Συναντήσεις/Ορίζοντας

Out of Necessity: Για μια γενιά έτοιμη να δηλώσει ότι είμαστε Κυπραίοι

Ο Αντώνης Γεωργίου συναντάει τη Μαρία Κυριάκου και τη Μαρία Βαρνακκίδου και μιλάνε για το Out of Necessity, μια παράσταση θεάτρου της επινόησης από την Fresh Target Theatre Ensemble, με αφορμή τα 60 χρόνια από την Ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας

Μαθαίνοντας τις ιδιαιτερότητες του Συντάγματός μας, μαθαίναμε ξανά την Ιστορία μας

 

Επιστροφή σε devised theater; Τι είναι για σένα αυτό το είδος θεάτρου;

Μαρία Κυριάκου: Με την επιστροφή στο devised είναι σαν να επιστρέφω εκεί που άρχισα, στην ανάγκη δηλαδή να βρω έναν τρόπο να εκφράσω πράγματα που με προβληματίζουν. Με αυτό το είδος άρχισε η ενασχόλησή μου με το θέατρο πριν σχεδόν 15 χρόνια  και επειδή τον τελευταίο καιρό καταπιάστηκα σχεδόν εξολοκλήρου με έτοιμα έργα, ένιωσα ότι ήρθε η ώρα να μιλήσω για πράγματα που με απασχολούν προσωπικά. Το θέατρο της επινόησης είναι ένα είδος που σε ωθεί στην έρευνα για ένα συγκεκριμένο θέμα, στον αυτοσχεδιασμό, στη δημιουργία πρωτότυπου κειμένου που γεννιέται μέσα από την αλληλεπίδραση όλων των συντελεστών. Για μένα είναι πηγή έμπνευσης και πηγάζει από μια βαθιά ανάγκη μου να επικοινωνήσω και να μοιραστώ με το κοινό μια συλλογική εργασία.

Η εποχή μας για να «εξηγηθεί» χρειάζεται αυτό το είδος θεάτρου; Τι χρειάζεται για να αλλάξει αυτή η εποχή, πόσο η τέχνη μπορεί να συνεισφέρει;

Μαρία Βαρνακκίδου: Αυτό το είδος θεάτρου είναι ένα κατάλληλο θεατρικό εργαλείο έτσι ώστε να μπορούν να ακουστούν διαφορετικές φωνές. Και εμείς αυτό θέλαμε, να δώσουμε φωνή στην νέα γενιά. Έξι περφόρμερς οι οποίοι με τις φωνές τους εκφράζουν την δική τους πραγματικότητα. Αυτό το είδος θεάτρου λειτούργησε σαν όχημα όπου ο κάθε περφόρμερ ταξίδεψε μέσα από τη δική του ιστορία, μέσα από τα ιστορικά γεγονότα, μέσα από στιγμές από το παρελθόν και από το παρόν. Έτσι δημιουργήθηκαν νέες αφηγήσεις. Η τέχνη βεβαίως και έχει τεράστια συνεισφορά στην κοινωνία. Η τέχνη είναι για όλους και αυτό την καθιστά οικουμενική και εξυπηρετεί το σύνολο της κοινωνίας.

Αφορά στη νέα γενιά, μια γενιά αρκετά απενοχοποιημένη και έτοιμη να δηλώσει ότι είμαστε Κυπραίοι

Out of Necessity: Τι αφορά η παράσταση;

Μαρία Κυριάκου: Το αντικείμενο της παράστασης, η αφετηρία, είναι το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας και κατ’ επέκταση το Δίκαιο της Ανάγκης το οποίο μπήκε έκτακτα σε ισχύ το 1964 με την αποχώρηση των τουρκοκυπρίων από τα κυβερνητικά αξιώματα. Το Δίκαιο της Ανάγκης στα αγγλικά ονομάζεται The Doctrine of Necessity και με τον τίτλο Out of Necessity προσδίδουμε μια διπλή σημασία στο αντικείμενο της παράστασης. Πρώτο αυτό το ΄εξ’ ανάγκης παράθυρο’ που έχει γίνει πια μέρος της ταυτότητάς μας, και δεύτερο την επιθυμία μας να βγούμε από αυτή την Ανάγκη.

Γιατί αποφασίσατε να ασχοληθείτε με αυτό το θέμα;

Μαρία Βαρνακκίδου: Γιατί ήρτεν η ώρα. Γιατί κανεί πκιον. Γιατί ηθέλαμε να μάθουμε την Ιστορία μας. Γιατί έχουμε δικαιώματα. Γιατι «This is Cyprus». Γιατί «Cyprus is not only this». Γιατί, γιατί, γιατί…

