Συναντήσεις

Η ζύμωση με άλλους (ποιητικούς) λόγους είναι πάντοτε καρποφόρα

Ο Αντώνης Γεωργίου με την ποιήτρια Αυγή Λίλλη που πήρε μέρος στο European Poetry Festival στο Λονδίνο

  • European Poetry Festival

Το European Poetry Festival, το οποίο θεσμοθετήθηκε το 2018 στο Ηνωμένο Βασίλειο, έχοντας ως βάση το Λονδίνο, επιδιώκει όχι μόνο να καινοτομήσει ως προς τη δημόσια και ζωντανή προβολή της ποίησης, αλλά να ενθαρρύνει τη συνεργασία των ποιητών σε ολόκληρη την ήπειρο, καθώς και να διευρύνει το εκ των πραγμάτων στενό ακροατήριο της ποίησης. Στόχος είναι να προβληθεί η δουλειά ποιητών οι οποίοι να υπερβαίνουν κατ’ οποιονδήποτε τρόπο τις (αισθητικές και κοινωνικές) συμβάσεις, να θέτουν νέες προκλήσεις και νέα ερωτήματα.

Το EPF το 2018 παρουσίασε δέκα εκδηλώσεις σε τρεις βρετανικές πόλεις, σε λιγότερο από δύο εβδομάδες, σε πάνω από 500 άτομα. Στη δεύτερη διοργάνωση, διάρκειας από τις 4 μέχρι τις 15 Απριλίου 2019 φιλοξενήθηκαν συνολικά περίπου 100 ποιητές σε πόλεις στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία.

Φέτος οι ποιητές κατάγονταν από 27 διαφορετικές χώρες. Το φεστιβάλ ιδρύθηκε και διευθύνεται από τον ποιητή και περφόρμερ SJ Fowler Το βασικότερο γεγονός του φετινού προγράμματος ήταν το «The European Camarade» (Rich Mix, London) στις 6 Απριλίου, όπου 34 ποιητές από 25 χώρες δούλεψαν σε ζευγάρια και παρουσίασαν το αποτέλεσμα της συνεργασίας τους. Επίσης, την επόμενη μέρα, στις 7 Απριλίου, 14 ποιητές και περφόρμερ, sound poets και conceptual poets αποτέλεσαν τη σύνθεση του «Back into the Mouth: Celebrating Sound & Performance» (Iklektic Artlab, London). https://www.europeanpoetryfestival.com/

Τις τελευταίες δεκαετίες, με ποικίλους πειραματισμούς ως προς την πρόσμιξη των ειδών κυρίως, η ποίηση φαίνεται να προσπαθεί να ξανακατακτήσει το δημόσιο ρόλο της (ή να τον επαναπροσδιορίσει;). Αυτό βοηθά στο να εκληφθεί ξανά ως δημόσιος λόγος, άρα να «μοιράζεται» με το κοινό της, το οποίο καλεί να της δοθεί.

Πώς ήταν η εμπειρία; Τι ακριβώς κάνατε;

Η εμπειρία ήταν υπέροχη και χορταστική! Το πρόγραμμα ήταν αρκετά γεμάτο και κουραστικό, διότι κάθε εκδήλωση λάμβανε χώρα σε άλλο μέρος του Λονδίνου, αλλά την ίδια στιγμή πρόσφερε πληρότητα. Εγώ συμμετείχα σε τρεις βραδιές με διαφορετικό στόχο κάθε φορά, στο λεγόμενο «collaboration night», το European Camarade, όπου δούλεψα με τον Γερμανογάλλο Léonce W. Lupette, έναν sound poet ο οποίος γράφει αναμιγνύοντας διάφορες γλώσσες και λέξεις βάσει της ηχητικής τους υπόστασης, κάτι πολύ διαφορετικό από τη δική μου γραφή. Έμαθα ποιος θα είναι ο συνεργάτης μου μόλις μία ημέρα πριν, οπότε η πρόκληση για ένα καλό αποτέλεσμα ήταν ακόμα μεγαλύτερη. Χρησιμοποιήσαμε ο ένας λέξεις του άλλου για να συνθέσουμε ο καθένας ένα καινούριο ποίημα, το οποίο διαβάσαμε μαζί με το «πρωτότυπο», το οποίο ενέπνευσε τον άλλον, αντίστοιχα.

Στο «Back into the Mouth: Celebrating Sound & Performance» συμμετείχαν λιγότερα άτομα, 14 στον αριθμό, με περφόρμανς ή ηχητική ποίηση. Η πρότασή μου προς το φεστιβάλ αφορούσε αυτή τη βραδιά, όπου παρουσίασα σε 7 λεπτά ποιήματά μου από τη συλλογή Η Σφαγή του Αιώνα. Σε αυτή την παρουσίαση χρησιμοποίησα οπτικό υλικό της visual & video artist Άννας Φωτιάδου, ενώ ο ηχητικός σχεδιασμός ήταν του Σταύρου Μακρή και τους ευχαριστώ ξανά για την όμορφη, όπως πάντα, συνεργασία μας! Διάβασα στα Ελληνικά αλλά και στα Αγγλικά σε μετάφραση της Δέσποινας Πυρκεττή, την οποία επίσης ευχαριστώ.

