Λογοτεχνικό  trivial/ Ορίζοντας
Ο Γιώργος Μελή, με έναν επετειακό χαρακτήρα, γράφει, ενίοτε μεταφράζει και παρουσιάζει συγγραφείς, λογοτεχνικά κείμενα ή συμβάντα και άλλα «ασήμαντα»

Η επιτομή όλων των ενοχλητικών περιθωρίων

Αφιέρωμα στη Violette Leduc 

Γαλλίδα συγγραφέας γεννημένη στις 7 Απριλίου 1907 στο Αράς. Κόρη της Berthe Leduc, υπηρέτριας, και του André Debaralle, γόνου εύπορης αστικής οικογένειας, ο οποίος αρνείται να την αναγνωρίσει ως παιδί του. Αποτυγχάνει τις σπουδές της και βρίσκει διάφορες δουλειές (τηλεφωνήτρια, δακτυλογράφος) τις οποίες στο τέλος εγκαταλείπει λόγω προβλημάτων υγείας.

Η γνωριμία της με το συγγραφέα Maurice Sachs είναι καθοριστική, καθώς αυτός την σπρώχνει προς τη λογοτεχνία. Εκδίδει αρχικά διάφορα άρθρα σε γυναικεία περιοδικά. Στη συνέχεια, εκδίδει το πρώτο της μυθιστόρημα L’asphyxie (Η ασφυξία) το 1946, μετά το θάνατο του Sachs. Με την αμέριστη υποστήριξη της Simone de Beauvoir συνεχίζει να γράφει και εκδίδει άλλα 10 μυθιστορήματα μεταξύ των οποίων: L’affamée (Η λυσσασμένη) 1948, Ravages (Ναυάγια) 1955, La batârde (Η Νόθα) 1964, La folie en tête (Τρέλα στο κεφάλι) 1970. Το έργα της δε γνωρίζουν επιτυχία, εντούτοις χαίρουν μεγάλης εκτίμησης από διανοούμενους και συγγραφείς της περιόδου: Sartre, Genet, Cocteau, Jouhandeau. Πεθαίνει στις 28 Μαΐου του 1972 από καρκίνο του μαστού.

Το μεταγενέστερο ενδιαφέρον για το έργο της οφείλεται κυρίως στην αγγλοαμερικανική φεμινιστική λογοτεχνική κριτική, αρχικά λόγω της σχέσης της με τη Beauvoir, στην συνέχεια λόγω του καινοτόμου ύφους αλλά και των ανατρεπτικών θεμάτων των κειμένων της. Σε αντίθεση με τη συγγραφέα του Δευτέρου Φύλου, η Leduc δεν τοποθετείται φιλοσοφικά και δεν ανήκει σε φεμινιστικά κινήματα. Γράφει μόνο για τη ζωή της, «σαν μια έρημος που μονολογεί». Για αυτό και η πεζογραφία της χαρακτηρίστηκε από την κριτική ως πρώιμη αυτομυθοπλασία. Σύμφωνα με το βιογράφο της Carlo Jansiti : « νόθα, άσχημα, φτωχή, μόνη, άγνωστη συγγραφέας, ερωμένη γυναικών και ομοφυλόφιλων αντρών, η Leduc είναι η επιτομή όλων των ενοχλητικών περιθωρίων. »

Για τον εαυτό της

Η περίπτωσή μου δεν είναι μοναδική: φοβάμαι να πεθάνω και θλίβομαι που υπάρχω σ’ αυτό τον κόσμο. Δεν έχω δουλέψει. Δεν έχω σπουδάσει. Έχω κλάψει. Έχω κραυγάσει. Τα κλάματα και οι κραυγές μου πήραν πολύ χρόνο. Το μαρτύριο του χαμένου χρόνου, κάθε φορά που τα σκέφτομαι. Δε μπορώ να σκέφτομαι για πολλή ώρα, μπορώ όμως να βρω ευχαρίστηση σε ένα μαραμένο φύλλο μαρουλιού που δε μου προσφέρει τίποτα παρά λύπη που το μασώ. Το παρελθόν δεν τρέφει. Θα φύγω έτσι όπως ήρθα. Άσπιλη, φορτωμένη με τα ελαττώματά μου που με τυραννούσαν. Θα ήθελα να ’χα γεννηθεί άγαλμα. Είμαι ένας γυμνοσάλιαγκας θαμμένος κάτω από την κοπριά μου. Αρετές, προτερήματα, θάρρος, στοχασμός, πολιτισμός. Με τα χέρια σταυρωμένα έχω συνθλιβεί πάνω σ’ αυτές τις λέξεις.

