Της Μαρίας Φράγκου

 

Την κρίση στην Κύπρο την προκάλεσε η αλαζονεία των τραπεζιτών και οι αποφάσεις των τραπεζών. Και η μανία τους να καταστήσουν τον τραπεζικό τομέα δυσανάλογο του μεγέθους της οικονομίας της χώρας μας. Μέχρι που την βούλιαξαν.

Όλα τούτα τα χρόνια της μνημονιακής εποχής άλλαξαν τραπεζίτες, δεν άλλαξαν όμως πρακτικές. Μπορεί η εποχή της τοκογλυφίας να πέρασε ανεπιστρεπτί, όμως κάποιοι όχι μόνο την νοσταλγούν, αλλά και θέλουν με αποφάσεις, προτάσεις και πρακτικές να την επαναφέρουν στη ζωή μας. Και ο Συνεργατισμός, το αποκούμπι του εργάτη, του αγρότη, του βιοτέχνη και του μικρομεσαίου επιχειρηματία, ξεπουλήθηκε για να επεκταθεί ακόμα περισσότερο το ιδιωτικό κεφάλαιο. Η συνεργατική ιδέα, αυτό που παππούδες και πατεράδες μας οραματίστηκαν, έσβησε. Ένα σύνθημα από τις κινητοποιήσεις στα Λύμπια, με αφορμή το κλείσιμο της Συνεργατικής στο χωριό και τη μη λειτουργία νέου τραπεζικού καταστήματος, λέει όλη την αλήθεια για την κατάσταση ευρύτερα: «Σεπτέμβρης 1928: 29 αγράμματοι ίδρυσαν τη Συνεργατική. Σεπτέμβρης 2018: Μορφωμένοι τη διέλυσαν»…

Με αφορμή συζήτηση σε Κοινοβουλευτική Επιτροπή, με θέμα την αναβίωση του Συνεργατικού Κινήματος και την αναγέννηση της συνεργατικής ιδέας, ζητήσαμε από τους επικεφαλής των αγροτικών οργανώσεων, ΕΚΑ, ΠΕΚ και Νέα Αγροτική Κίνηση, να εξηγήσουν αυτό το όραμα και να το υποστηρίξουν. Πανίκος Χάμπας, Μιχάλης Λύτρας και Τάκης Χριστοδούλου καταθέτουν θέσεις, απόψεις και προβληματισμούς.

Όταν χάσεις κάτι το εκτιμάς…

Ποια ανάγκη οδηγεί στην αναγέννηση του Συνεργατισμού και πόσο εφικτό είναι αυτό; «Πριν τρία χρόνια, όταν πλέον αντιληφθήκαμε ότι δεν υπάρχει σωτηρία, σηκώσαμε το σύνθημα για Νέο Συνεργατισμό, βασισμένο στην αληθινή του φιλοσοφία: “Ο καθ΄ ένας για όλους και όλοι για τον καθένα”. Κάποιοι μας χλεύασαν! Κάποιοι άλλοι, ο απλός λαός, η φτωχολογιά, η ύπαιθρος, με επικεφαλής την Αριστερά στο Πελένδρι, απάντησαν “Παρών”! Πλέον δεν υπάρχει Συνεργατικός Πιστωτικός Τομέας. Ο κόσμος αναγκάζεται να γίνει πελάτης των τραπεζών, οι οποίες εφαρμόζουν σκληρά, αδίστακτα μέτρα. Ιδιαίτερα στην ύπαιθρο, ουσιαστικά ο κόσμος δεν έχει τραπεζικό ίδρυμα να τον εξυπηρετεί. Ολόκληρες κοινότητες δεν έχουν ούτε ένα μπακάλικο. Εμείς προχωρούμε να στήσουμε καλύτερα τον εμπορικό, καταναλωτικό τομέα και τις βιομηχανίες του Συνεργατισμού, και αργότερα τον πιστωτικό, όταν θα ωριμάσουν πλήρως οι συνθήκες από τα κάτω προς τα πάνω», επισημαίνει ο Γ.Γ. της ΕΚΑ, Πανίκος Χάμπας.

Ο ηγέτης της ΠΕΚ, Μιχάλης Λύτρας, εκτιμά πως «η αναγέννηση του Συνεργατισμού στον πιστωτικό τομέα είναι πολύ δύσκολη, αν όχι ανέφικτη, κάτω από τις προϋποθέσεις που απαιτούνται από την Κεντρική Τράπεζα και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, αλλά και την πολεμική -φανερή και υπόγεια- που θα ασκούν οι υφιστάμενες τράπεζες και τα μεγάλα συμφέροντα του κεφαλαίου και των μεγαλομετόχων τους». Ο κ. Λύτρας εξαίρει την προσφορά του Συνεργατισμού, διαχρονικά, και με λύπη παρατηρεί πως «μετά τα τελευταία γεγονότα και τη διάλυση του Συνεργατισμού και της συνεργατικής ιδέας από την κυβέρνηση του κεφαλαίου και την ιδιωτικοποίηση των πάντων, μετά την παράδοση της Σ.Κ.Τ. πεσκέσι στην Ελληνική Τράπεζα, φάνηκε καθαρά η συνέπεια από το μονοπώλιο των τραπεζών και η ανάγκη ύπαρξης της Σ.Κ.Τ ως δικλείδας ασφάλειας για τους Κυπρίους. Λίγες μέρες πέρασαν και οι τράπεζες ανακοίνωσαν την απόφαση τους για αύξηση των δικαιωμάτων σε όλες τις συναλλαγές. Παράδειγμα, εξαργύρωση επιταγών οποιασδήποτε αξίας χρεώνεται με €2».