Στόχος μου ήταν να αποδοθεί ο λόγος με κυκλικότητα και την ίδια στιγμή να δίνει την εντύπωση ότι μένει ασαφής, ατελής, άχρονος. Προσπάθησα να αλληλοεπιδράσω με το βίντεο, ως ένα δεύτερό μου πρόσωπο ή επανάληψη του λόγου και του εαυτού, με τρόπο
όσο το δυνατό πιο λιτό, ώστε να «προστατεύσω» αλλά και να αναδείξω το κείμενο.

Η συμμετοχή μου στο φεστιβάλ πραγματοποιήθηκε με τη στήριξη των Πολιτιστικών Υπηρεσιών του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού και ήταν υπό την αιγίδα της Ύπατης Αρμοστείας της Κύπρου στο Λονδίνο, φορείς που ευχαριστώ θερμά.

Τι προσφέρουν τέτοιες εμπειρίες;

Σε ένα ευρύτερο επίπεδο η συνύπαρξη ανθρώπων με το ίδιο πάθος είναι από μόνο του ένα δώρο για την ίδια μας την ύπαρξη και την εξέλιξή μας. Η ζύμωση με άλλους (ποιητικούς) λόγους είναι πάντοτε καρποφόρα. Διαβάζεις, ακούς τον άλλον και άρα κοιτάζεις βαθύτερα προς εσένα, αλλά και υψηλότερα προς τον καλλιτεχνικό σου στόχο. Θέτεις και επαναθέτεις θεμελιώδη ερωτήματα: Τι κάνει ο άλλος και τι θέλω να κάνω εγώ με τις λέξεις; Πώς καταφέρνω να αποκτήσω στέρεο λόγο και να τον αρθρώσω; Πώς φτάνω στην κατάκτηση και στην υπέρβαση; Και βέβαια, πρέπει να σημειώσω ότι το να βλέπεις 150 και 200 άτομα να έρχονται να ακούσουν (αλλόγλωσση, συχνά) ποίηση είναι κάτι εντυπωσιακό και πρωτοφανές για εμάς εδώ στην Κύπρο.

Μοιράζεται η ποίηση δημόσια ή είναι πιο προσωπική υπόθεση;

Η ποίηση είναι λόγος που απευθύνεται, έχει αποδέκτη/αποδέκτες, άρα από τη φύση της προσφέρεται και μοιράζεται. Δεν είναι κάτι ξένο ή αποκομμένο από εμάς, παρότι ευρέως εκλαμβάνεται ως κάτι τέτοιο. Θεωρώ ότι το εκπαιδευτικό μας σύστημα μεταξύ άλλων έχει παίξει έναν καθοριστικό ρόλο για αυτή την κατάσταση, δυστυχώς. Είναι αποκομμένη από τον άνθρωπο η μουσική ή η ζωγραφική; Ή το θέατρο; Ξεχνούμε ότι στην αρχαιότητα αλλά και πολύ πιο μετά η ποίηση είχε πρωτίστως δημόσια εκφορά και θέση – υπήρξαν εποχές, από την κλασική αρχαιότητα μέχρι την αναγέννηση και τον ρομαντισμό κατά τις οποίες οι ποιητές ήταν πραγματικοί ηγέτες. Τα δεδομένα αυτά άλλαξαν κατά τον 20ό αιώνα και κυρίως μετά τους δύο παγκόσμιους πολέμους, όταν άλλαξαν και οι ισορροπίες στον κόσμο και στην ανθρωπότητα…

Και πάλι όμως, ίσως αυτό να μην είναι απόλυτο και απλώς να υπήρξε κάποιου είδους μετατόπιση του «βήματος» έκφρασης. Τις τελευταίες δεκαετίες, με ποικίλους πειραματισμούς ως προς την πρόσμιξη των ειδών κυρίως, η ποίηση φαίνεται να προσπαθεί να ξανακατακτήσει το δημόσιο ρόλο της (ή να τον επαναπροσδιορίσει;). Αυτό βοηθά στο να εκληφθεί ξανά ως δημόσιος λόγος, άρα να «μοιράζεται» με το κοινό της, το οποίο καλεί να της δοθεί. Δεν θεωρώ ότι όλες οι εκφάνσεις της δημόσιας παρουσίας της ποίησης είναι πετυχημένες, ίσως να συμβαίνει συχνά το αντίθετο, διότι η ισορροπία και το μέτρο είναι δύσκολα επιτεύγματα.