La Bâtarde, 1956

 

Για τα είδωλά της

Σκηνές με τη Simone de Beauvoir στα καφέ του Saint-Germain

Σήκωσε το κεφάλι της. Συνέχισε τη σκέψη της πάνω στο φτωχό μου πρόσωπο. Δεν το κοίταζε. Από το βάθος των αιώνων, το Γεγονός είχε συντελεστεί. Διάβαζε. Επέστρεψα στο καφέ. Συνέχιζε άλλες σκέψεις πάνω σε άλλα πρόσωπα. Δε με πρόσεξε. Ήταν απασχολημένη με το διάβασμα.

Laffamée, 1948

Έφτασα στις εφτά και μισή το βράδυ στο Deux-Magots. […] Μπαίνει. Σαπουνόφουσκα. Όλη αυτή η ευτυχία να την περιμένω απαρηγόρητα έχει εξαφανιστεί. Είναι όμορφή, είναι σεμνή. Με ψάχνει, παραμένω σιωπηλή. Η κίνηση του κεφαλιού της για να με βρει, αυτή ενός πουλιού. Η άφιξή της ένας θρύλος στον όποιο θα έδινα το χέρι για χειραψία. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να κάνεις έρωτα. Εγώ το κάνω σαν παράσταση: ένα ον φτάνει σε μένα. Την κρατάω στο έλεός μου. Έφτανε. Μου επέστρεφε την ομορφιά, η οποία με είχε κάνει να τρέμω. Στάθηκα και πάλι σε προσοχή. Της έδωσα την ανθοδέσμη μου. Μισάνοιξε το χαρτί, ο θόρυβος ήταν απρεπής… Έλεγε: « Πόσο όμορφη είναι… πόσο όμορφη που είναι…» η καλή της θέληση μ’ εξολόθρευε. Μου την έδωσε πίσω· πώς θα έκλεινα το γυαλιστερό περιτύλιγμα; Και με κομμένα χέρια θα της έφερνα κι άλλα λουλούδια με τα κολοβώματά μου.

Η πρώτη τυχαία συνάντηση με τον Jean-Paul Sartre

Πήγα να μπογιατίσω το πρόσωπό μου με ροζ, κόκκινο και μαύρο στο υπόγειο του Deux-Magots· ένας άντρας άφησε τα χαρτιά του, σηκώστηκε, μου έσφιξε το χέρι σκύβοντας πάνω από το τραπέζι, μου μίλησε για πέντε λεπτά. Ήταν ο Σαρτρ. Μου αρέσει το πρόσωπο του Σαρτρ. Λένε πως είναι άσχημος. Δε μπορεί να είναι άσχημος: η ευφυΐα του ακτινοβολεί στα χαρακτηριστικά του. Η κρυφή ασχήμια είναι η πιο αποκρουστική. Το πρόσωπο του Σαρτρ έχει την ειλικρίνεια ενός ηφαιστείου που εκρήγνυται. Μπαίνει στο Dôme, στο La Coupole, γίνεται ένας ταύρος που συγκεντρώνεται, ένας μετεωρίτης.

Η πρώτη συνάντηση με τον Albert Camus, τον εκδότη της

Μπήκα στο γραφείο του Αλμπέρ Καμύ. Η γκρίζα μοκέτα, το κιτρινωπό αδιάβροχο στην πολυθρόνα με ξάφνιασαν. Πάλι σιωπή, πάλι απουσία. Τον περίμενα για λίγο.

Από που ήρθε; Είναι εδώ. Όρθιος. Χαλαρός. Σοβαρός. Αυστηρός. Νωχελικός. Μοντέρνος. Ρομαντικός. Μοναχικός. Είναι εδώ, μοιάζει με τις φωτογραφίες του. Τα πάντα είναι μετρημένα, τα πάντα είναι απόμακρα: το σώμα του, η ευλυγισία του σώματός του, η στάση του. Η νεότητά του είναι χωμένη σε ομίχλη, η ομορφιά του προσώπου του είναι ομιχλώδης. […] Είναι ανεπαίσθητη η παρουσία του, είναι μια σιλουέτα ενός διακεκριμένου τυχοδιώκτη. Η παρουσία μου είναι επίσης ανεπαίσθητη από τη στιγμή που έχει φτάσει. Θα ριχνόμουν ευχαρίστως απάνω του αφού δε μπορώ να τον φτάσω. Ψιθυρίζει ευδιάκριτα, μιλά αρμονικά, μιλά μονότονα. Τον ακούω, μιλά, από δικής του και δικής μου πλευράς πρόκειται για μία δυσνόητη ευγένεια.

