Από τη χούντα στο πραξικόπημα του 1974 – Πώς αποτράπηκε το πραξικόπημα του 1972 (Μέρος 19ο)

Το πραξικόπημα εναντίον του Μακαρίου είχε ήδη οργανωθεί. Ο Γρίβας ενέτεινε τις επαφές του με τους χουντικούς στην Κύπρο, ενώ το κλίμα είχε για τα καλά οξυνθεί.

Όπως αναφέραμε στο προηγούμενο σημείωμα η κρίση με τα τσεχοσλοβάκικα όπλα και η άρνηση του Μακαρίου να αποδεχθεί τους όρους της χούντας του Παπαδόπουλου, που ουσιαστικά θα καθιστούσαν την κυπριακή κυβέρνηση υποχείριο της χούντας, αποφασίστηκε η πραξικοπηματική ανατροπή του Μακαρίου.

Ήταν η δεύτερη φορά που θα επιχειρείτο η δολοφονία του κύπριου προέδρου. Η πρώτη ήταν στις 8 Μαρτίου 1971 όταν καταρρίφθηκε το ελικόπτερο του Μακαρίου από ένοπλη ομάδα η οποία οργανώθηκε από τον Πολύκαρπο Γιωρκάτζη σε συνεργασία με χουντικά στοιχεία.

Πρέπει να σημειωθεί ότι αυτή, η πρώτη απόπειρα, δεν είχε καμία σχέση με τον Γρίβα.

 

Αποτρέπεται το πραξικόπημα

Το σχέδιο πραξικοπήματος θα εκτελείτο το βράδυ της 14ης προς 15η Φεβρουαρίου 1972.

Ιστορικεσ Διαδρομεσ (1)Σε μεγάλο βαθμό η μη πραγματοποίηση του οφειλόταν στο ότι ανακαλύφθηκε από τις αρχές ασφαλείας και την ΚΥΠ και αμέσως ενημερώθηκε ο Μακάριος ο οποίος διέταξε τη λήψη μέτρων για αποτροπή του.

Σύμφωνα με το σχέδιο που εκπονήθηκε, το πραξικόπημα θα γινόταν από την Εθνική Φρουρά σε συνεργασία με τις ομάδες του Γρίβα και της ΕΟΚΑ Β’.

Την τελευταία στιγμή όμως ο Γρίβας αρνήθηκε να πάρει μέρος. Ο λόγος όμως δεν ήταν η οποιαδήποτε συμπάθεια του προς τον Μακάριο αλλά το ότι είχε ήδη εκπονήσει το δικό του σχέδιο με το όνομα “θύελλα” που θα εφαρμοζόταν στο πλαίσιο της επιχείρησης “Σφενδόνη”.[1]

Σύμφωνα με το σχέδιο της χούντας, την εξουσία θα εκαλείτο να αναλάβει ο πρόεδρος της Βουλής Γλαύκος Κληρίδης, υπό την προϋπόθεση ότι θα αποδεχόταν τους όρους των Αθηνών ή θα σχηματιζόταν το «εθνικό συμβούλιο» υπό την προεδρία του μητροπολίτη Ανθίμου που αντιπολιτευόταν τον Μακάριο και είχε ταχθεί με το μέρος της χούντας και της ΕΟΚΑ Β’ μαζί με τους άλλους δύο μητροπολίτες, Κερύνειας Κυπριανό και Πάφου Γεννάδιο.

Για κακή τύχη της χούντας, όμως, τελικά ο Γλ. Κληρίδης δεν τάχθηκε με το μέρος και επέλεξε να συνεργαστεί με τον Μακάριο.

 

Η εμπλοκή των ΗΠΑ

Μόλις έγινε γνωστό το σχέδιο πραξικοπήματος ο Μακάριος κάλεσε τον Γλαύκο Κληρίδη στο προεδρικό μέγαρο και του έδωσε εντολή να επικοινωνήσει με τον τότε Αμερικανό πρεσβευτή στη Λευκωσία Πόππερ και να του γνωστοποιήσει ότι η κυπριακή κυβέρνηση έχει γνώση των σχεδίων και ότι ο πρεσβευτής έπρεπε να αναλάβει να πείσει τη χούντα για τη ματαίωση του πραξικοπήματος.

Ο Κληρίδης υστέρα από πολλές προσπάθειες κατάφερε να επικοινωνήσει με τον Αμερικανό πρεσβευτή, ο οποίος επιχείρησε να κρατήσει μια ουδέτερη στάση, αρνούμενος να διαψεύσει ή να επιβεβαιώσει ότι είχε κι αυτός τις πληροφορίες περί πραξικοπήματος. Διαβεβαίωσε όμως τον Κληρίδη ότι θα επικοινωνούσε με την Ουάσιγκτον.

Σύμφωνα με τον Γλ. Κληρίδη, ο ίδιος είπε στον πρεσβευτή ότι το πραξικόπημα που θα εκδηλωνόταν το βράδυ δεν θα ήταν αναίμακτο «διότι ελάβαμε τα μέτρα μας, έχομε εξοπλίσει και διανείμει οπλισμό σε χιλιάδες ανθρώπους και ότι εδώ μέσα θα γίνει γης Μαδιάμ… Εις τις 5 το απόγευμα με ειδοποίησε ότι είχε απάντηση από τον Νίξον ότι εδόθησαν οδηγίες στον Τάσκα να δει αμέσως τον Παπαδόπουλο για να του πει ότι αυτό το πράγμα πρέπει να σταματήσει, και ότι ο Παπαδόπουλος έδωσε διαβεβαιώσεις ότι δεν πρόκειται να γίνει τίποτα».[2]

Στο μεταξύ ο Μακάριος είχε πάει στην Αρχιεπισκοπή και αναλώθηκε στην καταστροφή ορισμένων εμπιστευτικών εγγράφων. Μετά την απάντηση που είχε από τον Πόππερ, ο Κληρίδης μετέβη στην Αρχιεπισκοπή και ενημέρωσε τον Μακάριο.

Γνώριζαν οι Τούρκοι

Σύμφωνα με την αφήγηση του Κληρίδη, οι Τούρκοι πρέπει να ήταν ενήμεροι για το επικείμενο πραξικόπημα. «Εν τω μεταξύ υπήρχε και η πληροφορία ότι οι Τούρκοι έκαναν πλήρη επιστράτευση των δυνάμεων στην Κύπρο και έδωσαν οδηγίες στους Τούρκους να εναποθέσουν τρόφιμα για οκτώ μέρες. Μετά λίγες μέρες μου έστειλε ή υπηρεσία πληροφοριών ένα σημείωμα τό όποιον οι Τουρκοκύπριοι έστειλαν προς την Τουρκία απ’ εδώ και έλεγαν ότι το πραξικόπημα εματαιώθη, ότι ο Κληρίδης είδε την τάδε ώρα τον πρέσβη της Αμερικής, ότι επενέβη η Αμερική και ανεβλήθη το πραξικόπημα.

Την επομένη έδωσαν την διαταγή να σταματήσει η ετοιμότης στην τουρκική πλευρά. Απ’ αυτό βγάζω το συμπέρασμα ότι και τότε θα ήσαν μυημένοι οι Τούρκοι».[3]

Έτσι, με αυτό τον τρόπο ματαιώθηκε το πρώτο πραξικόπημα.

Η χρηματοδότηση της ΕΟΚΑ Β’

Κατά καιρούς γίνεται συζήτηση κατά πόσον η ΕΟΚΑ Β’ χρηματοδοτείτο από το εξωτερικό. Τα στοιχεία και οι μαρτυρίες δείχνουν η άποψη αυτή ήταν βάσιμη.

Ο τέως αντιπρόεδρος του ΔΗΣΥ Χρήστος Πουργουρίδης, ο οποίος υπήρξε μέλος της ΕΟΚΑ Β’, μιλώντας για το θέμα παραδέχθηκε ότι υπήρχε χρηματοδότηση: «Μπορώ να πω με σιγουριά ότι όλοι αυτοί που χρηματοδοτούσαν την παρανομία είχαν κάποιες διασυνδέσεις, τουλάχιστον ύποπτες, με ξένες υπηρεσίες. Και γνωρίζοντας πως λειτουργούσαν οι υπηρεσίες τον καιρό του ψυχρού πολέμου, με ασφάλεια μπορούμε να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι υπήρχαν κάποιες ξένες δυνάμεις που χρησιμοποίησαν τον ενωτικό αγώνα στην Κύπρο για να προωθήσουν τα δικά τους συμφέροντα.[4]

Σημαντικά στοιχεία προέκυψαν ωστόσο από τις καταθέσεις των μελών και στελεχών της ΕΟΚΑ Β στην επιτροπή για το Φάκελο της Κύπρου της Κυπριακής Βουλής. [5]

Σύμφωνα με το πόρισμα, κύριος παραλήπτης της αλληλογραφίας, αλλά και της αποστολής χρημάτων από την Ελλάδα φέρεται ο Σωκράτης Ηλιάδης, ο οποίος σύμφωνα με τον Κίκη Κωνσταντίνου ήταν και ο ταμίας της ΕΟΚΑ Β’.[6]

Αναφορικά με την προέλευση της χρηματοδότησης της ΕΟΚΑ Β’, ο Κροίσος Χριοτοδουλίδης ανέφερε στην επιτροπή: «[…] ήξερα όμως αργότερα ότι ερχόντουσαν χρήματα από την Ελλάδα, διότι έτυχε εγώ να είμαι ο τελευταίος υπεύθυνος της οργανώσεως και ήξερα ότι κάθε μήνα έφθανε κάποιο ποσό, το οποίο είχα υποχρέωση να το διανέμω, για να πληρωθούν οι οικογένειες των ανθρώπων οι οποίοι ήσαν στην παρανομία, ήσαν αντάρτες και καταζητούμενοι».[7]

Από τις υποκλοπές τηλεφωνικών συνδιαλέξεων που πραγματοποίησε η ΚΥΠ/Κ και οι οποίες δόθηκαν στην επιτροπή προκύπτει ότι την 30η Ιανουαρίου 1973 ο Ποταμιάνος παρακαλεί το Σ. Ηλιάδη να διαβιβάσει προς το Γρίβα το μήνυμα ότι οι επιστολές και τα χρήματα θα του αποσταλούν μέσω του Κ. Μαστροκόλια, ενώ την επομένη ο Ποταμιάνος διαβεβαιώνει τον Σ. Ηλιάδη ότι τα χρήματα θα αποσταλούν μέσω του Μ.Χ., που βρίσκεται στην Αθήνα.

Την 1η Νοεμβρίου 1973 ο Σ. Ηλιάδης παραπονείται στον Ποταμιάνο ότι η χρηματοδότηση βρίσκεται σε στασιμότητα.

Το Νοέμβριο του 1973 ο Σ. Ηλιάδης ερωτά τον Ποταμιάνο αν πήρε από την Αμερική τις προμήθειες των τριακοσίων χιλιάδων δραχμών και αυτός απαντά καταφατικά.

Ο Σ. Ηλιάδης σε τηλεφωνική επικοινωνία του με τον Ποταμιάνο στις 25 Φεβρουαρίου 1974 του αναφέρει ότι έφθασαν τα λεφτά στην ΜΠΑΡΚΛΕΫΣ και ότι προχωρούν κανονικά και με ταχύτητα για το σκοπό.

Η αγορά όπλων από το Λίβανο

Από τις καταθέσεις προκύπτει επίσης ότι το 1972 η ΕΟΚΑ Β’ αγόρασε όπλα από το Λίβανο. Αρχικά ο εκπρόσωπος της οργάνωσης προσέγγισε Ισραηλίτες, οι οποίοι όμως διακριτικά αρνήθηκαν. Τα χρήματα τα έδωσε προσωπικά ο Σ. Ηλιάδης που πήγε για το σκοπό αυτό στον Λίβανο.

