Γραμμές/ Ορίζοντας

Μέσα από το έργο του λέμε το δικό μας αντίο

Για τον Μιχάλη Πασιαρδή (1941-2021)

[…] Θάρθει όμως η εποχή που θα επαινεθούνε/ όσοι στο γυμνό έκατσαν χώμα για να γράψουν / όσοι με καταφρονεμένους συγχρωτίστηκαν/ όσοι στο πλάι αγωνιστών σταθήκαν

Οι πιο πάνω στίχοι, παρμένοι από το ποίημα του Μπέρτολτ Μπρεχτ «Τα λογοτεχνικά έργα θα γίνουν αντικείμενα ερεύνης στο μέλλον», ταιριάζουν απόλυτα για τον αποψινό τιμώμενό μας. Τον ποιητή, θεατρικό συγγραφέα, πεζογράφο αλλά πάνω από όλα άνθρωπο Μιχάλη Πασιαρδή, ο οποίος για 70 περίπου χρόνια εξακολουθεί να πορεύεται στους δρόμους της καλλιτεχνικής δημιουργίας με απόλυτη συνέπεια και ήθος. Η ποίηση του πλημμυρίζει από Φως, Αγάπη, Καλοσύνη, Αλήθεια, Ομορφιά και Ανθρωπισμό. Χαρακτηριστικοί είναι οι πιο κάτω στίχοι:

Στη μέση τ’ αγρού το χέρι του ζευγολάτη/ Πελώριο, όπως του Θεού, μοιράζει σπειρί-σπειρί δικαιοσύνη
Στους δρόμους της πολυστέναχτης πολιτείας/ Θα βαδίσει ο αναμενόμενος./ Συντροφιά, πάντοτε με τους ταπεινούς και τους αιώνες.
Εξημέρωσεν τζιαι πάλαι/σηκωστείτε τοπκιανοί/ να βρεθούμε στα χωράφκια/να ποτίσουμε τη γη/με το δρώμα με το γαίμα/ν’ αναστήσουμε ψουμί
Κύριε με τυραννεί το αίμα των αθώων./ Κάμε να γίνω ταπεινός και ωραίος
Παιδί μου πού θα φύγεις/ έχε γεια -/ ζήσαμε ταπεινοί σ’ αυτό τον τόπο/ και πονεμένοι πάντοτε.

 

[…] Ο Μιχάλης Πασιαρδής έγραψε ποίηση, θεατρικά έργα, πεζογραφία.  Εξέδωσε έναν μεγάλο αριθμό ποιητικών συλλογών και συνεργάστηκε με δεκάδες συνθέτες και τραγουδιστές, […] είναι ο ποιητής με τον μεγαλύτερο αριθμό μελοποιημένων τραγουδιών στην Κύπρο. Μερικά από αυτά έχουν ταυτιστεί πλήρως με τα ιστορικά γεγονότα του 1974, καθώς και με την κυπριακή παράδοση.

Τα θεατρικά έργα του Μιχάλη Πασιαρδή ανέβηκαν και ανεβαίνουν μέχρι σήμερα στις πλείστες θεατρικές σκηνές. Χαρακτηριστικά θεατρικά του έργα είναι «Η Γιαλλουρού», «Το νερόν του Δρόπη», «Μια φοράν σε ένα Χωρκόν», «Τα πεζούνια της Παρασιευκούς», «Το Γατάνιν», «Ο Θησέας στην κοιλιά του Μινώταυρου», «Τ’ αλώνια μας στους πάνω Μαχαλλάες», «Σαν νάταν Χτες».

