90χρόνια ΚΚΚ-ΑΚΕΛ: Η πάλη για αποστράτευση

Εκδήλωση Αποστράτων στη Λάρνακα

Του Γ. Κολοκασίδη

Με την κατάληψη του Βερολίνου από τον σοβιετικό στρατό τον Μάη του 1945 τερματίστηκε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος στην Ευρώπη. Το οριστικό τέρμα του πολέμου θα έρθει τον Σεπτέμβρη του ίδιου χρόνου με την άνευ όρων παράδοση της μιλιταριστικής Ιαπωνίας.

Οι Κύπριοι εθελοντές στρατιώτες ανέμεναν ότι με το τέλος του πολέμου θα ερχόταν και η δική τους αποστράτευση. Οι Βρετανοί αποικιστές όμως είχαν άλλα σχέδια. Ηθελαν να καθυστερήσουν την αποστράτευση είτε γιατί εκτιμούσαν ότι η μαζική αποστράτευση και με δεδομένα τα αντιβρετανικά αισθήματα των Κυπρίων θα οδηγούσε σε σοβαρή αναταραχή, είτε γιατί σκόπευαν να χρησιμοποιήσουν τους Κύπριους στρατιώτες ενάντια στους λαούς των αποικιών, που πάλευαν για την ελευθερία τους.

Οι Κύπριοι στρατιώτες βλέποντας όχι μόνο να καθυστερεί αδικαιολόγητα η αποστράτευσή τους, αλλά και να αποστέλλονται μαζικά στο εξωτερικό για να συνεχίσουν τη στρατιωτική τους υπηρεσία, άρχισαν να δυσανασχετούν και να διαμαρτύρονται. Με τους Ακελιστές στην πρώτη γραμμή οι Κύπριοι στρατιώτες άρχισαν να διεκδικούν την αποστράτευσή τους με δυναμικές κινητοποιήσεις. Οι κινητοποιήσεις αυτές αναπόφευκτα πήραν αντιαποικιακό περιεχόμενο και χαρακτήρα. Συχνά στα υπομνήματα των στρατιωτών πέραν από το αίτημα για αποστράτευση διατυπώνεται η απαίτηση για κατάργηση των ανελεύθερων νόμων, καθώς και το αίτημα για παραχώρηση του δικαιώματος αυτοδιάθεσης στον κυπριακό λαό.
Οι αποικιοκράτες απάντησαν στο κίνημα της αποστράτευσης με τη βία. Στην κορύφωση της βίαιης αντίδρασης των Εγγλέζων είχαμε τη δολοφονία του Ακελιστή στρατιώτη Τάκη Κυθραιώτη στο Βαρώσι στις 8 Οκτωβρίου 1945 και τον τραυματισμό άλλων πέντε, που πυροδότησε νέες μαζικές λαϊκές κινητοποιήσεις.

Δολοφονία και κινητοποιήσεις

Ας παρακολουθήσουμε όμως τα γεγονότα μέσα από τις στήλες του «Ανεξάρτητου», της προοδευτικής εκείνης εφημερίδας τού τότε καιρού. Ο «Α», λοιπόν, μας πληροφορεί ότι στις 8 του Οκτώβρη 1945 επρόκειτο να αναχωρήσει για το εξωτερικό μια ομάδα 180 Κυπρίων στρατιωτών. Εικοσιένας από αυτούς ζήτησαν να δουν τον υπεύθυνο αξιωματικό του στρατοπέδου και να του εξηγήσουν γιατί οι Κύπριοι στρατιώτες απαιτούν την αποστράτευσή τους και να ρωτήσουν πότε θα αποστρατευθούν. Ο Αγγλος αξιωματικός τούς άκουσε και τους διέταξε να περιμένουν. Εν τω μεταξύ άλλοι Κύπριοι στρατιώτες του στρατοπέδου άρχισαν να συγκεντρώνονται και να παρακολουθούν τις εξελίξεις. Εξω από το στρατόπεδο άρχισαν επίσης να συγκεντρώνονται συγγενείς των στρατιωτών που επρόκειτο να αναχωρήσουν για το εξωτερικό.

