραξικοπηματικό καθεστώς Σαμψών, που αντικαθίστανται από τον Καραμανλή και τον Κληρίδη αντίστοιχα.

Διαπραγματεύσεις ενώ ο Αττίλας προελαύνει
Ενώ η Κύπρος περνά εφιαλτικές στιγμές, αρχίζουν στις 25 του Ιούλη στη Γενεύη συνομιλίες των τριών εγγυητριών δυνάμεων «για την αποκατάσταση της ειρήνης στην περιοχή και τη συνταγματική διακυβέρνηση της Κύπρου». Η Διάσκεψη συγκλήθηκε με αμερικανοβρετανική πίεση, ώστε να αποφευχθεί περαιτέρω συζήτηση του κυπριακού στον ΟΗΕ και η εμπλοκή της ΕΣΣΔ σε ένα «ενδοΝΑΤΟϊκό θέμα». Βέβαια, πίσω από τη διπλωματία υπήρχαν τα πραγματικά σχέδια του ΝΑΤΟ, το οποίο για χρόνια σχεδίαζε την ανατροπή του Μακάριου και μια «ελεγχόμενη σύρραξη» που θα οδηγούσε στο διαμελισμό και τη ΝΑΤΟποίηση της Κύπρου. Καθ’ όλη τη διάρκεια της Διάσκεψης, η Τουρκία βρισκόταν σε συνεννόηση με τον Αμερικανό Υπ. Εξ, Κίσινγκερ ο οποίος κινούσε τα νήματα αποτρέποντας οποιαδήποτε απόφαση που θα εξανάγκαζε την Τουρκία να αποσύρει τα στρατεύματά της. Παράλληλα, στο νησί, η Τουρκία –που είχε διαπιστώσει τις στρατιωτικές αδυναμίες Κύπρου και Ελλάδας- έσπαζε την εκεχειρία, προχωρώντας σε κατάληψη της Λαπήθου και του Καραβά, και ενίσχυε τις δυνάμεις της στο νησί.

Το ΝΑΤΟ παραθερίζει…
Στη β΄ φάση της Διάσκεψης (9-14 Αυγούστου) συμμετείχαν και αντιπροσωπείες των δυο κοινοτήτων, υπό τον Κληρίδη και το Ντενκτάς αντίστοιχα. Η τουρκική πλευρά αξίωσε το 34% του εδάφους και να κηρυχθεί νεκρή η Κυπριακή Δημοκρατία. Ήταν φανερό ότι επεδίωκε να οδηγήσει σε κατάρρευση τις συνομιλίες ώστε να συνεχίσει την προέλαση.

Η Ελλάδα είχε ζητήσει από τις 30 Ιουλίου έκτακτο συμβούλιο του ΝΑΤΟ, όμως ο ΓΓ του ΝΑΤΟ, Γιόζεφ Λουνς αρνήθηκε «γιατί αναχωρούσε για διακοπές» όπως «και οι περισσότεροι υπουργοί». Σύμφωνα δε, με τον τότε Υπ. Εξ. της Ελλάδας Γ. Μαύρο, ο Βρετανός Υπ. Εξ. Κάλαχαν την παραμονή του Αττίλα ΙΙ, τού είχε πει χαρακτηριστικά ότι «ο Κίσινγκερ, ήτο απρόθυμος να ασκήσει πίεση επί της Τουρκίας, προκειμένου να παρεμποδίσει την προέλαση των στρατευμάτων της στην Κύπρο».
Η ε/κ πλευρά και η Ελλάδα απέρριψαν τα τελεσίγραφα καλώντας τις εγγυήτριες δυνάμεις να υπερασπιστούν το Σύνταγμα του 1960, το οποίο είχαν εγγυηθεί. Η τουρκική πλευρά αρνήθηκε τη συνέχιση των συνομιλιών και η Διάσκεψη διαλύθηκε στις 3πμ. της 14ης Αυγούστου. Μιάμιση ώρα αργότερα, οι τουρκικές δυνάμεις στην Κύπρο άρχιζαν νέες επιθέσεις.

Η Κύπρος σε άνιση και προδομένη μάχη
Ούτε η δεύτερη εισβολή έγινε κατορθωτό να αναχαιτιστεί. Η μεν Ελλάδα είχε ξεκαθαρίσει ότι δεν υπήρχε δυνατότητα αποστολής ενισχύσεων. Χουντικοί αξιωματικοί εγκαταλείπουν τα πεδία των μαχών ενώ οι εοκαβητατζήδες, κρύβονται στα μετόπισθεν ή επιδίδονται σε σφαγές αμάχων Τ/κ. Παρά το βαρύ τίμημα σε ζωές και αίμα η Κύπρος δεν κατάφερε να ανακόψει τον Αττίλα ΙΙ. Εκατοντάδες Κύπριοι έδωσαν τη ζωή τους αλλά η μάχη ήταν και άνιση και προδομένη. Μέσα σε δύο ημέρες, η  Τουρκία ολοκλήρωσε το έγκλημα κατά της Κύπρου, με την κατάληψη της πόλης της Αμμοχώστου, τον εγκλωβισμό χιλιάδων Ε/κ στην Καρπασία ενώ στα δυτικά κατέλαβαν τη Μόρφου φτάνοντας συνολικά στο 37% του κυπριακού εδάφους.