Η Νέα Αγροτική Κίνηση τονίζει πως την αξία του όποιου αγαθού την αντιλαμβάνεται κανείς πραγματικά όταν χάσει το συγκεκριμένο αγαθό. Το ίδιο συμβαίνει και τον Συνεργατισμό. «Και ναι, τώρα που τον χάσαμε υπάρχει άμεση ανάγκη, μαθαίνοντας και από τα λάθη του παρελθόντος, να αναγεννηθεί η ιδέα του Συνεργατισμού. Σε διαφορετική περίπτωση, ο αγροτικός κόσμος θα παραμείνει έρμαιο ενός συνεχώς εντεινόμενου νεοφιλελευθερισμού».

 

 

Ο αθέμιτος ανταγωνισμός

Στις μέρες μας που ο εμπορικός τομέας των αγροτών φθίνει, μπορεί να αναπτυχθεί και να στηριχθεί η συνεργατική ιδέα; ρωτάμε. Και οι τρεις ηγέτες των αγροτικών κινήσεων είναι ξεκάθαροι στις θέσεις τους: Ο Μιχάλης Λύτρας πιστεύει πως ο εμπορικός τομέας του Συνεργατισμού μπορεί να αναπτυχθεί και να επεκταθεί, «όχι φυσικά στα μικρομπακάλικα των χωριών ή τις υπεραγορές, γιατί αυτό έγινε και απέτυχε». Ο Συνεργατισμός θα αναγεννηθεί μέσα από βιομηχανίες επεξεργασίας γεωργικών προϊόντων, όπως είναι η ΣΕΒΕΓΕΠ ή η ΣΕΔΙΓΕΠ. Και όπως τονίζει, ΣΕΒΕΓΕΠ, ΣΟΠΑΖ, Εταιρείες Χαρουπιών ΣΟΔΑΠ, έχουν δοκιμαστεί και άντεξαν στον ανταγωνισμό. «Οι βιώσιμες συνεργατικές εταιρείες έχουν αντέξει στον ανταγωνισμό, ανήκουν στη συνείδηση του κυπριακού λαού, δεν φοβούνται τον ανταγωνισμό και μπορούν να συνεχίσουν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στην κυπριακή αγροτική οικονομία». Τούτων λεχθέντων, σημειώνει με νόημα: «Δεν πρέπει να δημιουργείται η ψευδαίσθηση, επειδή θα λειτουργήσουν μερικά εμπορικά καταστήματα, ότι αναγεννάται ο Συνεργατισμός, γιατί δεν θα μπορέσουν να επιβιώσουν λόγω του αθέμιτου ανταγωνισμού», ξεκαθαρίζει.

«Τώρα είναι η ώρα της αφύπνισης των αγροτών. Τα πράγματα δεν παρουσιάζονται τόσο ρόδινα και αυτό θα επιτείνεται όσο ο κόσμος θα παραμένει ανυπεράσπιστος στις ορέξεις του καπιταλισμού», εκτιμά ο Τάκης Χριστοδούλου. «Η συνεργατική ιδέα και δράση όχι μόνο επιβάλλεται, αλλά και πρέπει και μπορεί να αναπτυχθεί, γιατί έχει ακόμα να προσφέρει πολλά. Προς αυτή την κατεύθυνση, σύσσωμο το αγροτικό κίνημα της Κύπρου θα καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια, αναγνωρίζοντας βέβαια πως ένα τέτοιο εγχείρημα δεν θα είναι και το ευκολότερο πράγμα», προσθέτει. Και ο Τάκης Χριστοδούλου αναφέρεται με ξεχωριστή ικανοποίηση για τις εταιρείες όπως ΣΕΒΕΓΕΠ, ΣΟΠΑΖ, Εταιρεία Χαρουπιών. «Η μέχρι σήμερα πορεία τους δείχνει ότι όχι μόνο είναι απλά βιώσιμες, αλλά και κερδοφόρες. Με σωστή δουλειά, κατάλληλες διαδικασίες και συνεχή εκσυγχρονισμό μπορούν και πρέπει να επιβιώσουν και όχι μόνο. Θεωρούμε πως οι Συνεργατικές αυτές θα πρέπει να αποτελέσουν και το προζύμι για τη νέα ώθηση που πρέπει να δοθεί στην ανάπτυξη και πάλι ενός υγιούς Συνεργατικού Κινήματος». υπογραμμίζει.