Τάκης Κυθραιώτης
Τάκης κυθραιώτης

Στις 2.30μ.μ. μια ομάδα στρατιωτών από τις βρετανικές αποικίες περικύκλωσε τους 21 Κύπριους στρατιώτες. Οι ξένοι στρατιώτες, προφανώς κατόπιν διαταγής Εγγλέζου αξιωματικού, προχώρησαν με εφ’ όπλου λόγχη και αναίτια πυροβόλησαν ενάντια στους διαμαρτυρόμενους σκοτώνοντας τον λοχία Τάκη Κυθραιώτη από τα Λιμνιά και τραυματίζοντας σοβαρά άλλους πέντε στρατιώτες. Η δολοφονική αυτή επίθεση πυροδότησε αντιδράσεις και κινητοποιήσεις λαού και στρατιωτών στο Βαρώσι.

Οπως γράφει ο «Α»: «Μια ομάς εκ 200 προσώπων – συζύγων και συγγενών των στρατιωτών – παρήλασαν ανά τας οδούς της πόλεως, φέρουσαι μανδήλια εμβεβαπτισμένα εις το αίμα του φονευθέντος. Κατέληξαν εις το Διοικητήριον και ακολούθως εις την οικίαν ου Διοικητού ίνα διαμαρτυρυθούν.

Εν τω μεταξύ οι στρατιώται του στρατοπέδου συνετάχθησαν εις τετράδας και παρήλασαν ανά την πόλιν, κατευθυνθέντες εις το Διοικητήριο. Μία επιτροπή, εκ του Δημάρχου κ. Αδάμαντος, εκ μέρους του Δημοτικού Συμβουλίου, του Αντιδημάρχου κ. Σαββίδη, εκ μέρους του ΑΚΕΛ, ενός στρατιώτου και μιας γυναικός μέλους των ενώσεων οικογενειών των στρατιωτών, ανήλθεν εις το Διοικητήριον και υπέβαλε διαμαρτυρίαν προς τον Διοικητήν. Το Δημοτικόν Συμβούλιον, το ΑΚΕΛ, αι Συντεχνίαι και αι λοιπαί Λαϊκαί Οργανώσεις απέστειλαν διαμαρτυρίας προς τον Κυβερνήτην».

Οι κινητοποιήσεις διαμαρτυρίας δεν σταμάτησαν εδώ. Το βράδυ της ίδια μέρας «συνεκροτήθη εν τη Λέσχη ΑΚΕΛ παλλαϊκή συγκέντρωσις εις την οποία μετέσχον άνω των 3 χιλ. Λαού». Εγιναν ομιλίες και εγκρίθηκε ψήφισμα προς τον Κυβερνήτη. Τριμελής αντιπροσωπεία πήγε στο Διοικητήριο να επιδώσει το ψήφισμα. «Καθ’ όν χρόνον επεδίδετο το ψήφισμα, χιλιάδες λαού μετέβαινον εν διαδηλώσει προς το Διοικητήριο, πολλαί δε γυναίκες μεταξύ του πλήθους έσειον αιματοβαμμένα μανδήλια των πληγωμένων. Οι διαδηλωταί εκραύγαζον: “Αποστράτευσις, τιμωρία των ενόχων”».

Η είδηση των αιματηρών γεγονότων στο Βαρώσι πυροδότησε αντιδράσεις και σε άλλες πόλεις. Στη Λεμεσό πέραν από τα τηλεγραφήματα διαμαρτυρίας της ΕΕ του ΑΚΕΛ και των Λαϊκών Οργανώσεων, τηλεγράφημα διαμαρτυρίας προς τον Κυβερνήτη έστειλε και το Δημοτικό Συμβούλιο, επικεφαλής του οποίου ήταν ο Πλουτής Σέρβας. Στο τηλεγράφημα αναφερόταν: «Με αγανάκτησιν πληροφορήθημεν τα σημερινά αιματηρά γεγονότα Αμμοχώστου. Ζητούμεν δικαιοσύνην και ανθρώπινον συμπεριφοράν. Να τιμωρηθούν οι φονείς των αγωνιστών της ελευθερίας. Αποστρατεύσατε τους στρατιώτας μας. Δεν υπάρχει καμμία δικαιολογία να κρατούνται ακόμη τα παιδιά του Κυπριακού λαού εις τον στρατόν».