Οι πραξικοπηματίες παραδίδουν αμαχητί την Αμμόχωστο
Η περίπτωση της πόλης της Αμμοχώστου είναι ξεχωριστή, αφού δεν συμπεριλαμβανόταν καν στα τουρκικά σχέδια. Σύμφωνα με το Πόρισμα της Βουλής για το Φάκελο της Κύπρου, «κατά τη δεύτερη φάση δεν λήφθηκαν μέτρα άμυνας της Αμμοχώστου, με αποτέλεσμα να παραδοθεί αδικαιολόγητα στις τουρκικές δυνάμεις. Οι οπισθοχωρούσες δυνάμεις της ΕΦ είχαν οδηγίες να συγκεντρωθούν στην περιοχή των Αγγλισίδων και όχι της Αμμοχώστου». Οι μαρτυρίες Βαρωσιωτών μιλούν για πλήρη εγκατάλειψη της πόλης από τους πραξικοπηματίες σε σημείο που όταν οι εισβολείς αναζήτησαν κάποιο αξιωματούχο για να διαπραγματευτούν το σημείο κατάπαυσης του πυρός, δεν υπήρχε κανένας στην πόλη. Έτσι την κατέλαβαν ανενόχλητοι. Χιλιάδες Αμμοχωστιανοί βρέθηκαν πρόσφυγες στα χωράφια των Κοκκινοχωριών.

Η σφαγή στο «περβόλι της Πέρτζαινας»
Οι πραξικοπηματίες βαρύνονται με ακόμα ένα έγκλημα. Τη 17η Αυγούστου, το ελεγχόμενο από τους πραξικοπηματίες ΡΙΚ μετέδιδε την ανυπόστατη είδηση ότι ένα μεγάλο μέρος της πόλης ήταν ελεύθερο καλώντας τους αστυνομικούς και τους δημόσιους υπάλληλους να επιστρέψουν. Στο άκουσμα της είδησης, εκατοντάδες Βαρωσιώτες σχημάτισαν μια τεράστια ουρά αυτοκινήτων που διέσχιζε τη Δερύνεια για να επιστρέψει στο Βαρώσι. Μάλιστα, οι στρατιωτικοί που ήταν συγκεντρωμένοι στα Εθνικόφρονα Σωματεία και στο φυλάκιο της κοινότητας διαβεβαίωναν ότι η επιστροφή είναι ασφαλής. Στο δρόμο όμως προς το Βαρώσι και αφού η αυτοκινητοπομπή διογκώθηκε, πάνοπλοι Τούρκοι στρατιώτες και άρματα εμφανίστηκαν από τα γύρω περβόλια περικυκλώνοντας κάπου στα 500-600 άτομα. Ορισμένοι οδηγήθηκαν στο κοντινό «περβόλι της Πέρτζαινας» όπου εκτελέστηκαν αμέσως, ενώ μόνο ηλικιωμένοι και παιδιά απελευθερώθηκαν. Δεκάδες άλλοι πιάστηκαν αιχμάλωτοι από τους οποίους πολλοί δεν επέστρεψαν ποτέ…

Χωσμένη στην άμμο του χρόνου και της κατοχής
Η πόλη της Αμμοχώστου αφού λεηλατήθηκε, αποκλείστηκε και σφραγίστηκε. Αρχικά είχαν επιχειρηθεί ενέργειες για τον εποικισμό της πόλης, που ευτυχώς δεν προχώρησαν. Ουσιαστικά, η πόλη έμεινε όμηρος στα χέρια της Τουρκίας για να χρησιμοποιηθεί ως «διαπραγματευτικό χαρτί». Στα χρόνια που ακολούθησαν, η πόλη -που άλλοτε συγκέντρωνε το 50% του τουρισμού και του εμπορίου της Κύπρου- παραδόθηκε στη φύση και στο χρόνο. Ήδη από το Σεπτέμβρη του 1977, ο Σουηδός δημοσιογράφος Bengston είχε συγκλονιστεί από την εικόνα που αντίκρισε: «Ο ασφαλτοστρωμένος δρόμος γέμισε ρωγμές και στα πεζοδρόμια βλάστησαν θάμνοι. Τα τραπεζάκια που σερβίρεται το πρόγευμα είναι εκεί, η μπουγάδα απλωμένη στα σχοινιά και οι ηλεκτρικοί λαμπτήρες αναμμένοι» και κατέληξε ότι «το Βαρώσι είναι μια πόλη φάντασμα», δίνοντας έτσι το χαρακτηρισμό που το συνοδεύει μέχρι σήμερα.

