Το 1957 δεν μπήκε με τους καλύτερους οιωνούς για την ΕΟΚΑ και τα μέλη της.

Οι εκκαθαριστικές επιχειρήσεις των Βρετανών που ξεκίνησαν από το τέλος του προηγούμενου χρόνου έφεραν την ΕΟΚΑ σε δύσκολη θέση αφού τα χωριά στην οροσειρά του Τροόδους τα οποία θεωρούνταν προπύργια της Οργάνωσης βρίσκονταν υπό τον ασφυκτικό κλοιό των αποικιακών στρατευμάτων.

 

Σε έξαρση οι προδοσίες

Είναι χαρακτηριστικό το ότι μέχρι τον Μάρτιο, που ανακαλύφθηκε το κρησφύγετο του ίδιου του Γρ. Αυξεντίου, είχαν εξαρθρωθεί διάφορες ομάδες και χάθηκαν σημαντικά στελέχη της οργάνωσης όπως ο Στυλιανός Λένας και ο Μάρκος Δράκος, ενώ είχαν συλληφθεί άλλοι σημαντικοί παράγοντες της Οργάνωσης όπως ο τομεάρχης Λευκωσίας Ευ. Ευαγγελάκης κ.α.

Το σημαντικό στις περιπτώσεις αυτές ήταν ότι η προδοσία εκ των έσω έδινε πλεονεκτήματα στον Βρετανικό στρατό.

Οι πληροφορίες λαμβάνονταν είτε κατόπιν σκληρών βασανιστηρίων είτε με εθελούσια συνεργασία με τους αποικιοκράτες μελών της ΕΟΚΑ, τα οποία αφού επιτελούσαν το «έργο» τους αμείβονταν αδρά και φυγαδεύονταν στην Βρετανία.

 

Στο στόχαστρο ο Αυξεντίου

Οι Βρετανοί επέδειξαν ιδιαίτερο ζήλο για τη σύλληψη του υπαρχηγού της ΕΟΚΑ Γρηγόρη Αυξεντίου και φρόντισαν να στήσουν ένα δίκτυο πληροφοριών το οποίο αργά ή γρήγορα θα τους οδηγούσε κοντά του.

Είναι χαρακτηριστικό ότι η εκστρατεία για ανακάλυψη και σύλληψη του Αυξεντίου ξεκίνησε από τις αρχές του 1956 και κατέληξαν στον Μαχαιρά τον Μάρτιο του 1957. Γι’ αυτό είναι λανθασμένη η επικέντρωση στην τελευταία πράξη της προδοσίας του στον Μαχαιρά.

 

Σε κλοιό προδοσίας

Μετά την γνωστή μάχη των Σπηλιών ο Γρίβας διορίζει στις 3 Ιουνίου 1956 τον Αυξεντίου ως υπαρχηγό της Οργάνωσης και του αναθέτει την ευθύνη του τομέα Πιτσιλιάς.

Σύμφωνα με τον συναγωνιστή του Αυξεντίου τον Νίκο Σπανό[1], ο Αυξεντίου χωρίζει τον τομέα σε ομάδες και ορίζει τους επικεφαλής και ο ίδιος αναλαμβάνει την ομάδα της Πιτσιλιάς.

 

Γρήγορα ο Αυξεντίου διαπιστώνει ότι βρίσκεται σε κλοιό προδοσίας. Τον Ιανουάριο του 1957 εκδίδει μια διαταγή για να μαζευτούν όλα τα κυνηγετικά όπλα των χωριών του τομέα του, αλλά η χειρόγραφη διαταγή πέφτει στα χέρια των Βρετανών. Διατυπώνονται δύο εκδοχές. Ο Σπ. Παπαγεωργίου γράφει ότι βρήκαν την επιστολή στην τσέπη ενός ανύποπτου χωρικού, χωρίς να δίνει περισσότερες πληροφορίες.

Ο Αυξεντίου από την πλευρά του, σε επιστολή του προς τον Διγενή αναφέρεται σε κάποιον γνωστό, όπως λέει, καταδότη ονόματι Λόντο και ζητά έγκριση εκτέλεσης.

Κατονομάζει επίσης και τον πρώην σταθμάρχη Αγρού Μαρνέρο ο οποίος υποδεικνύει μέλη της ΕΟΚΑ στα χωριά της περιοχής. Αναφέρεται ακόμα και σε πολλούς προδότες που κυκλοφορούν στην περιοχή και ότι προβληματίζεται κατά πόσον θα πρέπει να τους μαζέψει και να τους εκτελέσει ομαδικά για παραδειγματισμό.[2]

 

Λίγες μέρες μετά αρχίζει η εξάρθρωση μίας μίας των ομάδων του τομέα Αυξεντίου, αρχής γενομένης από τη σύλληψη της ομάδας στο Όμοδος κι ακολουθούν οι συλλήψεις των υπόλοιπων ομάδων με τελευταία αυτήν του ίδιου του Αυξεντίου.