Συγκέντρωση διαμαρτυρίας έγινε και στη Λάρνακα όπου μίλησε ο δήμαρχος Γιώργος Χριστοδουλίδης.

Η κηδεία του Τ. Κυθραιώτη την επόμενη μέρα της δολοφονίας του μετατράπηκε επίσης σε λαϊκή διαδήλωση διαμαρτυρίας στην οποία σύμφωνα με τον «Α» πήραν μέρος 7 χιλιάδες λαού μεταξύ των οποίων και 800 στρατιώτες που έφεραν μαύρα περιβραχιόνια.

Οι διαδηλώσεις και κινητοποιήσεις συνεχίστηκαν και τις επόμενες μέρες. Για παράδειγμα στις 12 του Οκτώβρη έγινε μεγάλη διαδήλωση στη Λευκωσία όπου πήραν μέρος στρατιώτες και χιλιάδες εργαζόμενοι.

Η Κηδεία Του Κυθραιώτη Μετατρέπεται Σε Συλλαλητήριο
Η κηδεία του κυθραιώτη μετατρέπεται σε συλλαλητήριο

«Ανταλλαγή πυρών»

Το επίσημο ανακοινωθέν για τα γεγονότα του Βαρωσιού μίλησε για «επεισόδια με αποτέλεσμα ανταλλαγή πυροβολισμών»! Βέβαια δεν υπήρξε καμιά ανταλλαγή πυροβολισμών. Υπήρξαν μόνο πυροβολισμοί και κτυπήματα με τις λόγχες ενάντια σε άοπλους Κύπριους στρατιώτες.

Οι ισχυρισμοί των αποικιοκρατών προκάλεσαν καινούργιες αντιδράσεις. Η Κ.Ε. του ΑΚΕΛ με τηλεγράφημά της προς τον Υπουργό Αποικιών ημερ. 13 Οκτωβρίου 1945 υπογραμμίζει: «Οι Κύπριοι στρατιώται ήσαν εντελώς άοπλοι. Μερικοί εκ τούτων ετραυματίσθησαν με λόγχη, ενώ αναπαύοντο εις τα αντίσκηνά των. Ο κυπριακός εργαζόμενος λαός εκθύμως υποστηρίζει το αίτημα των Κυπρίων στρατιωτών όπως παραμείνουν εν Κύπρω και αποστρατευθούν το ταχύτερον με τα ίδια ως και αι Μητροπολητικαί δυνάμεις δικαιώματα. Εν τω μεταξύ ο κυπριακός λαός απαιτεί την άμεσον κατάπαυσιν οιασδήποτε καταδιώξεως των καλύτερων εκ των αντιφασιστών στρατιωτών μας, των οποίων η υγεία και η ζωή ακόμα ευρίσκονται σήμερον εν μεγάλω κινδύνω».

Το ΑΚΕΛ διεθνοποίησε το θέμα. Ο Γ.Γ. Φιφής Ιωάννου έστειλε έκθεση γεγονότων του Βαρωσιού στον Πρόεδρο του Εργατικού Κόμματος Αγγλίας, το ΚΚ Αγγλίας, το Εθνικό Συμβούλιο για Πολιτικές Ελευθερίες, την Παγκυπριακή Αδελφότητα Αμερικής, το Ελληνοαμερικανικό Συμβούλιο κ.ά..