Η σύγκρουση με τον Jean Genet

  • Σας άρεσαν Οι Δούλες; Απαντήστε.

Η τόνος της φωνής δεν ανέβηκε. Ο Ζενέ είναι ήρεμος. Ξέρει τι θέλει. Τα γαντοφορεμένα χέρια του δεν κουνιούνται πάνω στα μπράτσα της πολυθρόνας.

  • Μη με πιέζετε να απαντήσω… Ζενέ. Προτιμώ να μην απαντήσω.
  • Θέλω να μιλήσουμε για τις Δούλες.

Ο Ζενέ με καρφώνει με το βλέμμα του. Με ελέγχει εξονυχιστικά. Με μελετά στο βάθος των ματιών. Ο Ζενέ σταυρώνει τα πόδια. Τον απεχθάνομαι, ο αέρας λιγοστεύει, τον μισώ, τι έχω κάνει;

Σηκώνομαι και κάθομαι στην άκρη του ντιβανιού, έκανα λάθος. Έχω λιγότερο σθένος και είμαι πιο ταραγμένη:

  • Ας μιλήσουμε για τις Δούλες αφού το θέλετε. Δε μου άρεσαν Οι Δούλες, δε μου άρεσε η σκηνοθεσία…
  • Μη μου μιλάτε για τη σκηνοθεσία, μιλήστε μου για τις Δούλες.

Ξαπλώνω με βία στο ντιβάνι. Βίαια, δηλώνω:

  • Προτιμώ τα βιβλία σας.

Περιμένω.

  • Συνεχίστε, λέει ο Ζενέ.

Περιμένει κι αυτός. Ξεκινώ να μιλώ απροκάλυπτα:

  • Ζητάμε από τον Ρακίνα να γράψει τα ποιήματα του Ρεμπώ; Ζητάμε από τον Ρεμπώ να γράψει τα θεατρικά του Ρακίνα;

Ο Ζενέ δε μου απαντά. Σηκώνεται από την πολυθρόνα και σηκώνομαι ταυτόχρονα κι εγώ μαζί του.

  • Φεύγετε; ρωτώ πανικόβλητη.

Για τη λογοτεχνία

Και η λογοτεχνία;

Με καταποντίζει. Τι μου εμπνέει; Τεμπελιά, κενές ώρες, πρόφαση για να τεμπελιάζω. Είμαι το παράσιτό της. […]

Το να γράφεις σημαίνει να καθοδηγείς. Τις περισσότερες φορές γίνομαι η προσωπική που καθοδηγήτρια όταν περπατώ στους δρόμους του Παρισιού. […]

Το να γράφεις σημαίνει να δίνεις ζεστασιά. Έδωσα τα ζεστά μου χέρια σε ένα σιδεροπρίονο στη βιτρίνα μιας κιγκαλερίας. […]

Το να γράφεις σημαίνει να εκπορνεύεσαι. Σημαίνει να είσαι προκλητική, σημαίνει να πουλιέσαι. Ίσως να είναι χειρότερο: οι πουτάνες δεν αισθάνονται τίποτα. Κάθε λέξη είναι κι ένας πελάτης. Επίθετο, θα ’ρθεις; Πες, χρυσό μου, θα ’ρθεις; Θα σου κάνω πράγματα, επίθετο, που θα σε στείλουν στον έβδομο ουρανό. Πόσα; Όσα και η τιμή του βιβλίου όταν κυκλοφορήσει. Γιατί δε θα ΄πρεπε να υπερβάλλουμε με τη λογοτεχνία, γιατί δε θα ’πρεπε να απορρίπτουμε τα πάντα επειδή δεν είμαστε γεννημένοι συγγραφείς. […]

Το να γράφεις σημαίνει να βουτάς το στυλό σου στο νερό της θάλασσας την πρώτη μέρα των διακοπών. Τα υπόλοιπα είναι συνδυασμοί. […]

Όχι δε θα γίνω Βερλαίν, όχι δε θα γίνω Ρεμπώ, όχι δε θα τραβήξω πιστολιά στο Λονδίνο. Όχι δε θα γίνω Ζενέ, όχι δε θα κάνω φυλακή στο Μετραί, στο Φοντβρώ. […]

Να γράψω ή να σιωπήσω;

Να γράψω την πιο απίθανη λέξη στην καμπύλη ενός ουράνιου τόξου. Όλα θα έχουν ειπωθεί.

Αποσπάσματα από το La folie en tête, 1970

Leduc01825

 

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.