90 χρόνια ΚΚΚ-ΑΚΕΛ – Η συγχώνευση ΚΚΚ και ΑΚΕΛ

Το αναπαλαιωμένο οίκημα στη Σκαρίνου όπου ιδρύθηκε το ΑΚΕΛ.
Έλα στο Google News

 

Του Γιαννάκη Κολοκασίδη

Για τρία χρόνια μετά την ίδρυση του ΑΚΕΛ, το Κομμουνιστικό Κόμμα Κύπρου και το Ανορθωτικό Κόμμα του Εργαζόμενου Λαού συνυπήρχαν. Το πρώτο στην παρανομία και το δεύτερο στη νομιμότητα. Στις 11 Νοεμβρίου 1944 πραγματοποιήθηκε το 5ο Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου, που πήρε την απόφαση για συγχώνευση του ΚΚ και του ΑΚΕΛ. Με αυτή την απόφαση έκλεισε και τυπικά ο κύκλος της ύπαρξης και της δράσης του ΚΚΚ. Το ΚΚ με τη μαρξιστικο-λενινιστική του ιδεολογία, τις ριζοσπαστικές ταξικές του θέσεις, με τους αγώνες και την ηρωική του δράση, πέρασε στην ιστορία. Φύτεψε για καλά στη γη της Κύπρου και στις συνειδήσεις των εργαζομένων το σπόρο που έμελλε να φέρει καινούργιους αγώνες στις επόμενες δεκαετίες και να καταστήσει την κυπριακή Αριστερά πρωταγωνιστή στα κυπριακά δρώμενα.

Η ίδρυση του ΑΚΕΛ και η συνύπαρξη με το ΚΚΚ

Η απόφαση για την ίδρυση του ΑΚΕΛ λήφθηκε στο 4ο Συνέδριο του ΚΚΚ, το οποίο πραγματοποιήθηκε σε συνθήκες παρανομίας την άνοιξη του 1940 στη Δερύνεια. Δυστυχώς δεν έχουν διασωθεί τα υλικά εκείνου του ιστορικού συνεδρίου. Ο Λάζαρος Χριστοφίδης, που πήρε μέρος στο συνέδριο, σε συνέντευξή του στον γράφοντα, την οποία έδωσε στις 23 Μαΐου 2002, τονίζει ότι στο 4ο Συνέδριο του ΚΚΚ γεννήθηκε το ΑΚΕΛ.

Ο τότε Γ.Γ. Πλουτής Σέρβας έθεσε στο συνέδριο θέμα «Νομιμοποίησης μέρους της δράσης του Κόμματος». Εισηγήθηκε ότι αυτή η νομιμοποίηση μπορεί να γίνει με τη δημιουργία μιας μαζικοπολιτικής οργάνωσης που θα βρίσκεται υπό την καθοδήγηση του ΚΚΚ. Στήριξε την εισήγησή του σε δύο βασικά επιχειρήματα. Το πρώτο, ότι μέσα στις συνθήκες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου οι Βρετανοί είναι αναγκασμένοι να χαλαρώσουν τα καταπιεστικά μέτρα που επιβλήθηκαν στη διάρκεια της Παλμεροκρατίας και να ανεχθούν την ύπαρξη πολιτικής ζωής στην Κύπρο. Το δεύτερο, ότι ενόψει δημοτικών εκλογών* θα δραστηριοποιηθούν και θα ενδιαφερθούν για την πολιτική ζωή διάφοροι παράγοντες, ανάμεσά τους και άνθρωποι με προοδευτικές αντιλήψεις με τους οποίους η Αριστερά θα μπορούσε να συνεργαστεί. Ο Πλουτής Σέρβας κατέληγε ότι το ΚΚΚ πρέπει να εκμεταλλευθεί προς όφελος του κινήματος και τα δύο καινούργια δεδομένα.

Ο Πλουτής Σέρβας, Γ.γ. Του Κκκ Και Του Ακελ.
Ο πλουτής σέρβας, γ. Γ. Του κκκ και του ακελ.