Μεγάλη πορεία και Χατάτμπα

Ο αγώνας για αποστράτευση πέρασε από διάφορα στάδια και το τίμημα ήταν σκληρό. Εκατοντάδες Κύπριοι στρατιώτες όπως π.χ. οι 116 δύο λόχων σκαπανέων δικάστηκαν και καταδικάστηκαν σε φυλάκιση με την κατηγορία της ανυπακοής σε διαταγές που αφορούσαν τη μεταφορά τους στο εξωτερικό. Τριακόσιοι Κύπριοι στρατιώτες κλείστηκαν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Ελ Χατάτμπα στην έρημο της Αιγύπτου.

Μια από τις κορυφαίες στιγμές του αγώνα για αποστράτευση υπήρξε η λεγόμενη μεγάλη πορεία του 1015 λόχου. Ο λόχος αυτός στρατοπέδευε στη Λεμεσό. Οι στρατιώτες του μαζί με τους στρατιώτες του 1016 όταν έμαθαν την είδηση για το θάνατο του Κυθραιώτη βγήκαν από το στρατόπεδό τους και παρήλασαν προς τη Λεμεσό. Εκεί στην Πλατεία Ηρώων γονάτισαν και έψαλαν το «Επέσατε θύματα».

Μερικές μέρες μετά τη δολοφονία του Κυθραιώτη οι στρατιώτες του 1015 λόχου διατάχθηκαν να μπουν σε φορτηγά και να μεταφερθούν σε άγνωστη κατεύθυνση, προφανώς για να καταλήξουν στο εξωτερικό. Οι περισσότεροι με επικεφαλής τον γνωστό λογοτέχνη Αχιλλέα Πυλιώτη αρνήθηκαν να μπουν στα φορτηγά. Είπαν στους Εγγλέζους ότι σε ένδειξη διαμαρτυρίας προτιμούν να παν περπατητοί εκεί που θα τους οδηγούσαν. Οι Εγγλέζοι για να τους τιμωρήσουν έκαναν δεκτό το αίτημά τους. Ετσι άρχισε μια μεγάλη πορεία 208 στρατιωτών με κατεύθυνση τη Δεκέλια που διήρκεσε δυο μέρες. Προς μεγάλη έκπληξη των Εγγλέζων από όπου περνούσε η πορεία γινόταν δεκτή με εκδηλώσεις αλληλεγγύης και ενθουσιασμού από χιλιάδες λαού. Ετσι όπως γράφει ο Μιχάλης Πουμπουρής: «Η πορεία των διακοσίων οκτώ, που μπορεί να έγινε δεκτή από τους Εγγλέζους για εκδικητικούς και τιμωρητικούς λόγους, μετεξελίχθηκε σε μια παλλαϊκή αντιαποικιακή εκδήλωση». Τελικά οι 208 μεταφέρθηκαν πίσω στη Λεμεσό, δικάστηκαν και καταδικάστηκαν 12 από αυτούς σε τριετή φυλάκιση και οι υπόλοιποι σε διετή φυλάκιση με καταναγκαστικά έργα. Μεταφέρθηκαν στις φυλακές Αλ Μάζα στο Κάιρο για να εκτίσουν την ποινή τους. Εκεί βρήκαν άλλους τριακόσιους Κύπριους στρατιώτες φυλακισμένους.

Οι κινητοποιήσεις των Κυπρίων στρατιωτών και των οικογενειών τους, οι ευρύτερες λαϊκές κινητοποιήσεις με πρωτοστάτη το ΑΚΕΛ ανάγκασαν τελικά τους Εγγλέζους να αποστρατεύσουν τους Κύπριους στρατιώτες στα μέσα του 1946. Ο αγώνας για την αποστράτευση είναι μια λαμπρή σελίδα στους αντιαποικιακούς αγώνες του λαού μας. Ο βετεράνος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου Μιχάλης Πουμπουρής στο βιβλίο του «Λαβωμένη Προσφορά» καταγράφει όχι μόνο τη συμβολή της Κύπρου στον μεγάλο αντιφασιστικό πόλεμο, αλλά και τον ηρωικό αγώνα για αποστράτευση.

Φωτογραφίες

Η κηδεία του Κυθραιώτη μετατρέπεται σε συλλαλητήριο
Εκδήλωση Αποστράτων στη Λάρνακα

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.