Ανυπολόγιστες οι συνέπειες στην ψυχική υγεία των παιδιών λόγω εγκλεισμού

Η επιστροφή των Γυµνασίων στις τάξεις δεν είναι επιστροφή στην «κανονικότητα» όσον αφορά την ψυχική υγεία

Επέστρεψαν την περασµένη Παρασκευή στα σχολεία και οι µαθητές Γυµνασίων µετά από παρατεταµένο διάστηµα εγκλεισµού και απουσίας άµεσης και προσωπικής αλληλεπίδρασης µε φίλους και συµµαθητές τους.

Η επιστροφή όµως στα σχολεία δεν σηµαίνει αυτόµατα επιστροφή στην «κανονικότητα», ιδιαίτερα για παιδιά που εν µέσω εφηβείας κλήθηκαν να διαχειριστούν µια εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση.

Από τον Μάιο του 2020, ο Γενικός Γραµµατέας του ΟΗΕ προέτρεψε τις κυβερνήσεις να διασφαλίσουν ότι η συζήτηση για την ψυχική υγεία βρίσκεται στο επίκεντρο των µέτρων αντιµετώπισης της πανδηµίας. Παρ’ όλ’ αυτά στις πλείστες χώρες, µεταξύ των οποίων και η Κύπρος, αυτό έγινε ετεροχρονισµένα.

Η Ειδική Επιτροπή για την ψυχολογική ανάκαµψη των πολιτών συστάθηκε µόλις τον περασµένο ∆εκέµβριο. Μέλη της υποεπιτροπής για τα παιδιά και τους έφηβους είναι οι Χρήστος Παναγιωτόπουλος, καθηγητής Ψυχιατρικής Κοινωνικής Εργασίας στο Πανεπιστήµιο Λευκωσίας, Μόνικα Σιακού, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήµιο και Μαρία Καρανικόλα, καθηγήτρια Νοσηλευτικής Ψυχικής Υγείας στο Τεχνολογικό Πανεπιστήµιο Κύπρου.

Του Ειρηναίου Πίττα

Μιλώντας στη «Χαραυγή», ο κ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος, καθηγητής Ψυχιατρικής Κοινωνικής Εργασίας στο Πανεπιστήµιο Λευκωσίας, επεσήµανε την επιτακτική ανάγκη όπως εγκύψουν οι εµπλεκόµενοι στην ψυχική υγεία των µαθητών, ιδιαίτερα αυτών του Γυµνασίου. Σηµείωσε πως η αστάθεια στη ρουτίνα των παιδιών και ο παρατεταµένος εγκλεισµός δεν βοηθούν την ψυχική υγεία των παιδιών. Όσο µένουµε ανενεργοί, συνέχισε, προκαλείται καθίζηση στην ανάπτυξη της ψυχικής ανθεκτικότητας. Παρατηρείται αποµόνωση και έλλειψη κινήτρων, ανέφερε, για να τονίσει πως ειδικά τη σηµερινή εποχή βλέπουµε προσκόλληση σε ηλεκτρονικές πλατφόρµες, κοινωνικά δίκτυα και ηλεκτρονικά παιχνίδια. Πιθανό να έχουµε αύξηση και του σωµατικού βάρους, πρόσθεσε, καθώς έχουν διακοπεί όλες οι εξωσχολικές δραστηριότητες.

Κίνδυνοι για µόνιµες συνέπειες από τον εγκλεισµό και την αστάθεια

Αυτό που έχουµε αντιληφθεί ως ειδικοί, υπογράµµισε, είναι πως η πανδηµία έχει αναδείξει όλες τις αδυναµίες και τα ελλείµµατα που προϋπήρχαν. Χαρακτηριστικά ανέφερε πως αν ένα παιδί ήταν από πριν αποµονωµένο ή παρουσίαζε έλλειψη αυτοπεποίθησης, για παράδειγµα, αυτή η κατάσταση θα εντείνει τα συµπτώµατα ή µπορεί να οδηγήσει σε παρατεταµένη παρουσία τους, κάτι που θα καθιστά την αντιµετώπισή τους δυσκολότερη.