Η εισήγηση του Πλουτή Σέρβα αντανακλούσε μια πρακτική που αρκετά κομμουνιστικά κόμματα ανά το παγκόσμιο εφάρμοσαν όταν βρέθηκαν σε συνθήκες παρανομίας. Δεν έπαυε όμως να είναι μια ριζοσπαστική προσέγγιση για τα δεδομένα του κυπριακού κομμουνιστικού κινήματος. Επιπρόσθετα ερχόταν να αξιοποιήσει τα καινούργια δεδομένα που έφερε μαζί του ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Η εισήγηση του Σέρβα αντικρίστηκε με σκεπτικισμό. Προκλήθηκε μεγάλη συζήτηση, αλλά στο τέλος υιοθετήθηκε η εισήγηση του Γ.Γ. αφού ξεκαθαρίστηκε ότι δεν θα πρόκειται για ένα καινούργιο κόμμα της εργατικής τάξης, αλλά για μια μαζικοπολιτική οργάνωση, υπό την καθοδήγηση του ΚΚ. Την υλοποίηση της απόφασης ανέλαβε τριμελής επιτροπή αποτελούμενη από τον Πλουτή Σέρβα, τον Χρίστο Σαββίδη (ήταν αδελφός του Σέρβα) και τον Μήνω Περδίο.

Ο Σέρβας γρήγορα παραβίασε την απόφαση με την έννοια ότι συγκλήθηκε η συνέλευση στη Σκαρίνου για τη δημιουργία κόμματος και όχι οργάνωσης. Αυτό εξέπληξε ορισμένα στελέχη του ΚΚ, ανάμεσά τους και ο Λ. Χριστοφίδης που γι’ αυτό το λόγο, όπως και για το ότι στην ηγεσία του νέου κόμματος προωθούνταν μικροαστικά στοιχεία, αρνήθηκαν να λάβουν μέρος στη συνέλευση της Σκαρίνου.

Στις 14 του Απρίλη 1944 το ΑΚΕΛ ήταν πλέον πραγματικότητα. Το ζήτημα της ύπαρξης δυο κομμάτων και η σχέση μεταξύ τους ήταν το κυρίαρχο θέμα τα αμέσως επόμενα χρόνια.

Minos PerdiosΣύμφωνα με την απόφαση του 4ου Συνεδρίου οι κομμουνιστές λειτουργούσαν ως φράξια μέσα στο ΑΚΕΛ και προωθούσαν στο καινούργιο κόμμα τις αποφάσεις του ΚΚΚ. Αυτό δημιούργησε μια αρκετά δύσκολη, άβολη, χρονοβόρα και πολλές φορές  γραφειοκρατική κατάσταση γιατί σε όλα τα επίπεδα και για όλα τα θέματα θα έπρεπε να γίνονται διπλές συνεδρίες. Πρώτα στην καθοδήγηση και τους πυρήνες του ΚΚΚ και ύστερα στην καθοδήγηση και τις κομματικές ομάδες βάσης του ΑΚΕΛ.

Ο Λάζαρος Χριστοφίδης θυμάται: «Εδουλέψαμε τρία χρόνια με μια άνευ προηγουμένου “αντιπαλότητα” μεταξύ του ΚΚΚ και του ΑΚΕΛ. Ενα τακτικό θέμα των συνεδριάσεών μας ήταν η συνύπαρξη και το μέλλον των δυο κομμάτων. Ολη η δύναμη του κινήματος χωρίστηκε σε δυο στρατόπεδα. Το ένα ήθελε να διαλυθεί το ΚΚ και να μείνει το ΑΚΕΛ ως ο συνεχιστής. Το άλλο ήθελε να διατηρηθεί πάση θυσία το ΚΚ, να έχει τον κύριο ρόλο και το ΑΚΕΛ να είναι στο ρόλο της εκτελεστικής δύναμης των αποφάσεων του ΚΚ. Αυτή η κατάσταση ταλάνιζε ολόκληρο το Κίνημα. Καμιά φορά ναυαγούσε η υλοποίηση αποφάσεων εξαιτίας αυτής της κατάστασης».

