Τα κριτήρια καθορισμού Natura 2000 και ο πραγματικός πληθυσμός του Ακάμα

Παρά την πεποίθηση και τους ισχυρισμούς που αμφισβητούν τον τρόπο οριοθέτησης του Δικτύου Natura 2000, αυτή καθορίστηκε με επιστημονικά και νομικά κριτήρια, όπως φαίνεται από τις ευρωπαϊκές οδηγίες και την εναρμονιστική νομοθεσία που ψηφίστηκε.

Το επιχείρημα ότι οι τοπικές κοινωνίες έπεσαν σε μαρασμό και μειώθηκε ο πληθυσμός τους καταρρίπτεται από τις απογραφές του Πληθυσμού της Χερσονήσου από το 1976 μέχρι και το 2011.

Αυτές δείχνουν ότι ο πληθυσμός τα τελευταία 40 χρόνια είναι στα ίδια επίπεδα, με αυξητική τάση. Όσον αφορά στα επιστημονικά κριτήρια, μεταξύ 1/4/1999 και 30/9/2000 διεξήχθη το ερευνητικό έργο «Ειδικές Περιοχές Προστασίας (Οδηγία 92/43/ΕΟΚ) στην Κύπρο» / «Special Areas of Conservation (Directive 92/43/EEC) in Cyprus» (κωδικός «LIFE98 TCY/CY/172») που διεξήχθη στο πλαίσιο του προγράμματος «LIFE ΙΙΙ» («LIFE – Third Countries 1992-2006»), με τη συνεργασία και συγχρηματοδότηση της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και είχε ως σκοπό την παροχή πληροφοριών για τη δημιουργία ειδικών περιοχών προστασίας της φύσης στην Κύπρο, στο πλαίσιο του Δικτύου Natura 2000 και εφαρμογής της «Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1992 για τη διατήρηση των Φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας» και της «Οδηγίας 79/49/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 2ας Απριλίου 1979 περί της διατήρησης των άγριων πτηνών».

Στα νομικά κριτήρια σημειώνεται ότι μόνο το 75% της χερσαίας και θαλάσσιας επικράτειας της προτεινόμενης περιοχής του έργου «LIFE III» περιλαμβάνεται στην κηρυχθείσα περιοχή του Δικτύου Natura 2000 «ΤΚΣ & ΖΕΠ Χερσόνησος Ακάμα» και μόνο το 50% της χερσαίας επικράτειας της προτεινόμενης περιοχής του έργου «LIFE III» περιλαμβάνεται στην κηρυχθείσα περιοχή του Δικτύου Natura 2000 «ΤΚΣ & ΖΕΠ Χερσόνησος Ακάμα».

Έτσι, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέστειλε στις 19/5/2011 «Προειδοποιητική Επιστολή» («Formal Letter of Notice») προς την Κυπριακή Δημοκρατία για παραβίαση του Άρθρου 4(1) της «Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ για τη διατήρηση των Φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας». Δεν ευσταθούν ούτε ισχυρισμοί ότι απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου για έξι συνεκδικαζόμενες υποθέσεις που προβλέπει την ακύρωση των ορίων της περιοχής του Δικτύου Natura 2000 «ΤΚΣ Χερσόνησος Ακάμα», και ειδικά για την οριοθέτηση μεταξύ άλλων και του «ΤΚΣ Πόλις – Γιαλιά (CY4000001)», αφού δεν αφαιρέθηκε από τον «Κατάλογο Περιοχών Περιβαλλοντικής Σημασίας» ή μειώθηκαν τα όρια τους, αλλά αντίθετα μετεξελίχθηκαν στις δύο πιο σημαντικές υποθέσεις παραβίασης του κοινοτικού δικαίου του περιβάλλοντος από την Κυπριακή Δημοκρατία.

