Συναντήσεις/ Ορίζοντας/ Φωτογραφίες: Χρήστος Αβραμίδης 

Κωστάς Σιλβέστρος: Μια γενιά σ’ ένα καθεστώς μόνιμης και ατελέσφορης αναμονής

 Ο Αντώνης Γεωργίου συναντάει τον Κώστα Σιλβέστρο που σκηνοθετεί στο Θέατρο Αντίλογος το εμβληματικό έργο του Σάμιουελ Μπέκετ «Περιμένοντας τον Γκοντό» στην κυπριακή διάλεκτο, ελληνική και τουρκική, με πρωταγωνιστές τους Γιώργο Κυριάκου και Izel Seylani.

Εξοικειωνόμαστε όλο και περισσότερο με τη χρήση της κυπριακής διαλέκτου στο θέατρο

176040182 1914263788729516 1324706159393011375 n 1536x1536 1

Πες μας  λίγο περισσότερα για τη «σύλληψη» αυτής της παραγωγής.  Τι ήταν αυτό που μέτρησε περισσότερο στην απόφαση σας να ανεβάσετε το συγκεκριμένο έργο, στην κυπριακή διάλεκτο (ελληνική και τουρκική)  και στην παρουσίαση του στη Νεκρή Ζώνη;

Η ιδέα γεννήθηκε πριν πέντε χρόνια, όταν πρωτοήρθα να ζήσω στη Λευκωσία. Βρέθηκα για πρώτη φορά αντιμέτωπος με την πραγματικότητα αυτής της πόλης. Έμενα σ’ ένα διαμέρισμα κοντά στη νεκρή ζώνη απ’ το μπαλκόνι του οποίου έβλεπα μια τεράστια έκταση ξηράς βλάστησης και απέναντι την τούρκικη σημαία στο βουνό. Πέρασα αρκετά απογεύματα να βλέπω τον ήλιο να δύει και να σβήνει αυτή την θέα. Έκανα πολλές σκέψεις σε σχέση μ’ αυτό τον διαχωρισμό. Γι’ αυτή την ανθρώπινη επέμβαση που μας διαχωρίζει. Φαντάστηκα έναν άνθρωπο να κάθεται σε ένα μπαλκόνι στην απέναντι μεριά και να κοιτάει προς το μέρος μου κάνοντας τις ίδιες σκέψεις από μακριά. Ένα απόγευμα πήρα από την βιβλιοθήκη μου το αγαπημένο αυτό έργο, στο οποίο ανέτρεχα συχνά, και άρχισα να το διαβάζω σ’ αυτό το μπαλκόνι, με αυτή τη θέα μπροστά μου. Τελειώνοντας το, ήμουν βέβαιος ότι αυτό το έργο πρέπει να παιχτεί στη Νεκρή Ζώνη στην κυπριακή διάλεκτο (ελληνική και τουρκική).

Πώς εννοείτε τη διασκευή του έργου; Πόσο εύκολο και «θεμιτό» είναι να διασκευαστεί ο Μπέκετ λαμβάνοντας υπόψη πόσο αυστηρός ήταν ο ίδιος με την παρουσίαση των κειμένων του;

