Συναντήσεις/ Ορίζοντας

 Άννα Κουππάνου: Πιστεύω στη θεραπευτική δύναμη της λογοτεχνίας

Ο Αντώνης Γεωργίου συναντά την Άννα Κουππάνου και συζητάνε για το νέο της βιβλίο Στο σκοτάδι των σκοταδιών κι ακόμα παραπέρα (Σειρά: Το κλαμπ των χαμένων, βιβλίο 2) και την παιδική λογοτεχνία γενικότερα.

Η φιλαναγνωσία προωθείται όταν υπάρχει συνέργεια δράσεων

Γιατί παιδική λογοτεχνία;  Ποια η βασική διαφορά της (αν υπάρχει) από τη λογοτεχνία γενικότερα;

Στην τέχνη του λόγου και σε οποιαδήποτε τέχνη, θεωρώ ότι, δεν υπάρχουν σαφείς διαχωρισμοί ανάμεσα σε είδη και τις ηλικιακές ομάδες των εννοούμενων αναγνωστών και αναγνωστριών. Υπάρχουν έργα για ενήλικες που η παιδική λογοτεχνία έχει ιδιοποιηθεί, όπως είναι ο Ροβινσώνας Κρούσος, και υπάρχουν έργα, όπως Το Δέντρο που έδινε, που γράφτηκαν για παιδιά αλλά μιλούν και στους ενήλικες. Για να μείνω στο τελευταίο είδος, αυτό του εικονοβιβλίου, πρέπει να πω ότι το κείμενο στα εικονοβιβλία, πολλές φορές, γράφεται σαν απόσταγμα μεγάλων διαδρομών και δοκιμασιών της εμπειρίας και της σκέψης. Το κείμενο αναφέρεται συχνά σε αυτό που έμαθε ο/η δημιουργός  σε όλη του τη ζωή, σε αυτό που τον/την προβλημάτισε. Και όλο αυτό δίνεται με λιτότητα, απλότητα, με τέτοιο τρόπο, δηλαδή, που η επίδραση πάνω στον αναγνώστη και την αναγνώστρια είναι ακαριαία και άμεση.

Διάβαζες από παιδί; Ποια βιβλία από αυτά που διάβασες παιδί θυμάσαι έντονα μέχρι σήμερα;

Διάβαζα από παιδί. Με γοήτευε η ανάγνωση. Ίσως η ψυχοσύνθεσή μου να ήταν τέτοια που με έσπρωχνε να βρω διαφυγή, περιπέτεια και ανακούφιση στην ανάγνωση. Με μάγευαν ακόμη και τα πληροφοριακά βιβλία, οι εγκυκλοπαίδειες. Αναρωτιόμουν πώς να είχαν φτιαχτεί – φανταζόμουν ανθρώπους με ταχυδρομικές τσάντες να γυρνούν τον κόσμο και να συλλέγουν πληροφορίες, να τρώνε παράξενα φαγητά, να μιλούν άλλες γλώσσες, να φωτογραφίζουν την κάθε λεπτομέρεια. Ήθελα να πάω κι εγώ μαζί τους.

Το σκοτάδι των σκοταδιών κι ακόμα παραπέρα, αναφέρεται στην πάλη που μπορεί να λαμβάνει χώρα είτε σε προσωπικό είτε σε συλλογικό επίπεδο.

Από τον Ο Φοίβος και η φάλαινα επιστρέφεις στο Κλαμπ των χαμένων με ένα καινούργιο βιβλίο: Το σκοτάδι των σκοταδιών κι ακόμα παραπέρα.  Πες μας λίγα περισσότερα για αυτά τα βιβλία. Τι υπάρχει παραπέρα από το σκοτάδι των σκοταδιών;

Μπορεί να φαίνονται διαφορετικά τα δυο βιβλία – αλλά τώρα που μου τα αναφέρεις το ένα δίπλα στο άλλο, και τα σκέφτομαι κι εγώ μαζί, βλέπω κοινά. Και τα δύο βιβλία ασχολούνται με τον φόβο και αναφέρονται στην πάλη με αυτό που αναχαιτίζει την προσπάθειά μας για να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι και καλύτερη κοινωνία. Ο Φοίβος και η φάλαινα μιλά για την απελευθερωτική στιγμή που ο φόβος μας λαμβάνει μορφή μέσω της τέχνης. Το σκοτάδι των σκοταδιών κι ακόμα παραπέρα, αναφέρεται στην πάλη που μπορεί να λαμβάνει χώρα είτε σε προσωπικό είτε σε συλλογικό επίπεδο. Και τα δυο βιβλία, υπογραμμίζουν ότι μετά το σκοτάδι έρχεται το φως. Το σκοτάδι δεν μπορεί να είναι απόλυτο.