Κληθείς να απαντήσει τι επιπτώσεις µπορεί να έχουµε µακροπρόθεσµα, ανέφερε πως ο µεγαλύτερος κίνδυνος είναι να εµφανιστούν φοβίες και αποµόνωση από κοινωνικές δραστηριότητες. Ιδίως για παιδιά που είχαν ήδη ψυχικά ελλείµµατα, αυτά θα επιδεινωθούν, µε υπαρκτό τον κίνδυνο να παραµείνουν µόνιµα, σηµείωσε.

Επιτακτική ανάγκη η οµαλή µετάβαση στο σχολικό περιβάλλον

Ο καθηγητής «έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου» για τις συνέπειες σε περίπτωση που η επάνοδος των µαθητών του Γυµνασίου δεν γίνει οµαλά. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, µπορεί να προκαλέσει σοκ στα παιδιά, που καλούνται να επιστρέψουν στις σχολικές µονάδες και τη διά ζώσης εκπαίδευση µετά από σχεδόν τέσσερις µήνες τηλεκπαίδευσης. Σηµείωσε ότι πρέπει να δοθεί περιθώριο στα παιδιά για αποφόρτιση και οµαλή επανένταξη. Προειδοποίησε ότι αν η µετάβαση γίνει ανώµαλα, αναµένεται κάποια παιδιά, ειδικότερα µικρότερων ηλικιών, να εκδηλώνουν άρνηση προς το σχολικό περιβάλλον. Τόνισε πως ειδικά τις πρώτες µέρες πρέπει να δοθεί έµφαση στη στήριξη των παιδιών. «Να ακούσουµε τα παιδιά», υπογράµµισε, λέγοντας ότι δεν πρέπει σε καµία περίπτωση να θεωρηθεί ότι επιστρέφουν στην κανονικότητα. Εξήγησε ότι τους ζητάµε να επανέλθουν κάτω από ιδιαίτερες συνθήκες µε τεστ, πρωτόκολλα και µέτρα προστασίας, σε µια «λανθάνουσα» κατάσταση που σε καµία περίπτωση αποτελεί οµαλότητα.

Ο κ. Παναγιωτόπουλος προέτρεψε όπως τουλάχιστον την πρώτη εβδοµάδα να µη γίνουν διαγωνίσµατα ή άλλες µορφές αξιολογήσεις που δύναται να προκαλέσουν επιπρόσθετο άγχος και στρες στα παιδιά. Την πρώτη εβδοµάδα, είπε, πρέπει να αποτυπωθεί η κατάσταση των προηγούµενων τεσσάρων µηνών.

Συνεργασία όλων για το καλό των παιδιών

Σύµφωνα µε τον κ. Παναγιωτόπουλο, οι γονείς πρέπει να στηρίξουν τα παιδιά κατά την επιστροφή στο σχολικό περιβάλλον, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις που θα διαπιστωθούν φαινόµενα άρνησης. Πρέπει να επικοινωνήσουν µε τα παιδιά, να τους µιλήσουν και να τα ενθαρρύνουν για επιστροφή στο σχολικό περιβάλλον. Στάθηκε επίσης σε φαινόµενα αντιπαράθεσης εκπαιδευτικών και γονιών, τα οποία, όπως είπε, πρέπει να εκλείψουν αυτή την περίοδο. Σηµείωσε παράλληλα ότι οι εκπαιδευτικοί δεν πρέπει να έχουν ως πρώτιστο µέληµά τους την υλοποίηση του αναλυτικού προγράµµατος, αλλά τη στήριξη των παιδιών. ∆εν πρέπει όµως να ξεχνάµε, σηµείωσε, ότι οι εκπαιδευτικοί δεν είναι ειδικοί σε τέτοια θέµατα, για να προσθέσει ότι οι σχολικές µονάδες πρέπει να ζητήσουν βοήθεια από τους ειδικούς, οι οποίοι θα στηρίξουν και τα παιδιά αλλά και τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς.

