Κάθετα

Παρόντες και απόντες

Η αναδρομική έκθεση στο έργο του Χριστόφορου Σάββα, Πρόωρα Παρών, με την οποία εγκαινιάστηκε η Κρατική Πινακοθήκη Σύγχρονης Τέχνης – ΣΠΕΛ, επιβεβαιώνει αυτό που ήταν γνωστό και αποδεκτό, τη σημασία του έργου του αλλά και της παρουσίας του Χριστόφορου Σάββα, ενός από τους πιο πρωτοποριακούς Kύπριους καλλιτέχνες του 20ού αιώνα. Σημαντική η έκθεση, μελετημένη και πολύ καλά στημένη, φωτίζει τον καλλιτέχνη και την εποχή του και δικαιώνει την απόφαση για συμμετοχή στην Μπιενάλε Βενετίας με αναδρομική έκθεση του έργου του Σάββα. Είναι πάντοτε ωφέλιμη έως και αναζωογονητική η επιστροφή στις απαρχές, ειδικά σε κάτι που παραμένει τόσο σημερινό και ταυτόχρονα σημαντικό και βοηθά στην κατανόηση της Τέχνης στον τόπο μας.

Παρατηρώντας στον δεύτερο όροφο της Πινακοθήκης το μέρος της έκθεσης που είναι αφιερωμένο στην Γκαλερί Απόφαση, που είχε ιδρύσει ο καλλιτέχνης μαζί με τον Γκλυν Χιουζ το 1960, και τις ποικίλες, συχνά τολμηρές και πρωτότυπες εκδηλώσεις της, κάποιος αντιλαμβάνεται την ουσιαστική παρέμβαση του Σάββα σε όλη την κυπριακή πολιτιστική και καλλιτεχνική δραστηριότητα της εποχής. Πρωτοπόρος, καινοτόμος, ανήσυχος, πρόωρα παρών στον μικρό μας τόπο, πρόωρα δυστυχώς απών με το θάνατό του το 1968 και από τότε πάντα παρών με το έργο του.

Όμως ενώ ο καλλιτέχνης συνεχίζει να είναι παρών, κάποιοι επιβεβαιώνουν ακόμα μια φορά ότι είναι απόντες από τον πολιτισμό, τον οποίο και απαξιώνουν. Τα εγκαίνια της έκθεσης και της Πινακοθήκης, ένα σημαντικό έργο πολιτιστικής υποδομής, έγιναν στην απουσία του Προέδρου και του αρμόδιου Υπουργού του. Δεν ειπώθηκε ότι η απουσία οφειλόταν σε προσωπικούς λόγους, αλλά σε ανειλημμένες υποχρεώσεις που δεν αποτελούν δικαιολογία, ειδικά αν κάποιος αναλογιστεί πόσες φωτογραφίες και ρεπορτάζ είδαμε από εγκαίνια ποικίλης θεματολογίας που τέλεσε ο Πρόεδρος ή από γλέντια, χορούς και πανηγύρια. Θεσμικά θα έπρεπε να φροντίσει να παρευρισκόταν εκεί, ως ήταν υποχρεωμένος, όπως και ο Υπουργός του, και η απουσία τους επιβεβαίωσε πόσο απόντες είναι, τελικά, αγνώμονες και ανιστόρητοι απέναντι σε δημιουργούς και μάλιστα του επίπεδου ενός Χριστόφορου Σάββα.

Σημαντική στιγμή στην ιστορία του κυπριακού θεάτρου και όχι μόνο είναι οι Ικέτιδες που ανέβασε ο ΘΟΚ σε σκηνοθεσία Νίκου Χαραλάμπους αρχικά το 1978. Θέλοντας να την τιμήσει, ο ΘΟΚ υπέβαλε στο Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου πρόταση για ένα νέο ανέβασμα της τραγωδίας με ένα νέο σκηνοθέτη, όπως είχε γίνει και 40 χρόνια πριν και με τη Δέσποινα Μπεμπεδέλη στη διανομή.  Δυστυχώς το φεστιβάλ, το οποίο γενικά δείχνει μια εμπιστοσύνη σε νέους (εξ Ελλάδος) σκηνοθέτες, αρνήθηκε δείχνοντας ακόμα μια φορά ότι δεν εμπιστεύεται τον Οργανισμό, τον καλλιτεχνικό του διευθυντή και το κυπριακό θεατρικό δυναμικό. Δικαίωμά του. Αντί όμως ο ΘΟΚ να παραμείνει συνεπής στην αρχική του πρόταση να την ανεβάσει στην Κύπρο και ίσως, αν το θελήσει, στην Ελλάδα εκτός Επιδαύρου, συμμορφώθηκε ακόμα μια φορά με υποδείξεις για να μπει από το παράθυρο στην Επίδαυρο, ακυρώνοντας την ουσία της παλαιάς εκείνης παράστασης, διότι εκείνες οι Ικέτιδες είχαν μπει στην Επίδαυρο τον τρίτο χρόνο μετά που ανέβηκαν, το 1980, με την αξία τους, αφού είχαν κερδίσει κοινό και κριτικούς.