Την αντιπαλότητα αυτή ήρθε να ενισχύσει με τη συμπεριφορά του ο Γ.Γ. Πλουτής Σέρβας. Ο Σέρβας θέλησε μέσα από το νεοσύστατο ΑΚΕΛ και τη συμμετοχή σ’ αυτό στα πρώτα του βήματα μικροαστικών στοιχείων, να προωθήσει τις δικές του προσωπικές επιλογές και φιλοδοξίες. Αρχισε λοιπόν να παραγνωρίζει τη συλλογική ηγεσία του ΚΚ ακόμα και να παραβιάζει αποφάσεις της. Χαρακτηριστική ήταν η απόφαση για τη θέση του κόμματος ενόψει των πρώτων δημοτικών εκλογών του 1943. Η κατ’ αρχή απόφαση του ΚΚ ήταν να διεκδικήσει τις εκλογές στη Λεμεσό με τον γιατρό και στέλεχος του ΚΚ, Μάρκο Μαρκουλλή. Ο Σέρβας κατάφερε μέσα από το μηχανισμό του ΑΚΕΛ να επιβάλει τον εαυτό του ως υποψήφιο για τις δημοτικές εκλογές της Λεμεσού.

Εδώ θα πρέπει να κάνουμε μια αντικειμενική εκτίμηση. Οσο είναι ορθό και επιβάλλεται να πιστώνεται ο Σέρβας για την πρωτοβουλία ίδρυσης του ΑΚΕΛ, άλλο τόσο ορθό είναι να χρεώνεται και να επικρίνεται για τις ταλαιπωρίες που προκάλεσε στο κόμμα για μια δεκαετία περίπου λόγω των προσωπικών επιλογών και φιλοδοξιών του. Χωρίς βέβαια η κρίση εντός του ΑΚΕΛ στη δεκαετία του 1940 να εστιάζεται αποκλειστικά και μόνο στο πρόσωπο του Σέρβα.

Το 5ο Συνέδριο και οι αποφάσεις του

Η κατάσταση με τις συνεχείς συζητήσεις για τις σχέσεις ΚΚΚ-ΑΚΕΛ έπρεπε κάποια στιγμή να τερματιστεί για να μπορεί το κίνημα της Αριστεράς να δοθεί απερίσπαστο στους αγώνες του για την Κύπρο και τους εργαζόμενους. Η αποχώρηση σειράς μικροαστικών στοιχείων που συμμετείχαν στην ιδρυτική περίοδο του ΑΚΕΛ, η ενδυνάμωση και μαζικοποίηση του ΑΚΕΛ και η παράλληλη σχεδόν παράλυση του ΚΚ λόγω της συμπεριφοράς του Πλ. Σέρβα οδήγησαν στο 5ο Συνέδριο του ΚΚΚ και στη λήψη σοβαρών αποφάσεων για το μέλλον της Αριστεράς. Ο Λάζαρος Χριστοφίδης υποστηρίζει μάλιστα, ότι το συνέδριο κλήθηκε όχι από τον Γ.Γ. αλλά από μια Επιτροπή, που συγκροτήθηκε για να προετοιμάσει το συνέδριο.

Στο συνέδριο βρέθηκαν σε αντιπαράθεση οι δυο αντίθετες απόψεις. Η μια που θεωρούσε ότι θα έπρεπε να διαλυθεί το ΚΚΚ και να παραμείνει ως μόνο κόμμα της εργατικής τάξης του ΑΚΕΛ και η δεύτερη που θεωρούσε αναγκαίο να εξακολουθήσει να υπάρχει το ΚΚΚ για να καθοδηγεί το ΑΚΕΛ. Στο τέλος λήφθηκε μια απόφαση που, ενώ με μια πρώτη ματιά φαίνεται ως αυτοδιάλυση του ΚΚ, στην πραγματικότητα ήταν αρκετά πιο σύνθετη και πιο σοφή.

Savvidis
Χρίστος σαββίδης, εθελοντής στον β΄ παγκόσμιο πόλεμο.