Μαρία Κυριάκου: Η ενασχόλησή μου με το θέμα προέκυψε πριν σχεδόν τρία χρόνια μέσα από μια συνεργασία με την κροατική ομάδα ShadowCasters. Τότε αιτηθήκαμε στο the.Yard.residency του Κέντρου Παραστατικών Τεχνών Μίτος, για ένα εργαστήρι με τίτλο Rewriting the Constitution, όπου ζήτησα από την Μαρία και την Ελλάδα Ευαγγέλου των Rooftop Theatre Group να δουλέψουμε από κοινού πάνω σε αυτό το θέμα. Μέσα από το εργαστήρι, συνειδητοποιήσαμε ότι το Σύνταγμά μας, το θεμελιώδες έγγραφο που καθορίζει την υπόστασή μας ως ανεξάρτητο κράτος, ουσιαστικά είναι εν μέρει ανεφάρμοστο. Καταλάβαμε επίσης ότι μαθαίνοντας τις ιδιαιτερότητες του Συντάγματός μας, μαθαίναμε ξανά την Ιστορία μας. ‘Ετσι σκεφτήκαμε με την Μαρία ότι είναι κάτι που μας ενδιαφέρει να το προσεγγίσουμε μέσα από το θέατρο της επινόησης και να μοιραστούμε αυτό που θα προκύψει με το κοινό.

Που και πως συναντάμε στη ζωή μας (εκτός της πολιτικής) αυτό το «εξ ανάγκης» παράθυρο;

Μαρία Βαρνακκίδου: Στις διάφορες δικαιολογίες που βρίσκουμε για να αποφύγουμε μια κατάσταση. Για παράδειγμα, παρκάρισμα αυτοκινήτου στα πεζοδρόμια και στις αναπηρικές θέσεις. «Εννα παρκάρω δαμέ για 2 λεπτά» και περνούν 2 ώρες. «Εν θα πάω που τούντο δρόμο, ξέρω συντόμι», «Βάλλω μέσο να γίνει πιο γλήορα η δουλεία μου», κλπ.

Με τον τίτλο Out of Necessity προσδίδουμε μια διπλή σημασία στο αντικείμενο της παράστασης. Πρώτο αυτό το ΄εξ’ ανάγκης παράθυρο’ που έχει γίνει πια μέρος της ταυτότητάς μας, και δεύτερο την επιθυμία μας να βγούμε από αυτή την Ανάγκη

Υπάρχει ένα ουσιαστικό/ πραγματικό Δεν ξεχνώ και ποιο είναι αυτό;

Μαρία Κυριάκου: Για μένα το ουσιαστικό Δεν Ξεχνώ θα έπρεπε να ήταν η Ιστορία μας. Αν δεν είχαμε επιλεκτική μνήμη της Ιστορίας μας, τότε ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε το Δεν Ξεχνώ θα ήταν διαφορετικός. Ο τρόπος που εμπεδώθηκε η ανάγνωση της Ιστορίας είναι τέτοιος ώστε να αποποιούμαστε τις ευθύνες μας και έτσι το σύμβολο Δεν Ξεχνώ να σηματοδοτεί κάτι που συνέβηκε ερήμην μας. Μελετώντας το Σύνταγμα, μπορεί κάποιος να βρει την απάντηση στο τί μας έφερε στο Δεν Ξεχνώ και πόσο εύκολα και βολικά το ξεχάσαμε.

Μαρία Βαρνακκίδου: Δεν ξεχνώ πως η Κύπρος σήμερα είναι κατ’ εξοχήν χώρα της διαφθοράς, του βολέματος, της διαπλοκής, της κατάχρησης εξουσίας, των «χρυσών» διαβατηρίων.  Δεν πρέπει να ξεχνώ να διεκδικώ τα συνταγματικά και τα ανθρώπινα μου δικαιώματα. Ενώ υπάρχει παράλληλα και η κλασσική έννοια του «Δεν ξεχνώ».

Από το forget me not (2010…) στο Out of Necessity. Τι άλλαξε, τι μένει ίδιο στη Κύπρο, στο θέμα της ταυτότητας των Κυπραίων;

Μαρία Κυριάκου:  Το forgetmenot ήταν μια αναζήτηση ταυτότητας της γενιάς του Δεν Ξεχνώ, εμάς που μεγαλώσαμε ακριβώς μετά την εισβολή και αυτό κουβαλούσε μια μεγάλη ενοχή στο να μιλήσουμε ανοιχτά και ελεύθερα για το τραύμα. Το Out of Necessity αφορά στη νέα γενιά, μια γενιά αρκετά απενοχοποιημένη και έτοιμη να δηλώσει ότι είμαστε Κυπραίοι, να χρησιμοποιήσει τη διάλεκτο στον δημόσιο λόγο, να ψάξει στην Ιστορία και να εντοπίσει τα λάθη και να προχωρήσει στο μέλλον καθοδηγούμενη από την αγάπη για τον τόπο της. Αισθάνομαι ότι υπάρχει κάτι λυτρωτικό στον τρόπο που η συγκεκριμένη ομάδα αντιμετώπισε το θέμα κυπριακή ταυτότητα και αυτό μου δίνει μεγάλη ελπίδα.

Η ανάγνωση της Ιστορίας μας είναι πάντα σε συνάρτηση με μια άλλη χώρα. Το ερώτημα είναι πώς μπορείς να ωριμάσεις ως πολίτης ενός κράτους το οποίο υπονομεύει την ίδια του την υπόσταση.