Μπορεί ο ΘΟΚ να δηλώνει «παρών» (έστω εξ ημισείας) στην Επίδαυρο, αλλά το κυπριακό θέατρο και το κυπριακό θεατρικό δυναμικό ειδικότερα θα είναι απόντα, αφού ο Οργανισμός φέτος φαίνεται ότι με τις διευθετήσεις που έγιναν εμποδίζει και σχεδόν αποκλείει τη συμμετοχή ηθοποιών από Κύπρο στην παραγωγή. Οι πρόβες της παραγωγής θα πραγματοποιηθούν στην Ελλάδα και μαζί με την περιοδεία θα πρέπει οι ηθοποιοί να είναι διαθέσιμοι για ένα εξάμηνο. Ξέρετε, για παράδειγμα, πολλές γυναίκες ηθοποιούς σκηνικής ηλικίας 45-60 χρονών, όπως ζήτησε για τον Χορό ο Οργανισμός, που μπορούν να το κάνουν αυτό, να αφήσουν οικογένειες, υποχρεώσεις και άλλες δουλειές, (σίριαλ ίσως, διότι αλλιώς δεν επιβιώνει ένας ηθοποιός) με μισθούς χαμηλότερους από την Κύπρο και συνθήκες εργασίας εκτός της σύμβασης που ο ίδιος ο ΘΟΚ πρόσφατα υπέγραψε; Την Επίδαυρο θέλουμε (το Διοικητικό Συμβούλιο του Οργανισμού) δηλαδή κι ας τρώνε πέτρες κάποιοι άλλοι;

Έτσι τώρα ψάχνει ο ΘΟΚ Kύπριους ηθοποιούς που να μένουν Αθήνα, λες και το ζητούμενο είναι αυτό. Το ζητούμενο είναι ο ΘΟΚ να είναι ένα φυτώριο νέων ιδεών και παραστάσεων , ένας χώρος δημιουργικών ζυμώσεων με δημιουργούς από εδώ αλλά και από το εξωτερικό. Έτσι κι αλλιώς η ιστορία του έχει να επιδείξει πολλά τέτοια παραδείγματα. Δημιουργούς που θα δημιουργούν εδώ στην Κύπρο με το θεατρικό δυναμικό του τόπου αλλά και άλλους σε μια συνεχή ζύμωση, δημιουργική και δυναμική, και το αποτέλεσμα, αν μπορεί, να ταξιδεύει και να δοκιμάζεται και εκτός τόπου. Τώρα απλώς θα μετακομίσει στην Αθήνα για να ετοιμάσει μια πρόταση κομμένη ραμμένη στα κριτήρια άλλων, με μοναδικό σκοπό ότι θα γραφτεί το όνομά του ως συμπαραγωγός σε μια παραγωγή στην Επίδαυρο.

Μιας και μιλάμε για ιστορία και δημιουργούς που όντως παρόντες σημάδεψαν τον πολιτισμό του τόπου, να αναφέρω ότι ο δραστήριος Οργανισμός Βιβλιοτρόπιο ετοιμάζει στις 27 Φεβρουαρίου στο Κέντρο Λόγου και Τεχνών Τεχνοδρόμιο στην Λεμεσό εκδήλωση για τα 50 χρόνια από την έκδοση του εμβληματικού, για την κυπριακή λογοτεχνία, μυθιστορήματος Ανατολική Μεσόγειος της Ήβης Μελεάγρου.

Η Ήβη Μελεάγρου, που απεβίωσε πρόσφατα, παραμένει παρούσα με το έργο της όπως έντονα παρούσα ήταν όσο ζούσε με τη γενικότερη δράση και τις παρεμβάσεις της στο πολιτιστικό τοπίο της Κύπρου. Μια οφειλόμενη τιμή και μια επιστροφή στις απαρχές, όπως και με τον Χριστόφορο Σάββα, για να αναστοχαστούμε, να προβληματιστούμε, να πάρουμε οξυγόνο και να προχωρήσουμε.

Αντώνης Γεωργίου