12973

Πας συχνά σε σχολεία και έχεις συναντήσεις με παιδιά για τα βιβλία σου. Τι αποκομίζεις από αυτή την εμπειρία;

Δεν ξέρεις κάθε φορά τι θα συμβεί σε αυτές τις συναντήσεις. Αυτή είναι η μαγεία τους. Συναντώ κάθε φορά τόσους πολλούς και ξεχωριστούς ανθρώπους – που είναι και ενήλικες και παιδιά. Σε μια συνάντηση λοιπόν, για να αναφέρω ένα παράδειγμα, μετά το εργαστήρι για το βιβλίο, Ο Φοίβος και η φάλαινα, ένα μικρό παιδί έμεινε πίσω και κατάλαβα ότι ήθελε να μου μιλήσει. Με ρώτησε αν φοβάμαι κι εγώ κάτι. Αυτές τις ερωτήσεις τις παίρνω πολύ σοβαρά. Δεν μπορούμε να λέμε ψέματα στα παιδιά, αν θέλουμε να γίνουν άτομα με παρρησία, με ευθύνη για αυτό που λένε και τα ίδια. Ανέφερα, λοιπόν, στο παιδί ότι παλιά μου προκαλούσε άγχος να μιλώ μπροστά σε πολύ κόσμο. Και το παιδί μού είπε, δείχνοντας τα υπόλοιπα παιδιά που έφευγαν: «Και δες σε πόσο κόσμο μίλησες σήμερα!». Εκείνη τη στιγμή ένιωσα τη μαγεία – μπροστά μου βρισκόταν ένα παιδί που ξεκάθαρα βασανιζόταν από κάτι, αλλά είχε χρόνο και σθένος να δώσει δύναμη σε κάποιον άλλο. Μαγεμένη ρώτησα την ερώτηση που ήξερα ότι το παιδί ήθελε να κάνω. «Εσύ φοβάσαι κάτι;» «Ναι, αυτό που λες στο βιβλίο σου», απάντησε το παιδί, χωρίς να αναφέρει καν το όνομα αυτού που το βασάνιζε. «Το σκοτάδι;» ρώτησα. «Ναι» είπε το παιδί και μου εξήγησε ότι φοβόταν γιατί στο σκοτάδι χάνονται τα πράγματα. «Αν θέλεις» πρότεινα «Μπορείς να σβήσεις το φως κάπου που ξέρεις πού είναι τα πράγματα, στο δωμάτιό σου για παράδειγμα». Με το παιδί τα βρήκαμε στο τέλος, αλλά εγώ σκεφτόμουν πόσο ριζικά ανθρώπινη και παιδική ήταν αυτή η αλληλεπίδραση.  Όλο αυτό για μένα είναι ψυχοθεραπευτικό και πηγή έμπνευσης. Επίσης, τώρα σκέφτομαι ξανά, πώς επικοινωνούν τα κείμενα και οι άνθρωποι μέσω αυτών που μας βασανίζουν και μας μαγεύουν.

Δεν μπορούμε να λέμε ψέματα στα παιδιά, αν θέλουμε να γίνουν άτομα με παρρησία, με ευθύνη για αυτό που λένε και τα ίδια.

Ταυτόχρονα είσαι στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Πως εντάσσεται η λογοτεχνία στο σχολικό πρόγραμμα, στη σχολική ζωή; Είναι αρκετό αυτό, τι περισσότερο μπορεί να γίνει;

Η λογοτεχνία θα έπρεπε να έχει τη σταθερή της θέση στο ωρολόγιο πρόγραμμα όλων των βαθμίδων, και του δημοτικού, και τώρα δεν την έχει. Πιστεύω στη θεραπευτική δύναμη της λογοτεχνίας, η οποία λειτουργεί σε πολλαπλά επίπεδα καλλιεργώντας την κριτική σκέψη του παιδιού, τη δημιουργική σκέψη, την ενσυναίσθηση, το ονειροπόλημα, την ταύτιση, τη λύση προβλήματος. Φέτος, στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, προχωρήσαμε στον σχεδιασμό και τη λειτουργία Δικτύου Σχολείων Υποστήριξης της Φιλαναγνωσίας. Μαζί με τους/τις συναδέλφους, και τα σχολεία, τρέξαμε, ονειρευτήκαμε, δουλέψαμε και είδαμε βιβλιοθήκες να δημιουργούνται από εκεί που υπήρχαν απλά άδειες αίθουσες, προγράμματα φιλαναγνωσίας να τρέχουν με επιτυχία, παιδιά που από μόνα τους πια αναζητούν και διαβάζουν βιβλία. Η προσπάθεια όμως πρέπει και θα συνεχίσει.