Δεν θεωρώ αθέμιτη τη διασκευή οποιουδήποτε κειμένου, όσο κλασικό ή σημαντικό κι αν είναι. Πράγματι ο Μπέκετ υπήρξε ιδιαίτερα αυστηρός ως προς τον τρόπο ανεβάσματος των κειμένων του. Γράφει ακόμη και τις σκηνοθετικές οδηγίες.  Φανταστείτε ωστόσο 80 χρόνια μετά, κάθε ανέβασμα του συγκεκριμένου έργου να ακολουθούσε κατά γράμμα τις αρχικές οδηγίες. Ιδιαίτερα τέτοια κείμενα, των οποίων η αξία είναι αδιαμφισβήτητη, δεν πιστεύω ότι απειλούνται από οποιουδήποτε είδους διασκευή. Μεγαλύτερος κίνδυνος ελλοχεύει κατά την γνώμη μου αν δεν αναφερθείς σε διασκευή και μετά φορτώσεις την παράσταση με ό,τι σου κατέβει στο κεφάλι υποστηρίζοντας ότι αυτό έγραψε ο Μπέκετ. Φοίτησα σε μια σχολή που αν και κλασική κατά τη βάση της, με έφερε σ’ επαφή με πολύ τολμηρές διασκευές. Στο Θέατρο Τέχνης, το «Περιμένοντας τον Γκοντό», για παράδειγμα, ανέβηκε με γυναίκες στους πρωταγωνιστικούς ρόλους. Το αποτέλεσμα ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρον, αφού είχε κατορθώσει να υπογραμμίσει την ανθρώπινη διάσταση του έργου, πέρα από το φύλο.  Ανά το παγκόσμιο, έχουν γίνει εκατοντάδες διαφορετικές προτάσεις βασισμένες στο συγκεκριμένο έργο. Μπορεί ο Μπέκετ να είναι αυστηρός στις οδηγίες του, ταυτόχρονα όμως πιστεύω ότι αφήνει ένα αρκετά ανοιχτό πλαίσιο αναφορικά με το που και το πώς θα τοποθετήσεις τους ήρωές του. Στη δική μου περίπτωση λοιπόν, αποφάσισα να αφοσιωθώ στους δύο πρωταγωνιστές του έργου, στον Εστραγκόν και τον Βλαδίμηρο και να τους εμπλουτίσω με στοιχεία και με λογοπαίγνια ανθρώπων που προέρχονται από τις δύο κοινότητες του νησιού μας. Ζώντας πια την πορεία των προβών, δεν νομίζω ότι τα νοήματα του έργου αλλοιώνονται, ούτε ότι τα μηνύματά του ευτελίζονται. Αντίθετα, πιστεύω ότι το μήνυμα πάνω στο οποίο ήθελα να επικεντρωθώ, ενδυναμώνεται. Αυτό δεν είναι άλλο φυσικά από την ιδιάζουσα συνθήκη μιας ολόκληρης γενιάς που γεννήθηκε και μεγάλωσε σ’ ένα καθεστώς μόνιμης και ατελέσφορης αναμονής.

Πενήντα χρόνια μετά, ποια είναι η βιώσιμη και λειτουργική λύση που συνεχώς μας υπόσχονται και μέρα νύχτα την καρτερούμε;

Ο ίδιος ο Μπέκετ ανέφερε ότι ούτε ο ίδιος είχε σκεφτεί ή γνώριζε «ποιος είναι ο Γκοντό». Τι αντιπροσωπεύει για σένα ο Γκοντό, τι/ποιος είναι ο Γκοντό που περιμένουν οι ήρωες στην Κύπρο;

Ο ίδιος ο Μπέκετ έχει δηλώσει ότι αν ήξερε ποιος είναι ο Γκοντό, θα μας το έλεγε μέσα στο έργο. Αμέτρητες απαντήσεις έχουν δοθεί για το ποιος τέλος πάντων είναι αυτός ο κύριος Γκοντό, που ποτέ δεν έρχεται. Στη δική μας παράσταση, ο Γκοντό που εγώ βλέπω, δεν είναι άλλος από τη ξεχειλωμένη και ταλαιπωρημένη πολιτική καραμέλα μιας «βιώσιμης και λειτουργικής λύσης». Τι σημαίνει αυτό άραγε; Πενήντα χρόνια μετά, ποια είναι η βιώσιμη και λειτουργική λύση που συνεχώς μας υπόσχονται και μέρα νύχτα την καρτερούμε;

Πόσο πιστεύεις ότι άλλαξε η αντίληψη και η αποδοχή για τη μετάφραση θεατρικών έργων στην κυπριακή διάλεκτο τα τελευταία χρόνια; Από το Ημερολόγιο ενός τρελού του Γκόγκολ (2007) στα κυπριακά που ανέβασε ο Σπύρος Χαραλάμπους με τον Μάριο Ιωάννου, τα έργα του Πίντερ που ο Πάρις Ερωτοκρίτου και ο Ευριπίδης Δίκαιος παρουσίασαν σε διάλεκτο ή από τον δικό σου Μικρό Πρίγκιπα σε μετάφραση  του Ιάκωβου Χατζηπιερη;

Πιστεύω ότι τόσο εμείς ως καλλιτέχνες όσο και το κοινό, εξοικειωνόμαστε όλο και περισσότερο με την χρήση της κυπριακής διαλέκτου στα έργα. Έχουμε μεγαλώσει νιώθοντας ντροπή για την ντοπιολαλιά μας, θεωρώντας την υποδεέστερη και ταυτίζοντας την με δεύτερης διαλογής σκετσάκια. Αυτό δεν ισχύει. Η κυπριακή διάλεκτος μπορεί να μιληθεί σοβαρά και να συγκινήσει. Όπως μιλάμε, γελάμε και συγκινούμαστε μέσα απ’ αυτήν στην καθημερινότητα μας. Έχω διαπιστώσει από τον Μικρό Πρίγκιπα ότι η χρήση της διαλέκτου ακούμπησε άλλες χορδές, πιο οικίες στους θεατές.