Το βασικότερο, κατά την άποψή μου τουλάχιστον, είναι ο ίδιος ο λόγος, το ποίημα το ίδιο να είναι καλό και μετά τα όποια εξωκειμενικά μέσα θα το στηρίξουν. Οπότε, και ως γράφουσα και ως αναγνώστρια θα έλεγα ότι η ποίηση είναι και πρέπει να υπάρξει και ιδιωτική υπόθεση, με την έννοια της μελέτης του ποιητικού λόγου, ένα στάδιο θεμελιώδους σημασίας για κάθε ποιητή και αναγνώστη. Η γέννηση και η ολοκλήρωση ενός ποιήματος είναι μια κατ’ αρχήν προσωπική και ιερή διαδικασία. Η «προσωπική» αναμέτρηση του ποιητή/αναγνώστη με την ποίηση είναι βασική λειτουργία της υψηλής αυτής τέχνης και ένα απερίγραπτα πανέμορφο, υπερβατικό βίωμα.

Την ποίηση και την τέχνη εν γένει απασχολούν διαχρονικά λίγο-πολύ τα ίδια θέματα σε ολόκληρο τον κόσμο: Ο έρωτας, ο θάνατος, οι κοινωνικές συνθήκες και τα κοινωνικά προβλήματα, η επανάσταση, τα πολιτικά ζητήματα τα οποία τίθενται ως τοπικά αλλά είναι εν δυνάμει οικουμενικά. Παρακολουθώ με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την ποίηση που πραγματεύεται το ζήτημα της ύπαρξης, αλλά και αυτοαναφορικότητας.

Ξεχώρισες κάποιους ποιητές εκεί;

Ξεχώρισα την Καταλανή Lola Nieto η οποία παρουσίασε ερωτικά ποιήματα έχοντας μια δυναμική παρουσία, κρατώντας την εκφορά της ανάμεσα σε καθαρή άρθρωση-ανάγνωση και τραγούδι. Δεν υπήρχε ούτε και μία κίνηση του σώματός της, μεγάλη ή μικρή, ή συλλαβή περιττή. Μου άρεσε επίσης η Ελβετή Simone Lappert για την πυκνότητα και αισθαντικότητα του λόγου της και βρήκα ενδιαφέρουσα την περίπτωση του Ελβετού Michael Fehr, ο οποίος τηρεί μια ταυτότητα ανάμεσα σε αφηγητή και τραγουδιστή, με τη ρευστότητα αυτή να είναι κατ’ έναν οξύμωρο τρόπο στέρεη.

Ποια θέματα απασχολούν την ποίηση εκτός Κύπρου;

Την ποίηση και την τέχνη εν γένει απασχολούν διαχρονικά λίγο-πολύ τα ίδια θέματα σε ολόκληρο τον κόσμο: Ο έρωτας, ο θάνατος, οι κοινωνικές συνθήκες και τα κοινωνικά προβλήματα, η επανάσταση, τα πολιτικά ζητήματα τα οποία τίθενται ως τοπικά αλλά είναι εν δυνάμει οικουμενικά. Παρακολουθώ με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την ποίηση που πραγματεύεται το ζήτημα της ύπαρξης, αλλά και αυτοαναφορικότητας. Έχω την εντύπωση ότι οι πλείστοι ποιητές άγγιζαν τα βαθιά υπαρξιακά ερωτήματα είτε άμεσα είτε έμμεσα. Αυτό που ξεχωρίζω στη σύγχρονη δυτική ποίηση πάντως, που δεν το βλέπουμε σχεδόν καθόλου στη νεότερη και σύγχρονη κυπριακή ποίηση (και αυτό είναι μια εύλογη και απαραίτητη συζήτηση) -στη νεοελληνική ποίηση, παρά τη σίγησή του κατά τον 20ό αιώνα, απαντά ωστόσο πλέον συχνότερα, θα έλεγα- είναι η τακτική και συνειδητή χρήση του χιούμορ ως ρητορικού εργαλείου, κάτι το οποίο βοηθά και στην πρόσληψη της ποίησης.

Μετά τη Σφαγή του Αιώνα, τι; Θα παρουσιαστεί η περφόρμανς του Λονδίνου στην Κύπρο;

Ίσως προς το τέλος του έτους παρουσιάσουμε στη Λευκωσία αυτό που κάναμε με την καλλιτεχνική επιμέλεια της Άννας Φωτιάδου στη Λεμεσό για το theYard.residency.19, πάνω στο οποίο ουσιαστικά ήταν βασισμένη η επτάλεπτη παρουσίαση στο Λονδίνο. Η Σφαγή του Αιώνα έχει παρουσιαστεί ήδη στη Λευκωσία και στη Λεμεσό και κάποια στιγμή θα γίνει, ελπίζω, η παρουσίασή της στην Αθήνα. Γράφω σιγά-σιγά νέα ποιήματα, αλλά δεν βιάζομαι. Το σημαντικότερο για μένα αυτή τη στιγμή είναι να διαβαστεί η Σφαγή και να αγαπηθεί.

 

Οι ειδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο και όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy. Ακολουθήστε μας και στο Google News