Δεν είναι καθόλου τυχαία η αναφορά του ίδιου του Αυξεντίου ότι «όπου πάω με κυνηγάει η προδοσία. Και τώρα τρέχω, διαρκώς κυνηγημένος από την προδοσία».

 

Ο καθοριστικός ρόλος του «Απόστρατου» και του «Πιπίνου»

Οι αναφορές στο ποιοι πρόδωσαν ποιες ομάδες είναι πολύ συγχυσμένες, αφού το κάθε μέλος των ομάδων που μίλησαν ή έγραψαν δίνουν διαφορετικές εκδοχές.

Το μόνο σίγουρο που έχουμε ενώπιον μας είναι ότι δύο μέλη αυτών των ομάδων έγιναν οι προδότες που οδήγησαν μέχρι και τον Μαχαιρά.

Ήταν ο Γεώργιος Λοϊζίδης με το ψευδώνυμο «Απόστρατος» και ο Γιάννης Παύλου με το ψευδώνυμο «Πιπίνος».

 

Οι δύο όχι μόνο ομολογούν όσα ήξεραν για την ΕΟΚΑ αλλά βοηθούν και στην ανακάλυψη κρησφυγέτων και στη σύλληψη μελών της οργάνωσης, ενώ λάμβαναν μέρος στις ανακρίσεις και σε μερικές περιπτώσεις και στα βασανιστήρια.

 

Όμως η ουσία των πραγμάτων δεν βρίσκεται σε αυτό αλλά στο ότι οι δύο καταδότες δεν μπορούσαν να ξέρουν πού βρισκόταν την κάθε στιγμή ο Αυξεντίου αφού είχαν αποκοπεί από την οργάνωση. Εκείνο που έκαναν ήταν να μεταφέρουν τους Άγγλους σε συγκεκριμένα σημεία που κάποιος άλλος υπεδείκνυε.

 

Η διαδρομή της προδοσίας

Και φαίνεται ότι αυτός ο άλλος, ο οποίος μέχρι σήμερα παραμένει άγνωστος, γνώριζε κάθε στιγμή πού βρισκόταν ο Αυξεντίου και αυτό φαίνεται ότι ο στρατός ακολουθούσε βήμα με βήμα τα αχνάρια του υπαρχηγού της ΕΟΚΑ.

Πριν να καταλήξει οριστικά στον Μαχαιρά η ομάδα του Αυξεντίου κατέφυγε στα πιο κάτω χωριά, αλλά οι Άγγλοι τον ακολουθούσαν βήμα προς βήμα: Αγρός, Παλαιχώρι, Ζωοπηγή, Παπούτσα, Ασκάς, Φτερικούδι, Παλαιχώρι, Φαρμακάς, Γούρρι, Λαζανιάς, Μαχαιράς.

Οι μυημένοι επισκέπτες του που έρχονται στον Μαχαιρά τον πληροφορούν ότι είναι και πάλι προδομένος και στις 28 Ιανουαρίου 1957 έφτασαν στο μοναστήρι πέραν των 1000 βρετανών και άρχισαν έρευνες στο μοναστήρι και την περιοχή χωρίς να ανακαλύψουν το κρησφύγετο που έκτισαν μέσα στο μοναστήρι.

Φεύγει και πάλι με προορισμό τους Καπέδες και ύστερα Αναλυόντα, ξανά Καπέδες με τελική κατάληξη και πάλι το μοναστήρι του Μαχαιρά στις 6 Φεβρουαρίου.

Η διαταγή του Γ. Γρίβα-Διγενή με την οποία ορίζει τον Γρ. Αυξεντίου ως υπαρχηγό της ΕΟΚΑ.

Το τέλος

Ο φόβος της προδοσίας οδηγεί στην απόφαση για κατασκευή ενός νέου κρησφύγετου έξω και μακριά από το μοναστήρι.

Κανένας από τους μοναχούς ή άλλος εκτός ομάδας γνώριζε ακριβώς πού ήταν το κρησφύγετο.

Από τα συφραζόμενα εξάγεται το συμπέρασμα ότι γνώστης της τοποθεσίας πρέπει να ήταν ο ηγούμενος Ειρηναίος.

 

Μέχρι σήμερα δεν έχει ξεκαθαρίσει ποιοι ήταν οι υπεύθυνοι που οδήγησαν τους Βρετανούς στον Μαχαιρά. Πολλοί ιστορικοί και ερευνητές επικεντρώνονται στο τελευταίο κομμάτι της ιστορίας και στο ρόλο του Πέτρου Φιλίππου, του αγωγιάτη της μονής που για χρόνια τον παρουσίαζαν ως τον βοσκό του μοναστηριού. Ωστόσο ο βοσκός ήταν άλλος, κάποιος Γιακουμής.