Για την ΕΚΑ, τα πράγματα είναι απολύτως σαφή: «Και φυσικά μπορεί. Τα παραδείγματα της ΝΕΑΣ ΣΕΒΕΓΕΠ, της Συνεργατικής Εταιρείας Χαρουπιών, του ΣΟΠΑΖ, ΣΥΝΕΡΓΚΑΖ και άλλων φανερώνουν του λόγου το αληθές», απαντά στην ερώτησή μας ο Πανίκος Χάμπας. Αυτό όμως που πρέπει να γίνει τώρα είναι να προστατευθεί ο εμπορικός βιομηχανικός τομέας και οι περιουσίες. Γι΄ αυτό η Συνεργατική Εταιρεία Διαχείρισης των περιουσιακών στοιχείων που έχει δημιουργηθεί από την κυβέρνηση δεν θα πρέπει να αποξενωθεί από τις μετοχές που κατέχει σε αυτές τις εταιρείες. Η ΝΕΑ ΣΕΒΕΓΕΠ κερδίζει 3 εκ. το χρόνο, εργοδοτεί 120 άτομα με εξαιρετικές εργατικές συμβάσεις και εξυπηρετεί τους αγρότες, προσθέτει.

Υγιείς βάσεις

 

Ο Συνεργατισμός, σε περιόδους δύσκολους από τις αρχές του 20ού αιώνα, αλλά και κατά τη διάρκεια της επέλασης της τροϊκανής λαίλαπας, πολεμήθηκε άγρια και ποτέ στα ίσα. Θα μπορέσει, σήμερα, να σταθεί στα πόδια του και να μεγαλουργήσει ξανά; Ο ηγέτης της Νέας Αγροτικής Κίνησης δηλώνει: «Από την ώρα που όχι μόνο στην Κύπρο, αλλά παγκόσμια, αναγνωρίζεται από όλους η αξία του Συνεργατισμού στην οικονομική ανάπτυξη και στη δημιουργία ενός βιώσιμου μέλλοντος, θεωρούμε ότι αυτό δεν είναι ανέφικτο. Ίσως μάλιστα η άποψη αυτή είναι ένα ρίσκο που πρέπει να αναληφθεί», σημειώνει, και υποδεικνύει πως θα χρειαστεί πολλή δουλειά, ανάληψη ευθύνης, εντιμότητα και κυρίως εκσυγχρονισμός και αποφυγή λαθών κατά τρόπο που να αφαιρείται από τον κάθε λογής επιτήδειο οποιοδήποτε επιχείρημα και αφορμή για να πολεμήσει αυτή την τόσο αγνή ιδέα.

«Εμείς είμαστε οι μπροστάρηδες της ιδέας για το στήσιμο του Νέου Συνεργατισμού σε υγιείς βάσεις. Οι αντικειμενικές συνθήκες άρχιζαν να ωριμάζουν. Οι τράπεζες με την ολιγαρχία του πλούτου ήδη πνίγουν τον λαό, πίνουν το αίμα του. Οι νεοφιλελεύθεροι καπιταλιστές μάς πήραν 109 χρόνια πίσω!», απαντά ο Πανίκος Χάμπας, και υποδεικνύει πως αυτό που χρειάζεται είναι, μεταξύ άλλων: • Οι τοπικές κοινωνίες να οργανωθούν και να ενωθούν για τον κοινό σκοπό • Να καθαρίσει τελείως από τα λάθη και τις παραλείψεις ο εμπορικός τομέας. Πρότυπο η ΝΕΑ ΣΕΒΕΓΕΠ.  Να τιμωρηθούν ΟΛΟΙ οι ένοχοι • Να στηθεί νέος καταναλωτικός τομέας, παράδειγμα το Πελένδρι • Να δημιουργηθεί Φορέας, ο οποίος να διαχειρίζεται όλες τις κατεχόμενες περιουσίες του Συνεργατισμού • Εκεί όπου οι τοπικές κοινωνίες θα αξιοποιήσουν τις περιουσίες του Συνεργατισμού, το κράτος να τους τις επιστρέψει.

Ο Μιχάλης Λύτρας της ΠΕΚ δεν είναι ούτε απαισιόδοξος ούτε υπεραισιόδοξος, όπως λέει. Και δεν βλέπει ορατό στο σύντομο μέλλον να γίνεται κάτι σοβαρό για αναγέννηση του Συνεργατισμού όπως τον οραματίστηκαν και τον εφάρμοσαν οι δημιουργοί του. «Η εξαγγελία για εμπορικά καταστήματα σε μικρές κοινότητες δεν είναι κάτι ουσιαστικό ή μακροβιώσιμο. Κάτι που πεθαίνει δεν αναγεννιέται εύκολα και δυστυχώς ο Συνεργατισμός δολοφονήθηκε άγρια, ύπουλα ή δόλια, αφού τραυματίστηκε θανάσιμα από τους θεματοφύλακές του. Ευθύνη έχουν και η κυβέρνηση και τα κόμματα, λέει και προσθέτει: «Ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω».