Ανατολική Μεσόγειος: Στρατηγικές επιδιώξεις και ο ρόλος των ΗΠΑ, Ρωσίας, Κίνας και Ε.Ε.

Δεν αναμένεται σκληρή στάση των ΗΠΑ έναντι της Άγκυρας 

Του Κυριάκου Λοΐζου

Από την εκλογή Μπάιντεν στις ΗΠΑ και τις στοχεύσεις της Τουρκίας στη ΝΑ Μεσόγειο, μέχρι το ρόλο της Κίνας και της Ρωσίας στην περιοχή και πώς όλοι οι πιο πάνω παράγοντες επηρεάζουν την Κύπρο, όλα μαζί, αλλά και το καθένα ξεχωριστά, συνθέτουν ένα νέο σκηνικό στην περιοχή, το οποίο ενδεχομένως να αλλάξει τους συσχετισμούς δυνάμεων.

Ζήνωνας Τζιάρρας: Ανοίγματα και επιρροή Ρωσίας και Κίνας προς Ανατολική Μεσόγειο και Ευρώπη

Το δικό τους ρόλο παίζουν και άλλες δύο μεγάλες δυνάμεις στην περιοχή, η Κίνα και η Ρωσία.

Την τελευταία δεκαετία ο ανταγωνισμός ισχύος στην ευρύτερη Αν. Μεσόγειο έχει αυξηθεί λόγω της μετάβασης του διεθνούς συστήματος προς τον πολυπολισμό. Η ηγεμονία των ΗΠΑ έχει σε κάποιο βαθμό υποχωρήσει και έτσι άλλες δυνάμεις έχουν βρει την ευκαιρία να εκμεταλλευτούν τα κενά ισχύος για να προβάλουν τις δικές τους αξιώσεις. «Οι επιδιώξεις της Ρωσίας περιλάμβαναν πάντα μια ισχυρή παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου την είχε και μέσω των ναυτικών της εγκαταστάσεων στην Ταρτούς της Συρίας. Από το 2015 η Μόσχα επέστρεψε δυναμικά στην περιοχή επεμβαίνοντας στρατιωτικά στη Συρία», είπε ο Δρ Ζήνωνας Τζιάρρας, ερευνητής στο Prio Cyprus Centre. Η Ρωσία, συνέχισε, «εξασφάλισε έτσι μια στρατηγική παρουσία, ανέτρεψε τα δεδομένα της σύγκρουσης υπέρ της κυβέρνησης του Μπασάρ αλ Άσαντ και κατάφερε να αναδειχθεί σε εγγυήτρια δύναμη της σταθερότητας στη σύγκρουση. Τον ίδιο ρόλο, μολονότι πιο έμμεσα, απέκτησε και στη Λιβύη, ενώ ανέπτυξε καλύτερες σχέσεις με διάφορα άλλα κράτη της περιοχής».

tziaras

Όσον αφορά την Κίνα, ο κ. Τζιάρρας σημείωσε πως έχει μια λιγότερο εμφανή και διαφορετικής υφής παρουσία. «Στο πλαίσιο του μεγαλεπήβολου έργου της για τον “Νέο Δρόμο του Μεταξιού” (ΒRI), το Πεκίνο ψάχνει πρόσβαση και παρουσία σε διεθνείς αγορές,

περιλαμβανομένων της μεσογειακής και ευρωπαϊκής. Ταυτόχρονα, επιδιώκει τη μείωση των εξόδων εξαγωγής και μεταφορών. Η Αν. Μεσόγειος, μαζί με τη Διώρυγα του Σουέζ, αποτελούν στρατηγικό χώρο για την επέκταση των κινεζικών οικονομικών δραστηριοτήτων». Και οι δύο χώρες -Ρωσία και Κίνα-  ενδιαφέρονται να κεφαλαιοποιήσουν τις όποιες αδυναμίες στην προβολή ισχύος των ΗΠΑ για να διευρύνουν τα δικά τους συμφέροντα και να ενισχύσουν τη διεθνή τους θέση, ενίοτε εις βάρος μιας αμερικανικής ηγεμονίας που επαναπροσδιορίζεται.

 

Οι χαμηλής πολιτικής στόχοι από την Ε.Ε. και η ξεχωριστή παρουσία Γερμανίας και Γαλλίας

Κληθείς να σχολιάσει τις στρατηγικές επιδιώξεις της ΕΕ στην περιοχή, ο κ. Τζιάρρας ανέφερε ότι η ΕΕ έχει μόνο γενικoύς και μάλλον χαμηλής πολιτικής στόχους στην περιοχή, ενώ επικεντρώνεται στην προώθηση της περιφερειακής συνεργασίας (π.χ. Ευρω-Μεσογειακή Συνεργασία) και στην επίλυση συγκρούσεων (βλ. εμπλοκή στο Λιβυκό) που σχετίζονται άμεσα και με το ζήτημα της προσφυγικής – μεταναστευτικής κρίσης.

«Σε ό,τι αφορά τα πιο ευαίσθητα και στρατηγικά θέματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας, η ΕΕ σπάνια έχει μια κοινή γραμμή. Γι’ αυτόν το λόγο πολλές φορές ξεχωρίζουν οι στρατηγικοί στόχοι συγκεκριμένων κρατών – μελών, όπως π.χ. της Γαλλία και της Γερμανίας, παρά της ίδιας της Ένωσης», κατέληξε.

 

Πάμπος Χρυσοστόμου: Οι τριμερείς συνεργασίες δεν αποδείχθηκαν ικανές να θωρακίσουν ούτε την κυπριακή ΑΟΖ ούτε την ελληνική υφαλοκρηπίδα

«Η Νοτιοανατολική Μεσόγειος βρέθηκε στο επίκεντρο της παγκόσμιας διεθνούς σκηνής, τονίζει ο ακαδημαϊκός Πάμπος Χρυσοστόμου, λόγω των παρακάτω γεγονότων: Πρώτον, ο εμφύλιος στη Λιβύη και η προσπάθεια διεθνών παικτών να αποκτήσουν επιρροή στο διαμοιρασμό των κοιτασμάτων πετρελαίου της χώρας. Δεύτερο, η προσέγγιση του Ισραήλ με αραβικές χώρες με τις ευλογίες των ΗΠΑ και τρίτο, η αναθεωρητική πολιτική της Τουρκίας με το σφετερισμό θαλάσσιων ζωνών με την ανοχή της ΕΕ και των ΗΠΑ.

pampos

Τόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες και το ΝΑΤΟ όσο και η ΕΕ δεν φαίνονται διατεθειμένες να αφήσουν την Τουρκία στην αγκαλιά της Ρωσίας», δηλώνει ο Πάμπος Χρυσοστόμου. Ερωτηθείς εάν έχουν αλλάξει οι ισορροπίες στην Αν. Μεσόγειο, ο κ. Χρυσοστόμου δήλωσε πως η διάσταση των τριμερών συμφωνιών με Ισραήλ, Αίγυπτο, Ελλάδα είναι σημαντική στην ανάπτυξη ενεργειακής συνεργασίας στην περιοχή. «Πάρα τις τυμπανοκρουσίες περί θωράκισης, δεν αποδείχτηκαν από μόνες τους ικανές να θωρακίσουν ούτε την κυπριακή ΑΟΖ ούτε την ελληνική υφαλοκρηπίδα», σημείωσε. Επιπλέον, ο κ. Πάμπος Χρυσοστόμου υπογράμμισε μία σειρά από γεγονότα, τα οποία «κατέδειξαν τη διάψευση των προσδοκιών της εξωτερικής πολιτικής της Κύπρου», όπως το γεγονός ότι η Τουρκία δεν διέθετε τεχνογνωσία και γεωτρύπανα και πως δεν θα προχωρούσε σε παράνομες γεωτρήσεις, ότι η Άγκυρα μπλόφαρε για την Αμμόχωστο με την απειλή εποικισμού ως προεκλογικού κόλπου, ενώ καθώς οι Ευρωπαίοι ήταν αποφασισμένοι να επιβάλουν αυστηρές κυρώσεις στην Τουρκία, κάτι τέτοιο δεν συνέβη.

 

«Ο Μπάιντεν δεν θα τραβήξει το αυτί του Ερντογάν για τα μάτια της Ελλάδας και της Κύπρου»

Όσον αφορά την εκλογή Μπάιντεν, η αλλαγή προεδρίας στις ΗΠΑ αναμένεται να επιφέρει αναδιαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής της χώρας σε μία σειρά από ζητήματα τα οποία έτυχαν άτσαλου και προβληματικού χειρισμού από τον Τραμπ προκαλώντας περαιτέρω κλυδωνισμούς. «Σε σχέση με την ΝΑ Μεσόγειο, διαφαίνεται μία πιο σταθερή αποφασιστική στάση απέναντι στον Ερντογάν. Αυτό γίνεται κυρίως γιατί διακυβεύονται κρίσιμα ζητήματα ασφάλειας και συμφερόντων των ΗΠΑ στην περιοχή με την απόκτηση από την Τουρκία των ρωσικών S-400. Ο Μπάιντεν θα επιδιώξει επανακαθορισμό της συμμαχίας με την Τουρκία σε μία προσπάθεια να μη ρίξουν την Τουρκία στην αγκαλιά της Ρωσίας. Κοντολογίς, δεν θα πάρει ο Μπάιντεν τον Ερντογάν από το αυτί για τα μάτια της Ελλάδας και της Κύπρου. Θα τρίξει όμως τα δόντια για να διασφαλίσει τα αμερικανικά συμφέροντα», σημείωσε ο κ. Χρυσοστόμου.

Αναφορικά με τις στοχεύσεις της Τουρκίας στη ΝΑ Μεσόγειο το επόμενο διάστημα, ο Π. Χρυσοστόμου τόνισε αρχικά ότι το 2020 φεύγει αφήνοντας τον Ερντογάν λιγότερο ισχυρό στο εσωτερικό, αλλά την Τουρκία κερδισμένη στο εξωτερικό. «Η θεωρία διπλωματικής και πολιτικής απομόνωσης της Τουρκίας, που διατυπώθηκε από κυβερνητικά στελέχη στην Κύπρο αλλά και την Ελλάδα λόγω της συμπεριφοράς της, κάθε άλλο παρά επιβεβαιώθηκε στην πράξη εντός του 2020», πρόσθεσε.

«Παρά την τουρκική παραβατικότητα, σε απανωτές συνόδους της ΕΕ η Τουρκία εξήλθε σχεδόν αλώβητη λόγω της ανοχής που επιδεικνύει τόσο η ΕΕ όσο και το ΝΑΤΟ έναντί της. Παρά τους κλυδωνισμούς και την ένταση στις σχέσεις με τη Δύση και την ΕΕ, ούτε η ΕΕ επιθυμεί να χάσει έναν τεράστιο οικονομικό εταίρο, ούτε το ΝΑΤΟ επιθυμεί να απωλέσει από τη συμμαχία μία χώρα όπως η Τουρκία, τεράστιας γεωστρατηγικής σημασίας».

 

Στόχος της Τουρκίας στα ελληνοτουρκικά, όπως εκτιμά ο κ. Χρυσοστόμου, είναι ένας ελληνοτουρκικός διάλογος χωρίς όρους και προϋποθέσεις με στόχο εκτός από την υφαλοκρηπίδα να συζητηθούν και τα θέματα των νησιών αλλά και της μειονότητας. Όσον αφορά τις ευρωτουρκικές σχέσεις, η πρόθεση των ισχυρών κρατών της ΕΕ είναι τέτοια που θέλουν να κρατήσουν σε θετική τροχιά την Τουρκία χωρίς να προχωρούν σε ρήξη. Η επιδίωξη κυρώσεων από τη δική μας πλευρά στηρίχτηκε σε λανθασμένες εκτιμήσεις και κατέληξε σε αναδίπλωση στο ότι οι κυρώσεις δεν είναι αυτοσκοπός.

 

 

Πέτρος Ζαρούνας: O Μπάιντεν θα επιδιώξει πρώτα να επουλώσει τις εσωτερικές πληγές

Ο διεθνολόγος Πέτρος Ζαρούνας εκτιμά ότι «ο Πρόεδρος Μπάιντεν είναι υποχρεωμένος σε πρώτη φάση να επιχειρήσει να επουλώσει τις εσωτερικές πληγές στους δημοκρατικούς θεσμούς των ΗΠΑ που δημιούργησε η διοίκηση Τραμπ, οι οποίοι χρήζουν εκσυγχρονισμού». Στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής, εκτιμά ο κ. Ζαρούνας, οι ΗΠΑ δεν θα επανέλθουν στην επεμβατική πολιτική των προηγούμενων Προέδρων (πλην Τραμπ) και θα αποφύγουν μονομερείς δράσεις. «Ειδικότερα στην περιοχή μας αναμένω να προσπαθήσουν να ξαναβάλουν σε λειτουργία τη συμφωνία για τα πυρηνικά με το Ιράν, να συνδιαμορφώσουν με την ΕΕ και τους Ευρωπαίους συμμάχους τους κοινές πολιτικές έναντι της Ρωσίας, να συνεχίσουν την πολιτική συμφιλίωσης του Τραμπ ανάμεσα στους Άραβες και το Ισραήλ (συμφωνίες Αβραάμ) και τέλος να επιχειρήσουν να ξαναφέρουν κοντά στη Δύση την αυτονομημένη Τουρκία. Το τελευταίο θα οδηγήσει σε εντατικό διάλογο με τον Ερντογάν για επίλυση των προβλημάτων στις διμερείς σχέσεις (F-35, S-400, κυρώσεις CAATSA, Γκιουλέν κ.λπ.)», πρόσθεσε.

zarouns

Καταλήγοντας, ο κ. Ζαρούνας προέβλεψε μία πιο ενεργή ανάμειξη της Ουάσιγκτον στα ελληνοτουρκικά, λέγοντας ότι «θα έχουμε και ενεργότερη εμπλοκή των ΗΠΑ στις διαδικασίες επίλυσης των διαφορών της Τουρκίας με Ελλάδα και Κύπρο σε συντονισμό με την ΕΕ. Αυτό όμως δεν θα σταματήσει τη συνέχιση της ανάπτυξης των διμερών σχέσεων των ΗΠΑ με Ελλάδα και Κύπρο σε όλα τα επίπεδα, περιλαμβανόμενου και εκείνου της ασφάλειας».