 

Σύμφωνα με την αφήγηση του Αυγουστή Ευσταθίου ο Π. Φιλίππου είδε την ομάδα όταν αυτοί στέγαζαν το κρησφύγετο.

Και όταν οι αποικιστές έφτασαν στον Μαχαιρά στις 3 Μαρτίου εξανάγκασαν τον Φιλίππου να τους πει πού ακριβώς ήταν το κρησφύγετο.

Η καταδίκες σε θάνατο τεσσάρων αγωνιστών όπως δημοσιεύονται στις 12 και 16 Απριλίου 1957.

Ωστόσο η ουσία δεν είναι εδώ αφού από τη στιγμή που ήταν σίγουροι ότι η ομάδα κρυβόταν κάπου στην περιοχή, αργά ή γρήγορα θα το ανακάλυπταν.

Αν η ομάδα στο μεταξύ θα τα κατάφερνε να διαφύγει, αυτό δεν μπορεί να το απαντήσει κανένας.

Η ουσία λοιπόν είναι ποιος ήταν εκείνος ή εκείνοι που κατεύθυναν τα νήματα και καθοδηγούσαν τους Απόστρατο και Πιπίνο να ακολουθούν και να υποδεικνύουν τα κρησφύγετα.

Αυτό μάλλον δεν θα απαντηθεί ούτε μέσα στα επόμενα χρόνια αφού οι Βρετανοί κρατούν καλά κλειστές αυτές τις πληροφορίες στα αρχεία τους.

 

Η μειωμένη ποινή του Αυγουστή Ευσταθίου

Η υπόθεση Αυξεντίου έληξε στα δικαστήρια στις 3 Μαΐου 1957 με την καταδίκη σε φυλάκιση των συναγωνιστών του Αυξεντίου.

Ο Κ. Παπαδόπουλος, ο Α. Στυλιανού και ο Φειδίας Συμεωνίδη καταδικάστηκαν σε 10χρονη φυλάκιση με την κατηγορία ότι κατείχαν όπλα και πυρομαχικά.

 

Το δικαστήριο επέβαλε ποινή 5 χρόνων φυλάκισης στον Αυγουστή Ευσταθίου. Αιτιολογώντας την απόφαση του ο δικαστής ανέφερε ότι δεν έχει τίποτε στο παθητικό του και σημειώνεται ως θετικό το ότι όταν κλήθηκε από τις δυνάμεις ασφαλείας να μεταβεί στο κρησφύγετο και να πείσει τον Αυξεντίου να παραδοθεί, αυτός το έπραξε πρόθυμα. «Πράξας ούτω, διέτρεξε διπλούν κίνδυνον. Τον κίνδυνον να βληθή δια σφαιρών ή των εκρηγνυομένων  βομβ΄βν ή ακόμη και υπό αυτού του Αυξεντίου, όστις ίσως να εξοργίζετο δια τον ρόλο τον οποίον ο Ευσταθίου ανέλαβε να φέρει εις πέρας».[3]

 

Στην απόφαση του δικαστηρίου, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της εποχής, δεν γίνεται αναφορά στη συμμετοχή τους στην ομάδα του Αυξεντίου.

 

Καταδίκες σε θάνατο

Ένα δεύτερο σημείο που επισημαίνουμε είναι ότι οι ποινές φυλάκισης ήταν επιεικείς, αφού λίγες μέρες προηγουμένως καταδικάστηκαν σε θάνατο τέσσερεις άλλοι αγωνιστές διότι είχαν στην κατοχή τους βόμβες και σφαίρες.

 

Συγκεκριμένα καταδικάστηκε σε θάνατο στις 12 Απριλίου 1957 ο Χρίστος Κυριάκου από το Λιοπέτρι για μεταφορά δύο βομβών και 88 φυσιγγίων[4] και στις 16 Απριλίου επικυρώθηκε η θανατική καταδίκη των Νίκου Ιωάννου και Χρ. Αποστόλου από τη Αφάνεια και του Ανδρέα Αυξεντίου από τους Τρούλλους για κατοχή όπλων και πυρομαχικών.[5]

 

ΛΕΖΑΝΤΕΣ

Δημοσίευμα του Φιλελεύθερου για την καταδίκη των συναγωνιστών του Γρ. Αυξεντίου, 3 Μαΐου 1957.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[1] Ντοκιμαντέρ ΡΙΚ «Γρηγόρης Αυξεντίου – Η ζωή και ο θάνατος του», 1995.

[2] Ντοκιμαντέρ ΡΙΚ 1987, αφήγηση Ν. Σπανού.

[3] «Φιλελεύθερος» 3 Μαΐου 1957.

[4] «Νέος Κυπριακός Φύλακας» 12 Απριλίου 1957.

[5] «Φιλελεύθερος» 16 Απριλίου 1957.