Μπορεί ο Μπέκετ να είναι αυστηρός στις οδηγίες του, ταυτόχρονα όμως πιστεύω ότι αφήνει ένα αρκετά ανοιχτό πλαίσιο αναφορικά με το που και το πώς θα τοποθετήσεις τους ήρωές του.

Ποιοι έχουν μεταφράσει; Οι δίγλωσσες παραγωγές (όπως ήταν η πρωτοπόρα παράσταση Λυσιστράτη του Σατιρικού σε σκηνοθεσία Χρίστου Ζάνου) είναι ίσως η λύση για συνεργασία των ηθοποιών από τις διαφορετικές κοινότητες της Κύπρου;

Στην ελληνοκυπριακή διάλεκτο το μετέφρασα εγώ και στην τουρκοκυπριακή ο Ιζέλ. Οι δίγλωσσες παραγωγές είναι ίσως μια κάποια λύση. Η αλήθεια είναι ότι πίστευα ότι θα ήταν πολύ πιο δύσκολη διαδικασία να μιλάει ο καθένας διαφορετική διάλεκτο επί σκηνής, παρ’ όλ’ αυτά δεν αντιμετωπίσαμε καμία απολύτως δυσκολία. Ακόμη προσπαθώ να καταλάβω πως έγινε τόσο αβίαστα.

Θα υπάρχουν υπέρτιτλοι για τους θεατές;

Ναι, θα υπάρχουν υπέρτιτλοι, δίνοντας στον θεατή την ευκαιρία αν θέλει να ακολουθήσει τους υπέρτιτλους ή να τους αγνοήσει και να αφεθεί στο να φαντάζεται τι λέει ο ένας από τους δύο κάθε φορά. Το ενδιαφέρον είναι ότι και οι υπέρτιτλοι θα είναι κι αυτοί στην κυπριακή.

Η κυπριακή διάλεκτος μπορεί να μιληθεί σοβαρά και να συγκινήσει. Όπως μιλάμε, γελάμε και συγκινούμαστε μέσα απ’ αυτήν στην καθημερινότητα μας

«Η επιθυμία μας να ανεβάσουμε το έργο γεννήθηκε από την  ανάγκη να κρατήσουμε ζωντανή τη φλόγα για κοινή συνύπαρξη και συνεργασία Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων» αναφέρει το δελτίο τύπου. Πόσο δυνατή είναι αυτή η φλόγα για Συνύπαρξη ειδικότερα αναμεσά στη νέα γενιά;

Στη μερίδα της γενιάς με την οποία εγώ συναναστρέφομαι, η επιθυμία για συνύπαρξη είναι πάρα πολύ έντονη. Αντιλαμβάνομαι παρ’ όλ’ αυτά πως υπάρχει και η αντίθετη άποψη της μη συνύπαρξης. Προσωπικά, θα είμαι πάντα υπέρ της συνύπαρξης, της ειρήνης και της συμφιλίωσης. Ιδιαίτερα ως άνθρωποι της νέας γενιάς, ως πότε πρέπει να πληρώνουμε τις μαύρες σελίδες του παρελθόντος; Ας στείλουμε όσα περισσότερα μηνύματα μπορούμε για το ότι θέλουμε να ζήσουμε, να δημιουργήσουμε και να συνυπάρξουμε ειρηνικά.

Μέχρι να έρθει όμως το αύριο, ας ζήσουμε το σήμερα ξεπερνώντας -με όποιο τρόπο μπορούμε- τα εμπόδια, που βρήκαμε στημένα μπροστά μας.

Πώς ήταν η συνεργασία με τους ηθοποιούς εν μέσω πανδημίας και τήρηση μέτρων και πρωτοκόλλων. Ειδικά με το κλείσιμο των οδοφραγμάτων. Τι κρατάς από αυτή την περίοδο των προβών;

Η όλη εμπειρία των προβών ήταν για μένα σαν ένα προσωπικό ντοκιμαντέρ. Καθημερινές συναντήσεις στο Σπίτι της Συνεργασίας, με δύο υπέροχους ηθοποιούς, οι οποίοι από την πρώτη στιγμή έδεσαν με έναν ιδιαίτερα συναισθηματικό τρόπο, σε μια περίοδο όπου οι συναντήσεις μας, λόγω του covid, είχαν δυσκολέψει πολύ. Με τη βοήθεια όμως του Θεάτρου Αντίλογος και του H4C, καταφέραμε να βρισκόμαστε στην καρδιά της νεκρής ζώνης και να δίνουμε τον καλύτερό μας εαυτό, με απέραντο ενθουσιασμό, σεβασμό και αγάπη. Την πρώτη φορά που άκουσα τους δυο ηθοποιούς να αρθρώνουν τις λέξεις του Μπέκετ, ο καθένας στη δική του διάλεκτο, συγκινήθηκα. Η συγκίνηση αυτή κρατάει μέχρι και σήμερα. Στο τέλος κάθε πρόβας, καθόμουν έξω από το Σπίτι της Συνεργασίας και χάζευα τον Γιώργο να αποχαιρετάει τον Ιζέλ και να φεύγει ο καθένας προς την κατεύθυνση του δικού του οδοφράγματος. Περίμενα μέχρι να χαθούν από το οπτικό μου πεδίο και τότε αποθήκευα την κάθε πρόβα, σε μια ξεχωριστή για μένα θέση.

Την πρώτη φορά που άκουσα τους δυο ηθοποιούς να αρθρώνουν τις λέξεις του Μπέκετ, ο καθένας στη δική του διάλεκτο, συγκινήθηκα. Η συγκίνηση αυτή κρατάει μέχρι και σήμερα.

Γενικότερα πως βίωσες αυτή την περίοδο (που συνεχίζετε), ποια προβλήματα των καλλιτεχνών ήρθαν στο προσκήνιο και τι νομίζετε πως πρέπει να γίνει για την επίλυση τους;  

Αυτή την περίοδο τη βιώνω με βαθιά ενδοσκόπηση και αναθεώρηση πραγμάτων. Πέρασα από διάφορα στάδια: βαθιάς θλίψης, αγανάκτησης, θυμού και έντονου προβληματισμού. Θέλω να πιστεύω ότι από μια τέτοια- παρόμοια κατάσταση περάσαμε λίγο- πολύ όλοι και βγαίνοντας απ’ αυτό που ζούμε σήμερα θα κοιταχτούμε στα μάτια και θα διεκδικήσουμε ένα καλύτερο περιβάλλον, εργασιακό αλλά και διαπροσωπικό. Χρειάζεται καθημερινή μάχη απ’ τον καθένα μας.

Η έκφραση «Περιμένοντας τον Γκοντό» χρησιμοποιείται συχνά για να υποδηλώσει κάτι που δεν θα συμβεί ποτέ. Θα έχουμε «ανατροπή» στην Κύπρο;

Είμαι αρκετά απαισιόδοξος για τις πολιτικές εξελίξεις του νησιού μας. Ελπίζω παρ’ όλ’ αυτά πως «ο κύριος Γκοντό θα έρθει οπωσδήποτε αύριο»! Μέχρι να έρθει όμως το αύριο, ας ζήσουμε το σήμερα ξεπερνώντας -με όποιο τρόπο μπορούμε- τα εμπόδια, που βρήκαμε στημένα μπροστά μας.

Σύλληψη- Σκηνοθεσία- Διασκευή: Κώστας Σιλβέστρος, Σκηνογράφος- Ενδυματολόγος: Θέλμα Κασουλίδου, Ηχητικό τοπίο: Αντώνης Αντωνίου, Σχεδιασμός Φωτισμού: Κούλης Σιαμπτάνης, Βοηθός Σκηνοθέτη: Βασίλης Παφίτης
Ερμηνεύουν: Izel Seylani, Γιώργος Κυριάκου

Σπίτι της Συνεργασίας (H4C), Λευκωσία

Πρεμιέρα:

Τετάρτη 12 Μάϊου 2021 στις 8 το βράδυ

Παραστάσεις

κάθε Τετάρτη, Παρασκευή

και Σάββατο στις 8 το βράδυ

Απαραίτητο το δελτίο πολιτικής ταυτότητας. Κρατήσεις: 99251331

@Χρήστος Αβραμιδης ΓΚΟΝΤΟ 1
@Χρήστος Αβραμιδης

 

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.