Παράλληλα, η Αμμόχωστος αποτέλεσε ιδιαίτερο αντικείμενο διαπραγματεύσεων. Με τη Συμφωνία Υψηλού Επιπέδου Κυπριανού- Ντενκτάς του 1979 και το Ψήφισμα 550 του 1984 του ΣΑ ΟΗΕ δόθηκε προτεραιότητα στην επιστροφή της περίκλειστης πόλης στους νόμιμους κατοίκους της, αποσυνδέοντας το από τη συνολική λύση του κυπριακού. Εντούτοις, η Τουρκία περιφρονεί τις συμφωνίες και τα Ψηφίσματα του ΟΗΕ –πλέον και του Ευρωκοινοβουλίου- που την καλούν να παραδώσει την πόλη.

Όταν ξαναχάθηκε το Βαρώσι
Η πιο μεγάλη ευκαιρία για την επιστροφή του Βαρωσιού ήταν ίσως το 1992, όταν η πολιτική του τότε Προέδρου Βασιλείου είχε θέσει στη γωνιά το Ντενκτάς. Το Ψήφισμα 789 του ΣΑ του ΟΗΕ (Νοέμβρης 1992) είχε θέσει χρονοδιάγραμμα για την εφαρμογή των ΜΟΕ, στα οποία περιλαμβανόταν το άνοιγμα της πόλης και η επιστροφή των κατοίκων της υπό διοίκηση του ΟΗΕ. Πολλοί Βαρωσιώτες είχαν κυριολεκτικά ετοιμάσει τις βαλίτσες της επιστροφής. Ο Ντενκτάς απειλούσε ότι θα παραιτηθεί. Όμως, οι Προεδρικές εκλογές του 1993 και η συμμαχία ΔΗΣΥ-ΔΗΚΟ ανέτρεψαν τα πάντα. Οι ιδέες Γκάλι ενταφιάστηκαν και ο Κληρίδης πρότεινε συζητήσεις όχι για εφαρμογή των προταθέντων ΜΟΕ αλλά για νέα μέτρα! Ακολούθησαν τα γνωστά. Ο Ντενκτάς βγήκε από τη γωνιά και άρχισε το παιχνίδι της κωλυσιεργίας. Άλλωστε ήταν η εποχή που ο κόσμος άλλαζε συθέμελα και ουδείς είχε τη δύναμη ή τη βούληση να επιβληθεί στην Τουρκία και το Ντενκτάς. Το Βαρώσι απομακρύνθηκε ξανά.

Ελπίδα για επιστροφή
Η πιο ολοκληρωμένη πρόταση για το θέμα της Αμμοχώστου τέθηκε χρόνια μετά, από το Δημήτρη Χριστόφια, με το τρίπτυχο του για επιστροφή της πόλης, αποκατάσταση των μνημείων και λειτουργία του λιμανιού, με αντάλλαγμα το  άνοιγμα ορισμένων ενταξιακών κεφαλαίων της Τουρκίας. Δυστυχώς, ούτε τότε η Τουρκία και η τ/κ ηγεσία ανταποκρίθηκαν θετικά. Σήμερα που η διαπραγματευτική διαδικασία έχει αποκτήσει ώθηση, η ελπίδα για την επιστροφή στην Αμμόχωστο αλλά και τη συνολική λύση του προβλήματος αναπτερώνεται. Είναι ώρα η διεθνής κοινότητα να πιέσει αποφασιστικά την Τουρκία ώστε να αποχωρήσει από την Κύπρο και να αφήσει τον κυπριακό λαό να ζήσει ελεύθερος και ενωμένος στην πατρίδα του. Σε αυτό το μέλλον, η ανοικοδόμηση της Αμμοχώστου θα είναι μία από τις κορυφαίες προκλήσεις. Είναι ταυτόχρονα χρέος στις γενιές που κράτησαν άσβεστη τη μνήμη. Όπως άλλωστε έλεγε η Έκθεση για την Αμμόχωστο που εκπόνησε το 2008 το Ευρωκοινοβούλιο «οι αναμνήσεις και οι ψυχές των προηγούμενων κατοίκων κατοικούν ακόμη σε αυτούς τους τοίχους»…

Σχολιάστε

Σχόλια | Τα σχόλια αντιπροσωπεύουν την προσωπική γνώμη των συγγραφέων τους και μόνο. Μη κόσμια ή/και προσβλητικά σχόλια θα διαγράφονται.