Σύμφωνα με τις επίσημες Απογραφές του 1976, 1982, 1992, 2001 και 2011 ο πληθυσμός των τοπικών κοινοτήτων της Χερσονήσου του Ακάμα κυμάνθηκε το 1976 στις 3.802 κατοίκους και στις 5.908 το 2011 (Το 1982 ο πληθυσμός ανερχόταν στις 3.230, το 1992 στις 3.143 και το 2001 στις 3.888).

Κατά την περίοδο πριν το 1974, ο συνολικός πληθυσμός των κοινοτήτων της Χερσονήσου αριθμούσε περίπου 4.000 κατοίκους, συμπεριλαμβανομένων και των Τουρκοκυπρίων, που το 1973 ανέρχονταν στα 1.156 άτομα και διέμεναν κυρίως στα αμιγώς τουρκοκυπριακά χωριά (Φάσλι, Ανδρολύκου και Κάτω Αρόδες), αλλά και σε μικτά χωριά (Πάνω Αρόδες). Η μείωση του πληθυσμού των τοπικών κοινοτήτων μεταξύ 1976 και 1992 ήταν αποτέλεσμα της αστικοποίησης και μετανάστευσης κατά την περίοδο μετά το 1974.

Σύμφωνα με τις απογραφές του πληθυσμού, μεταξύ 1992 και 2011 παρατηρείται μία σημαντική αύξηση του πληθυσμού των τοπικών κοινοτήτων, που μάλιστα αντιστρέφει την αρνητική τάση που παρατηρείται μεταξύ 1976 και 1992.

Άννα Μισιαούλη

Τα κριτήρια αξιολόγησης περιοχής κοινοτικού ενδιαφέροντος

Οι «περί Προστασίας και Διαχείρισης της Φύσης και της Άγριας Ζωής Νόμων του 2003 μέχρι 2015», που εναρμονίζουν την κυπριακή νομοθεσία με τις ανάλογες ευρωπαϊκές οδηγίες μετά από Γνωμάτευση Επιστημονικής Επιτροπής περιλαμβάνουν τα κριτήρια για τον Κατάλογο Περιοχών Περιβαλλοντικής Σημασίας.

Η όλη φιλοσοφία της οδηγίας στηρίζεται στην αμφίδρομη αρχή ότι μια περιοχή δεν μπορεί να προστατευθεί αν δεν χρησιμοποιείται και δεν μπορεί να χρησιμοποιείται αν δεν προστατευθεί. Στα κριτήρια μεταξύ άλλων περιλαμβάνονται το μέγεθος και η πυκνότητα του πληθυσμού, το είδος κοινοτικού ενδιαφέροντος που είναι «παρών» στην περιοχή, σε σχέση με τους πληθυσμούς που είναι παρόντες στο έδαφος της Δημοκρατίας. Επίσης ο τύπος φυσικού οικότοπου κοινοτικού ενδιαφέροντος αποτελεί σημαντικό δείγμα τυπικών χαρακτηριστικών της μεσογειακής βιογεωγραφικής περιοχής στη Δημοκρατία, ο βαθμός διατήρησης των στοιχείων του οικότοπου που είναι σημαντικά για το συγκεκριμένο είδος κοινοτικού ενδιαφέροντος και η δυνατότητα αποκατάστασης.

Ταυτόχρονα, λαμβάνεται υπόψη ο βαθμός απομόνωσης του πληθυσμού που είναι «παρών» στην περιοχή, σε σχέση με τον ευρύτερο χώρο και η συνολική αξιολόγηση της αξίας της περιοχής για τη διατήρηση του συγκεκριμένου είδους κοινοτικού ενδιαφέροντος.

Επίσης, οι προτεινόμενες περιοχές λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαίτερες περιβαλλοντικές ευαισθησίες, τις γεωγραφικές αναλογίες αλλά και το ιδιοκτησιακό καθεστώς (κρατική γη – ιδιωτική περιουσία), ενώ για τον καθορισμό των ορίων ρόλο διαδραματίζει και η Τοπική Αυτοδιοίκηση.