[…]  Στο ραδιόφωνο παρουσίασε όλη τη σημαντική δισκογραφία της κάθε εποχής, ενώ παράλληλα φιλοξένησε μεγάλο αριθμό καλλιτεχνών στους ραδιοθαλάμους του Α’ προγράμματος. Στον έντυπο τύπο διατηρούσε επί χρόνια μόνιμη στήλη σχολιάζοντας επίκαιρα αλλά και διαχρονικά θέματα. Οι επαφές και οι σχέσεις του με κορυφαίους πνευματικούς δημιουργούς στην Κύπρο και την Ελλάδα ήταν συνεχείς και στηρίζονταν στην αμοιβαία εκτίμηση. Σε πολλούς αφιέρωσε κορυφαία ποιήματα, με άλλους αντάλλασσε ανεκτίμητης λογοτεχνικής αξίας επιστολές. […] Σημαντικές στιγμές για τον Μιχάλη Πασιαρδή αλλά και για την ιστορία του ραδιοφώνου, είναι η πρώτη πανελλήνια μετάδοση των δίσκων «Τα τραγούδια του Δρόμου» του Μάνου Λοίζου, (1972), η ζωντανή συναυλία του Μίκη Θεοδωράκη που έγινε στην Αθήνα, με τραγούδια από το Μαουτχάουζεν (1966) και αποσπάσματα από το «Μεγάλο μας Τσίρκο» του Σταύρου Ξαρχάκου (1974).

Ο Μιχάλης Πασιαρδής τιμήθηκε με αρκετά Πολιτιστικά Βραβεία ανάμεσα στα οποία το Βραβείο Πολιτιστικής Προσφοράς «Τεύκρος Ανθίας- Θοδόσης Πιερίδης» της Κ.Ε. του ΑΚΕΛ (2007), το Αριστείο Γραμμάτων και Τεχνών (2016), το «Μεγάλο Βραβείο θεάτρου του ΘΟΚ» (2015), το «Βραβείο Ήθους» της Ένωσης Αθλητικών Συντακτών (2016).

Μεγάλος τεχνίτης του λόγου, του ήρεμου και πειστικού, με σπάνιο συγγραφικό ταλέντο και άριστο χειρισμό της γλώσσας, μιλά κατευθείαν στην καρδιά και την ψυχή των ανθρώπων. Δε ζωγραφίζει με έντονα και φανταχτερά χρώματα τους στίχους του. Τα χρώματα του είναι γήινα, απαλά, έχουν το φυσικό χρώμα της πέτρας, γι’ αυτό είναι γνήσια, σαγηνευτικά, αυθεντικά. Ο Μιχάλης Πασιαρδής όντας άριστος γνώστης της ιστορίας και των παραδόσεων μας, επιδιώκει συνεχώς να επιστρέφει στις ρίζες μας, αντλώντας γνώσεις δύναμη και αισιοδοξία από τις φωτεινές στιγμές της ιστορίας μας. Όταν έγραψε το θεατρικό έργο «Τα Αλώνια μας στους Πάνω Μαχαλλάες», είχε δηλώσει πως «Είναι ακόμα μια προσπάθεια αναγνώρισης και διείσδυσης μέσα στον κόσμο της Κύπρου, κόσμο πανάρχαιο και εν πολλοίς ανεξερεύνητο».  Είναι όμως και άριστος μελετητής των σύγχρονων δεδομένων, έτοιμος σαν από καιρό να δώσει καινούργια δείγματα γραφής.

Στο έργο του Μιχάλη Πασιαρδή, η Κύπρος είναι στην κορυφή της προτεραιότητας του: «Μα, κοιτάξτε μόνο το γεωγραφικό σχήμα της Κύπρου… Δεν είναι σαν μουσικό όργανο; Της περνάς χορδές, κι αμέσως βγάζεις ήχο… Το πρωταρχικό μου είναι η αγάπη μου για τον τόπο μου! Στον οποίο άξιζε καλύτερη τύχη. Κρίμα γι’ αυτό που συνέβηκε και γι’ αυτό που συμβαίνει”.

Ξεχωριστή θέση στην ποίηση του κατέχουν οι συμβολισμοί, τα άψυχα και έμψυχα όντα. Τα πουλιά, τα δέντρα, το φεγγάρι, τα άστρα, ο Ήλιος, όλα έχουν φωνή και ψυχή για να διαλαλούν τον μεγάλο πόθο της ελευθερίας και της ελπίδας, πως μια μέρα θα τερματιστεί αυτό το μαρτύριο και θα επικρατήσει η ειρήνη, η αγάπη, ο έρωτας, η χαρά και η ευτυχία:

Σαν ήτανε παιδί, αγάπαγε πολύ,/ με μια παράξενη λαχτάρα, τα κοχύλια./ Τα κοχύλια έλεγε, μιλούν την πιο/ βαθιάν ανθρώπινη φωνή. Σα μεγαλώσω/ θα χτίσω ένα σπίτι από κοχύλια»./ Όταν μεγάλωσε, τα χρόνια ήταν/ σκληρά, και τα κοχύλια δε μιλούσαν/πια.
Όταν πέθανε ανοίξανε τη διαθήκη του και/ βρήκαν τη ζωγραφιά κάποιου πουλιού/έτσι ονειρεύτηκε να ζήσει, και δεν έζησε.

 

[…] Ο Μιχάλης Πασιαρδής θλίβεται και συμπάσχει μαζί με τον κυπριακό λαό για τα τραγικά γεγονότα του 1974.

Λευκωσία, βράδυ 15.7.74
Δεν είναι η Λευκωσία απόψε
η πόλη του γλυκού καλοκαιριού,
του δειλινού π’ άναβε τ’ άστρα,
αυτή που ξέραμε ως εχτές
που πίναμε σ’ ένα ποτήρι τη δροσιά της.
Απόψε στα στενά παίζουν τον θάνατο
κάθε γωνιά φωτιά κι αγώνας.
Η Λευκωσία απόψε πολεμά
και πέφτει.

 

Αργότερα γράφει τα ιστορικά πια ποιήματα-τραγούδια που περιλαμβάνονται στο δίσκο «Ήλιε Μεγάλε- Τραγούδια για την Κύπρο», με συνθέτη τον Νάσο Παναγιώτου. Χαρακτηριστικοί και χιλιοτραγουδημένοι οι στίχοι:

Βουνό μου Πεντάδακτυλε/με το πλατύ σου χέρι /πικρός βοριάς που φύσηξε /και το κακό έχει φέρει.
Θεέ μου τι Βαρυχειμωνιά/ Τον Αύγουστο και τον Ιούλη/ Ζώσαν τον τόπο τα θεριά/Βροντάει του Χάρου το νταούλι
Δεν ξεχνώ αυτούς που αδράξανε τις πύλες και τις ανοίξαν στον εχθρό/Δεν ξεχνώ αυτούς που χάθηκαν/ δεν ξεχνώ τους σκοτωμένους/ Δεν ξεχνώ όλο το κλάμα και τον ξεριζωμό.

[…] Αλλά και η Ελλάδα και ο ελληνικός λαός είναι ψηλά στις προτεραιότητες του:

Η Ελλάδα: Άνοιξη Αμάραντη, καλοκαίρι για πάντα Αι Γιώργη αθλοφόρε, ο σταυρός που νικά και πονάει, Η Ελλάδα: Καραϊσκάκης στο άλογο, προδομένη αγάπη, οι φίλοι σωπαίνουν, τα παιδιά σου περασμένα στα σίδερα.

Παρά τη μεγάλη αγάπη που τρέφει για την Ελλάδα και τον ελληνικό λαό, εντούτοις δεν έχει αναστολές να στιγματίσει τα κακώς έχοντα: Τη Χούντα των Αθηνών και τα ανδρείκελα της που συνέβαλαν στην καταστροφή της Κύπρου. Πιο χαρακτηριστικός είναι ο στίχος Είμαστε Έλληνες, δεν περιμένουμε από την Αθήνα τίποτε, εννοώντας βέβαια τη Χούντα των Αθηνών.