Τη μεταφορά του οπλισμού ανέλαβε ομάδα της οργάνωσης, την οποία αποτελούσαν οι Κίκης Κωνσταντίνου (επικεφαλής), Ανδρέας Ππουρής, Κώστας Παπαδούρης και Γεώργιος Χαραλάμπους. Τα όπλα αυτά έφτασαν στην Κύπρο (στην παραλία του Αγίου Γεωργίου Αλαμάνου) περί τη 15η Αυγούστου 1972. Επικεφαλής της ομάδας παραλαβής του οπλισμού ήταν ο Σταύρος Σταύρου-Σύρος.[8]

Προκύπτει επίσης ότι οι καταζητούμενοι λάμβαναν μισθό τον οποίο κατέβαλλε ο Σωκράτης Ηλιάδης. Μηνιαίο μισθό λάμβαναν από το Σ. Ηλιάδη και άλλα ανώτατα στελέχη της οργάνωσης.[9]

Διανομή χρημάτων σε διάφορα σωματεία και οργανώσεις προσκείμενες στη χούντα και την ΕΟΚΑ Β’ της περιοχής Λευκωσίας γινόταν και από το 2° ΕΓ της III ΑΤΔ την περίοδο κατά την οποία διοικητής ήταν ο Μ. Γεωργίτσης.[10]

Επίσης ο στενός συνεργάτης του Γ. Γρίβα Σπύρος Παπαγεωργίου κατέθεσε στην επιτροπή αλληλογραφία μεταξύ του Γρίβα και του Δ. Ιωαννίδη τον Οκτώβριο του 1973, η οποία αποκαλύπτει ότι υπήρχε τακτική επικοινωνία και συντονισμός δράσης. Μάλιστα, ο Γ. Γρίβας παραπονείται στην επιστολή του ότι δεν έτυχε της βοήθειας που χρειαζόταν, για να επιτύχει τους στόχους του. Σε απαντητική του επιστολή ο Δ. Ιωαννίδης, η οποία είχε παραληφθεί στις 3 Νοεμβρίου 1973, τον προέτρεπε να κάνει υπομονή, γιατί σύντομα θα συντελούνταν αλλαγές και η βοήθεια θα ήταν δεδομένη. Προφανώς ο Ιωαννίδης αναφερόταν στην επικείμενη ανατροπή του Γ. Παπαδόπουλου που έγινε αμέσως μετά τα γεγονότα του Πολυτεχνείου.

 

ΛΕΖΑΝΤΕΣ

1. 8 Μαρτίου 1971. Ο Μακάριος δίπλα από το καταρριφθέν ελικόπτερο του

2. 1973, Παρέλαση υποστηρικτών του Γρίβα στην Αμμόχωστο

3. Συνθήματα υπέρ του Γρίβα στους τοίχους καφενείου

 

[1]http://www.papademetris.net, SXEDIO.M33.

[2] Ν. Κακαουνάκη, «2650 μερόνυχτα συνομωσίας», τόμος β’, σελ. 142, 143.

[3] Βλ. στο ίδιο.

[4] Συνέντευξη Χρ. Πουργουρίδη, Φιλελεύθερος 14/12/1997.

[5] Πόρισμα Βουλής των Αντιπροσώπων για το Φάκελο της Κύπρου, σελ. 65, 66.

[6] Κατάθεση Κίκη Κωνσταντίνου, 4.9.2008, σελ. 21.

[7] Κατάθεση Κροίσου Χριστοδουλίδη, 19.5.2010, σελ. 24-25.

[8] Καταθέσεις Κίκη Κωνσταντίνου, 4.9.2008, σελ. 10,16-18, και Κώστα Παπαδούρη, 30.6.2010, 7.7.2010.

[9] Κατάθεση Κροίσου Χριστοδουλίδη, 5.5.2010, σελ. 144.

[10] Κατάθεση Χάρη Παττίχη, 2.12.2009, σελ. 11.

Ακολουθήστε το dialogos.com.cy, στο Google News

Οι τελευταίες ειδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο και όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.