Το συνέδριο αποφάσισε τη συγχώνευση του ΚΚΚ στο ΑΚΕΛ αφού πρώτα διαμορφωθεί ένα καινούργιο πρόγραμμα και ένα καινούργιο καταστατικό του κόμματος, στο οποίο προφανώς ο μαρξιστικός-λενινιστικός χαρακτήρας του κόμματος αναφορικά με την ιδεολογία του, τη δομή και τις οργανωτικές του αρχές θα ήταν πολύ πιο ευδιάκριτος. Λέμε πιο ευδιάκριτος γιατί για ευνόητους λόγους, που είχαν να κάνουν με την αποικιοκρατία, ορισμένα θέματα δεν μπορούσαν να καταγραφούν στο πρόγραμμα και το καταστατικό τόσο ξεκάθαρα όσο θα το ήθελαν οι Κύπριοι κομμουνιστές. Επιπλέον τα μέλη του ΚΚΚ καλέστηκαν να ενταχθούν όλοι στο ΑΚΕΛ και με την παρουσία και τη δράση τους να περιφρουρήσουν και να ενισχύσουν τον προλεταριακό χαρακτήρα του κόμματος.

Η απόφαση του 5ου συνεδρίου έγινε δεκτή χωρίς αντιδράσεις; Φυσιολογικά υπήρξαν αντιδράσεις από παλιά στελέχη του ΚΚΚ, όπως ο Χρίστος Κατσιαούνης για παράδειγμα που αδρανοποιήθηκε με δική του επιλογή τα επόμενα χρόνια. Πού εστιάζονταν αυτές οι αντιδράσεις;

Παλιά στελέχη του ΚΚΚ φοβόντουσαν ότι το ΑΚΕΛ χωρίς την καθοδήγηση του ΚΚΚ κινδύνευε να χάσει τον προλεταριακό του χαρακτήρα. Η συμπεριφορά του Πλ. Σέρβα ενίσχυε τις ανησυχίες και τους προβληματισμούς τους.

Αλλά να μην υποτιμήσουμε και τον ανθρώπινο, συναισθηματικό παράγοντα. Παλιά στελέχη του ΚΚΚ είχαν συνδέσει τη ζωή τους με το κόμμα. Αγωνίστηκαν κάτω από τα λάβαρά του. Είχαν υποστεί στερήσεις, προπηλακισμούς, διώξεις, εξορίες, φυλακίσεις γιατί ήταν ακριβώς αγωνιστές του ΚΚΚ. Δεν μπορούσε να το χωρέσει ο νους τους ότι το ΚΚΚ θα έπαυε να υπάρχει. Ολα αυτά είναι κατανοητά ανθρώπινα συναισθήματα. Και οι κομμουνιστές δεν είναι άνθρωποι χωρίς συναισθήματα. Μόνο που έχουν καθήκον να καταφέρνουν να θέτουν τη λογική και τις συλλογικές αποφάσεις πάνω από το συναίσθημα.

Ενας από εκείνους που αντέδρασαν αρνητικά ήταν και ο Λάζαρος Χριστοφίδης, που όμως στη συνέντευξη που αναφέραμε κάνοντας την αυτοκριτική του τονίζει: «Πρέπει να πω ότι δεν είχα δίκαιο τότε. Σήμερα αναγνωρίζω ότι το κόμμα που ήταν αναγκαίο για την Κύπρο, ήταν το ΑΚΕΛ και όχι το ΚΚΚ. Το ΚΚΚ έβαλε τις βάσεις για τη δημιουργία του κινήματος αλλά είναι το ΑΚΕΛ που ανέπτυξε το κίνημα. Διότι το ΑΚΕΛ ήταν μέσα στην κυπριακή πραγματικότητα».

Η απόφαση για τη δημιουργία του ΑΚΕΛ δικαιώθηκε από τη ζωή. Τιμή και απεριόριστη ευγνωμοσύνη οφείλεται στους πρωτοπόρους βετεράνους τόσον του ΚΚΚ όσον και του ΑΚΕΛ.

* Από το 1940 οι Εγγλέζοι άρχισαν να συζητούν το ενδεχόμενο να επιτρέψουν τη διεξαγωγή δημοτικών εκλογών στην Κύπρο, που είχαν απαγορευτεί μετά τα Οκτωβριανά.

 

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.