Είναι επίσης χαρακτηριστικός ο διάλογος του στρατηγού Μακρυγιάννη με ένα πουλί στο ποίημα Απρίλης ’67:

– Αυτό το μαύρο σύγνεφο που λέεις Μακρυγιάννη/ πλάκωσε κάμπους και βουνά,-/σαν τι βροχή θα πέσει!./ Και πριν τελειώσει το πουλί, έκλαιγε ο Μακρυγιάννης.

Γράφει εξαιρετικούς στίχους για την Αγάπη και τον Έρωτα, τόσο στην κοινή ελληνική όσο και στη κυπριακή διάλεκτο. Ο ίδιος αντιλαμβάνεται τον Έρωτα «σαν την πόρτα της ζωής, από την οποία εισχωρείς στα έγκατα των ουσιών και στα πεδία των αξιών».

Σιύβκω που πάνω της καρκιάς μου τζιαί λαλώ της
Είσαι καλά τωρά που ήρτεν η αγάπη;
Τζιαι τζιείνη κάμνει μ’ ούσσου μανιχά
Ούσσου, λαλεί, τζι είμαι καλά

 

Μανά ‘ ννά φύω, να στραφώ
με σπέρνω με θερίζω
αφού η κόρη π’ αγαπώ
εμ μάλιν πον το ρίζω

 

Εξέβην το τριαντάφυλλο που την αβλήν σου έξω
Ασταθητζιεν μες το στενόν, τζι αξάμωσεν τα αγκάθκια του,
μεμ πα τζαι πω να ρέξω.

 

Ως διαλεκτικός ποιητής δεν μπορούσε παρά να είναι και αισιόδοξος δημιουργός. «Ακόμα και στην απαισιοδοξία μου είμαι αισιόδοξος», δήλωσε σε μια συνέντευξη του. Στο έργο του, παρόλο που κάποιες φορές αφήνεται να απλωθεί ένα μικρό κύμα απογοήτευσης, εντούτοις η υγιής αισιοδοξία διαχέεται σε όλη την έκταση του:

Μια μέρα /ο Ερημίων/ βρήκε στο δρόμο φιλιομένα/ το λύκο και τα αρνί./ Το αύριο του κόσμου/σκέφτηκε/που θάρθει.

 

[…] Την ίδια αισιοδοξία και αποφασιστικότητα εκφράζει και στο ποίημα του «Ας μην αφεθούμε»:

Ας μην αφεθούμε./ Ο κόσμος μπορεί να/ γυρίσει την πλάτη. Εμείς ας κρατηθούμε/σ’ αυτό το βράχο με τη φωνή/Εμείς οι αιώνες και τ’όνειρό μας./ Εδώ κάτω απ’την πέτρα/κάτι σάλεψε./ είναι ένας σπόρος, το χόρτο/ κι’ η σταματημένη του καρδιά. Όλα είναι κοντά μας/καρτερούν./ας μην αφεθούμε.

Για όλα αυτά όμως ο ποιητής θέτει όμως μια σοβαρή προϋπόθεση: Να βρούμε τον εαυτό μας, να βάλουμε το εμείς πάνω από το εγώ και να βαδίσουμε με ήθος και ανθρωπιά. Αυτή την υγιή αισιοδοξία ας την κρατήσουμε και εμείς σήμερα με την ευχή ότι επιτέλους ο Κυπριακός λαός θα φτάσει ελεύθερος σε ένα απάνεμο και ειρηνικό λιμάνι.

Κώστας Κώστα, Επικεφαλής Πολιτιστικού γραφείου της Κ.Ε. του ΑΚΕΛ

Αποσπάσματα από την ομιλία σε τιμητική εκδήλωση για τον ποιητή, που διοργάνωσε το Σωματείο Ορφέας Λευκωσίας και το Πολιτιστικό Γραφείο της Κ.Ε του ΑΚΕΛ (9/12/2019, στο Οίκημα του Ορφέα Λευκωσίας)
Ακολουθήστε μας στο Google News.
Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.