Στην εποχή της τεχνολογίας δεν είναι φυσιολογικό τα παιδιά να δυσκολεύονται να διαβάζουν ένα βιβλίο; Πώς προωθούμε τη φιλαναγνωσία;

Πριν την εποχή της τεχνολογίας, σε πολλές χώρες, αλλά και στην Κύπρο, τα περισσότερα παιδιά δεν είχαν μεγάλη πρόσβαση στα λογοτεχνικά βιβλία. Το θέμα αυτό είναι βασικό και ουσιαστικό και ισχύει με τον έναν ή τον άλλο τρόπο και σήμερα. Η φιλαναγνωσία γενικότερα προωθείται όταν υπάρχει συνέργεια δράσεων μεταξύ πολιτείας, σχολείου και οικογένειας και όταν η αξία και η παρουσία του βιβλίου είναι ορατή σε όλα τα επίπεδα και σε όλα τα περιβάλλοντα – στα ράφια των τάξεων, στο σαλόνι του σπιτιού, στα βαλίτσα που ετοιμάζεται για διακοπές. Όλο αυτό απαιτεί επένδυση οικονομική και χρονική. Θέλουμε βιβλιοθήκες σε όλα τα σχολεία, χρόνο για λογοτεχνία σε όλες τις σχολικές βαθμίδες, κονδύλια για αγορές βιβλίων, επιχορηγήσεις προγραμμάτων στήριξης συγγραφέων, εικονογράφων, βιβλιο-δημιουργών, μεταφραστών και αναγνωστών.

Διάβασα κάπου ότι επιστημονικά σε ενδιαφέρουν «οι τρόποι που λειτουργούν τα τεχνολογικά αντι-κείμενα και τα λογοτεχνικά κείμενα». Δηλαδή;

Τα τεχνολογικά αντι-κείμενα (τα αναφέρω έτσι, γιατί πολλές φορές λειτουργούν και ως πράγματα και ως κείμενα), όπως για παράδειγμα οι σελίδες κοινωνικής δικτύωσης, και τα λογοτεχνικά κείμενα έχουν αρκετά κοινά στη λειτουργία τους, αφού και τα δυο φέρνουν κοντά διαφορετικά συστήματα, από τα πιο πολύπλοκα στα πιο απλά. Σε βασικό επίπεδο, και το τεχνολογικό-ψηφιακό αντι-κείμενο και το λογοτεχνικό κείμενο, επιτρέπουν το συναπάντημα της γλώσσας και της υλικότητας, δημιουργώντας φακούς πρόσληψης του κόσμου. Όταν τα τεχνολογικά και τα λογοτεχνικά κείμενα φέρνουν διαφορετικά συστήματα κοντά, αυτά μετασχηματίζονται, προβάλλονται το ένα πάνω στο άλλο και λειτουργούν μεταφορικά. Για αυτό, τα αποκαλώ και τα δύο μεταφορικές μηχανές. Από αυτές τις μηχανές – είτε τεχνολογικές είτε λογοτεχνικές, πρέπει να επιλέγουμε αυτές που δεν κλείνουν τα νοήματα και τις ερμηνείες, αλλά επιτρέπουν τον συνεχή μετασχηματισμό της ιδέας και της σκέψης.

Η λογοτεχνία θα έπρεπε να έχει τη σταθερή της θέση στο ωρολόγιο πρόγραμμα όλων των βαθμίδων, και του δημοτικού, και τώρα δεν την έχει

Είναι συναρπαστικό να γράφεις για παιδιά;

Ναι, για μένα είναι υπέροχο. Όσο κι αν ασχολούμαστε και με δύσκολα θέματα, η παιδική λογοτεχνία είναι η αρένα της χαράς, της δημιουργίας, της μεγάλης ελευθερίας να δοκιμάσεις, να πετάξεις, να συγκινηθείς και να εκμαγευτείς.

11369

 

 

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε μας στο Google News.
Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.