∆υστυχώς η ψυχική υγεία δεν αποτελεί προτεραιότητα

Ο Χρήστος Παναγιωτόπουλος τόνισε ότι η προσωπική του άποψη είναι πως η συγκεκριµένη επιτροπή άργησε πολύ να συσταθεί. Γενικά, είπε, η ψυχική υγεία δεν αποτελεί προτεραιότητα σε πολλά κράτη, µε την Κύπρο να µην αποτελεί εξαίρεση. Παρ’ όλ’ αυτά, συνέχισε, η επιτροπή που συστάθηκε αρχές ∆εκεµβρίου ενεργοποιήθηκε άµεσα καταθέτοντας εισηγήσεις και προτάσεις. Εξέφρασε παράλληλα την άποψη ότι οι αποφάσεις της επιδηµιολογικής οµάδας θα έπρεπε να «ντύνονται» µε τις εισηγήσεις της επιτροπής για την ψυχική υγεία. Όπως είπε, ζήτησαν να υπάρχει συνεχής επαφή µε τους επιδηµιολόγους, όµως µέχρι στιγµής δεν υπήρξε ανταπόκριση.

Σε σχέση µε τις προτάσεις τις υποεπιτροπής για τα παιδιά και τους έφηβους, κατατέθηκαν στο Υπουργείο Υγείας, στο οποίο και υπάγεται η επιτροπή, στις 26 Ιανουαρίου. Παρ’ όλ’ αυτά, σύµφωνα µε τον κ. Παναγιωτόπουλο, δεν είδαν να γίνονται ουσιαστικές ενέργειες προς υλοποίηση των εισηγήσεων. Χαρακτηριστικά, µε βάση όσα λέχθηκαν στη συνεδρία της Επιτροπής Παιδείας την προηγούµενη Τετάρτη, οι λειτουργοί του Υπουργείου Παιδείας δεν είχαν καµία ενηµέρωση για τις εισηγήσεις. Ο καθηγητής σηµείωσε επίσης ότι µετά από τέσσερις µήνες που έχει ενεργοποιηθεί η επιτροπή, κλήθηκε πρώτη φορά για δηµόσια παρέµβαση στη συνεδρία της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Παιδείας την προηγούµενη εβδοµάδα. Σε σχέση µε τις εισηγήσεις για τα σχολεία, ανέφερε πως αυτές περιλάµβαναν εύκολες και άµεσα υλοποιήσιµες προτάσεις, όπως η διοργάνωση διαδικτυακών σεµιναρίων στους εκπαιδευτικούς. Έγιναν, όπως ανάφερε, δύο προσπάθειες, όµως εντοπίστηκε απουσία σωστής οργάνωσης, καθώς για τεχνικούς αλλά και για πρακτικούς λόγους δεν ήταν δυνατή η καθολική συµµετοχή. Άλλες εισηγήσεις ήταν εκπαιδευτικά τηλεοπτικά σποτάκια για ενηµέρωση αλλά και σελίδα στο Facebook για ενηµερωτικές αναρτήσεις και ανάπτυξη διαλόγου, ούτως ώστε να απαντώνται ερωτήµατα και ανησυχίες γονιών και εκπαιδευτικών.

Ο κ. Παναγιωτόπουλος τόνισε ότι πρέπει άµεσα να υλοποιηθεί η πρόταση για καταγραφή και µελέτη των απόψεων και των βιωµάτων των µαθητών όλους αυτούς τους µήνες, ούτως ώστε να έχουµε τα πραγµατικά δεδοµένα στο συγκείµενο περιβάλλον. Μόνο έτσι θα µπορέσουµε µε στοχευµένες ενέργειες να αντιµετωπίσουµε το ζήτηµα, ανέφερε, για να τονίσει καταλήγοντας πως πρέπει να θεωρείται δεδοµένο ότι η στήριξη των παιδιών πρέπει να συνεχίσει και τη νέα χρονιά.

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.