Με όσα ακούμε τον τελευταίο καιρο, η κυπριακή κοινωνία, εκτός των άλλων «εξ ανάγκης», έκρυβε και συνεχίζει να το κάνει, τον σεξισμό, τη σεξουαλική παρενόχληση, τη βία κατά των γυναικών. Ως γυναίκες και εργαζόμενες στον χώρο του θεάτρου, πώς σχολιάζετε τις καταγγελίες για εργασιακή βία και παρενοχλήσεις σε όλο το φάσμα της κοινωνίας και ειδικότερα στο θέατρο;

Μαρία Βαρνακκίδου: Η βία και η παρενόχληση συμβαίνει εδώ και χρόνια, αφορά ολόκληρη την κοινωνία και όχι μόνο στο θέατρο. Βεβαίως υπήρξαν σεξιστικές συμπεριφορές και κατάχρηση εξουσίας, το θέμα είναι πώς τις αντιμετωπίζεις. Ζούμε σε μια πατριαρχική κοινωνία που μας έχει μάθει ότι είναι καλύτερα να σιωπάμε γιατί αν μιλήσουμε αυτό μπορεί να μας στιγματίσει. Δυστυχώς, υπάρχει η επαγγελματική και οικονομική ανασφάλεια που πολλές φορές εγκλωβίζει κάποιον/αν από το να μιλήσει.  Το θέμα είναι ο σεβασμός των συνανθρώπων μας και αυτό θα έπρεπε να το παραδειγματιζόμασταν πρώτα από αυτούς που βρίσκονται στην εξουσία, κάτι που δυστυχώς δεν συμβαίνει.

Η παράσταση θα ανέβαινε πέρσι με ευκαιρία τα 60χρονα της Κυπριακής Δημοκρατίας τα οποία, όχι μόνο λόγω πανδημίας, η Κυβέρνηση ξέχασε. Ανεβαίνει φέτος που η ίδια Κυβέρνηση οργανώνεται να τιμήσει τα 200 χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης. Πώς σχολιάζετε  τα πιο πάνω;

Μαρία Κυριάκου: Αυτό είναι ένα ενδεικτικό παράδειγμα της εθνικιστικής ανάγνωσης της Ιστορίας, καθώς επίσης και μια συνειδητή πολιτική απόφαση διαιώνισης του εθνικιστικού αφηγήματος. Και αυτό είναι ένα από τα θέματα που διαπραγματευόμαστε στην παράσταση. Συζητώντας συνειδητοποιήσαμε ότι η ανάγνωση της Ιστορίας μας είναι πάντα σε συνάρτηση με μια άλλη χώρα. Το ερώτημα είναι πώς μπορείς να ωριμάσεις ως πολίτης ενός κράτους το οποίο υπονομεύει την ίδια του την υπόσταση. Η απάντηση μάλλον είναι ότι δεν μπορείς να ωριμάσεις πραγματικά.

«Μια θεατρική παράσταση που επιχειρεί την αναζήτηση ταυτότητας, έχοντας ως αφετηρία  το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας και το Δίκαιο της Ανάγκης», αναφέρει το δελτίο τύπου. Τελικά που καταλήξατε;

Μαρία Κυριάκου: Ο στόχος μας ήταν να θέσουμε τα ερωτήματα και όχι να καταλήξουμε σε συμπεράσματα. Άλλωστε η παράσταση είναι ένας διάλογος με την Ιστορία, ένας διάλογος μεταξύ μας, ένας διάλογος με το κοινό. Το σημαντικό για μας είναι ότι μέσα από αυτή τη διαδικασία μελέτης και ανάλυσης του Συντάγματος, μάθαμε ξανά την Ιστορία και αισθανθήκαμε ότι τα ερωτήματα που μας γεννήθηκαν, μας ώθησαν να σκεφτούμε κριτικά και να καταλάβουμε ότι μόνο με την κριτική στάση και τον προβληματισμό μπορείς να αποκτήσεις ταυτότητα και να ωριμάσεις ως μέλος μιας κοινωνίας που σκέφτεται συλλογικά.

Σύλληψη – σκηνοθεσία – δραματουργία: Μαρία Κυριάκου – Μαρία Βαρνακκίδου
Σκηνικά – κοστούμια: Κωνσταντίνα Ανδρέου, Μουσική επιμέλεια – σχεδιασμός ήχου: Πάνος Μπάρτζης, Σχεδιασμός φωτισμών: Βασίλης Πετεινάρης, Έρευνα υλικού – βοηθός σκηνοθέτη – τεχνική υποστήριξη: Έυη Χατζηπιερή
Ηθοποιοί: Άντρια Ζένιου, Έλενα Καλλινίκου, Γιώργος Κυριάκου, Μαρίνα Μακρή, Φοίβος Παπακώστας, Λουκία Πιερίδου.

Λεμεσός, Θέατρο Ριάλτο:  

26 και 27 Μαρτίου, 19:00

Λευκωσία, Wherehaus 612:

1, 2,3, 4, 7, 8, 9, 10, 11 Απριλίου, 19:00

Εισιτήρια από την Tickethour και το Θέατρο Ριάλτο

out3

 

 

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.