Ανταγωνιστικότητα και διαφθορά: Ο ρόλος της κοινωνίας

Του
Δρος Στέλιου Πλατή*

 

Η πατρίδα µας σηµείωσε φέτος πτώση 7 θέσεων σε θέµατα ανταγωνιστικότητας, σύµφωνα µε τα τελευταία στοιχεία από το Παγκόσµιο Κέντρο Ανταγωνιστικότητας IMD, όπου ένας από τους κύριους παράγοντες ήταν οι αδυναµίες µας στο θεσµικό πλαίσιο, η γραφειοκρατία, τα θέµατα διαφθοράς/διαπλοκής και η αδιαφάνεια στον τρόπο λειτουργίας του ∆ηµοσίου.

Το έχουµε ξαναγράψει όταν, σύµφωνα µε το Transparency International, ανήλθαµε τον Γενάρη φέτος στην τραγική πρώτη θέση στην Ευρώπη µε ποσοστό 65%, όπως µετριέται από το ∆ιεθνές Βαρόµετρο ∆ιαφθοράς: Η διαφθορά και η διαπλοκή καταστρέφουν. ∆εν χτίζουν. Επηρεάζουν αρνητικά την οικονοµία µακροπρόθεσµα, ακυρώνοντας πολύ γρήγορα τα όποια πρόσκαιρα οικονοµικά οφέλη µπορεί να επιφέρει το όποιο «λάδωµα» των γραναζιών. Υπονοµεύουν τη λειτουργία των θεσµών, αλλά και την αποτελεσµατικότητα της κρατικής µηχανής, αφού δηµιουργούν ένα φαύλο κύκλο και εξάρτηση από κίνητρα και διαδικασίες, ως αποτέλεσµα της διαπλοκής. Εξάρτηση που δυστυχώς παραµένει για ένα σηµαντικό διάστηµα µετά. Ως αποτέλεσµα, επηρεάζονται οι πραγµατικές και ωφέλιµες επενδύσεις στην οικονοµία. Αποθαρρύνονται σοβαροί και θεσµικοί επενδυτές µέσα από το επιπλέον κόστος ή/και τις αδιαφανείς διαδικασίες που απαιτούνται, ούτως ώστε να δύνανται να λειτουργήσουν ως οικονοµικές µονάδες ενώπιον των επενδυτών τους. Και είναι αυτό ακριβώς που µετρά ο δείκτης ανταγωνιστικότητας.

Άρα, µε βάση τη λογική και τα ατράνταχτα οικονοµικά επιχειρήµατα κατά της διαφθοράς, θα ανέµενε κανείς ότι το µόνο που θα χρειαζόταν για να εκριζώσουµε ανάλογες πρακτικές θα ήταν απλά µια καλά ενηµερωµένη κοινωνία των πολιτών. Που µέσα από την ψήφο τους θα αποµάκρυναν πολιτικούς που είτε αποτελούν ενεργό µέρος της διαφθοράς είτε την υποβοηθούν και την υποθάλπουν µέσα από συγκάλυψη ή/και την άρνηση ότι αυτή υφίσταται. Λογικά αν η κοινωνία γνωρίζει για τη διαφθορά, και αφού ενυπάρχουν αδιαµφισβήτητα στοιχεία και εµπειρικές µελέτες που καταδεικνύουν ότι το κόστος από τη διαφθορά είναι τεράστιο για τις µελλοντικές γενεές, αυτοί που υπόσχονται πόλεµο κατά της διαφθοράς θα δηµιουργούσαν λαϊκό έρεισµα.

∆υστυχώς, η πραγµατικότητα έρχεται να αµφισβητήσει τη βασική προϋπόθεση ότι οι ψηφοφόροι θα επένδυαν χρόνο για να πληροφορηθούν επαρκώς για τις λεπτοµέρειες (πολλές φορές τεχνικής φύσης) γύρω από τα όσα τόσο συγκεκριµένα ακούγονται και γράφονται για περιπτώσεις διαπλοκής και διαφθοράς. Ακόµη και σε έκδηλες και αυταπόδειχτες περιπτώσεις που είδαν το φως της δηµοσιότητας. Όπως τις περιπτώσεις των «χρυσών» διαβατηρίων, της κατάρρευσης του Συνεργατισµού, την εκπροσώπηση της RyanAir, τα δωρεάν ταξίδια στις Σεϋχέλλες, τον πόλεµο σε θεσµούς, τις παρεµβάσεις στις κυπριακές εποπτικές Αρχές. Ιδιαίτερα όταν στο θόρυβο της υπερ-πληροφόρησης της εποχής µας και των ψευδών ειδήσεων, η διαδικασία ορθής πληροφόρησης καθίσταται πολύπλοκη, χρονοβόρα και δύσκολη. Πόσω µάλλον όταν ο πολίτης θεωρεί ότι η µια και µόνη ψήφος που διαθέτει δεν επαρκεί για να καθορίσει το όποιο αποτέλεσµα. ∆ηµιουργώντας αυτό που ονοµάζουν πολιτικοί µελετητές: «ορθολογιστικά αδαείς» ψηφοφόροι.

Και έτσι, στην απουσία ενός αποτελεσµατικού θεσµικού µηχανισµού καταπολέµησης της διαφθοράς, ο πολιτικός ανταγωνισµός από µόνος του δεν είναι πάντοτε δυνατό να πολεµήσει τη διαφθορά και τη διαπλοκή. Στην περίπτωσή µας, όµως, ανάλογος µηχανισµός απλά δεν υπάρχει. Και ούτε δυστυχώς και σηµαντικός πολιτικός ανταγωνισµός που να δύναται προς το παρόν να απειλήσει ανατροπή του φαινοµένου. Τουναντίον, η πολιτική µας σκηνή όσο και η πλειοψηφία των παραδοσιακών ΜΜΕ φαίνεται να κυριαρχούνται σήµερα από έναν πολιτικό χώρο και τις παραφυάδες του. ∆εν είναι τυχαία άλλωστε η βουτιά της πατρίδας µας σε θέµατα διαπλοκής/διαφθοράς, ελευθεροτυπίας και ανταγωνιστικότητας, αλληλένδετα µε βάση όλες τις εµπειρικές µελέτες στο χώρο.

Άρα η µόνη δυνατή διέξοδος από τη διαβρωτική διαφθορά είναι αυτή που επιβάλλει τη µετάβαση της κοινωνίας µας από ορθολογιστικά αδαείς πολίτες σε καλά πληροφορηµένους πολίτες. Μέσα από την αµφισβήτηση, την επένδυση στη γνώση, την αντίδραση και γενικά την πιο ενεργή ανάµειξη της κοινωνίας στα πολιτικά δρώµενα.

* ∆ιδάκτορας Χρηµατοοικονοµικών του Πανεπιστηµίου του Cambridge

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.