Ας φάνε παντεσπάνι…

Του Δρος Στέλιου Πλατή*

Η µέχρι τώρα ανάλυση για την ακρίβεια, η οποία φαίνεται να οδεύει πια σε διψήφιο αριθµό, γινόταν στη βάση κυρίως της επίδρασης της ανόδου των τιµών στην οικονοµία και την ανάπτυξη, όσο και στις άνισες της επιπτώσεις στα διάφορα κοινωνικά στρώµατα. Πέραν όµως από τις καθαρά οικονοµικές συνέπειες, είναι πολύ πιθανόν µια παρατεταµένη αυξητική πορεία των τιµών –κυρίως τροφίµων– να επιφέρει και πολιτικές ανακατατάξεις ανά το παγκόσµιο. […] Η Ιστορία µάς διδάσκει πως σηµαντικές αυξήσεις στις τιµές τροφίµων, και ακόµη χειρότερα, ελλείψεις, έχουν την ικανότητα να προκαλούν κοινωνικές αναταραχές, πολιτικές ανακατατάξεις ακόµη και επαναστάσεις. Τα παραδείγµατα είναι διάσπαρτα στην ανθρώπινη ιστορία. Η «Αραβική Άνοιξη» συνέπεσε µε την τελευταία φορά που παρατηρήθηκαν ανάλογες αυξήσεις στις τιµές των τροφίµων. Παρά τα τόσα κοινωνικά θέµατα στην τσαρική Ρωσία, ήταν η έκρηξη στις τιµές των τροφίµων και οι ελλείψεις που σηµατοδότησαν το τέλος της. Μελετητές αναφέρονται στην οικονοµική µιζέρια ως γενεσιουργό αιτία για τις επαναστάσεις στη γηραιά ήπειρο το 1847/48. Και όλοι θυµούνται το ρόλο που έπαιξε ο λιµός στη Γαλλική Επανάσταση του 1789 όσο και τη χαρακτηριστική δήλωση που αποδίδεται στη Μαρία Αντουανέτα, «αφού δεν έχουν ψωµί, ας φάνε παντεσπάνι».

Όσο συνεχίζεται ο πόλεµος και οι κυρώσεις, οι κυβερνήσεις που δεν θα µπορούν να εγγυηθούν την απρόσκοπτη προσφορά τροφίµων ενδεχοµένως να βρεθούν ενώπιον του κινδύνου αντικατάστασης ή/και κατάρρευσης. Αν και επαναστάσεις είναι κατά πολύ λιγότερο πιθανές να επισυµβούν στην Ευρώπη σήµερα παρά σε άλλες περιοχές του πλανήτη, οι πολιτικές επιπτώσεις στην κάλπη θα πρέπει να αναµένονται εξίσου σηµαντικές. Εάν τα κόµµατα του ευρωπαϊκού πολιτικού κατεστηµένου δεν έχουν τις απαντήσεις ή τα µέτρα που λαµβάνονται δεν ικανοποιούν, οι ψηφοφόροι θα στραφούν προς άλλες κατευθύνσεις. Καιροσκοπικά κινήµατα ή κινήµατα αντίδρασης που είτε υπόσχονται λύσεις είτε απλά αποτελούν µέσο έκφρασης της αποδοκιµασίας της κοινωνίας είναι δυνατό να ενδυναµωθούν. ∆εν είναι τυχαίο άλλωστε ότι επί το πλείστον ανάλογα κινήµατα ξεκινούν από οικονοµικά ζητήµατα ή ζητούµενα για να στραφούν αργότερα ενίοτε προς το ρατσισµό, αντιπάθεια ή/και µίσος προς τους πρόσφυγες, τις πολυεθνικές, ακόµη και ανθρώπους του πνεύµατος και των τεχνών µε τους οποίους διαφωνούν. Για παράδειγµα η Jean-Marie Le Pen, ηγέτιδα του Γαλλικού Εθνικού Μετώπου, ξεκίνησε από εκπρόσωπος των µικροκαταστηµαταρχών σχετικά µε την τότε φορολογική πολιτική της κυβέρνησης.

Ένα εξίσου σηµαντικό πρόβληµα στην αντιµετώπιση των έντονων πληθωριστικών πιέσεων είναι οι λανθασµένες εκτιµήσεις σχετικά µε την πορεία των τιµών, γεγονός που καθιστά αρκούντως δύσκολη την αντιµετώπιση των κοινωνικών επιπτώσεων από πλευράς Πολιτείας. […] Σε κάθε περίπτωση, η αδράνεια δεν µπορεί να αποτελέσει λύση. Κυβερνήσεις αλλά και πολιτικές δυνάµεις, που προσπαθούν να επιχειρηµατολογήσουν ότι η ακρίβεια δεν είναι δικό τους πρόβληµα, θα δυσκολευτούν να διατηρήσουν τη λαϊκή στήριξη. Το ίδιο και όσοι συνεχίζουν απλά να επικαλούνται εξωγενείς παράγοντες και δηµοσιονοµικούς περιορισµούς (οι οποίοι φυσικά ενυπάρχουν στο βαθµό που δεν είναι διατεθειµένοι να ενοχλήσουν το status quo). Η Ιστορία διδάσκει ότι όπου κυβερνήσεις και πολιτικές δυνάµεις δεν θα αναλάβουν άµεσα την ευθύνη και µέσα από αυτό δράση, θα αναγκαστούν να υποταχθούν µοιραία στο λαϊκισµό (σε πιο ώριµες κοινωνίες) ή σε επαναστάσεις.

* ∆ιδάκτορας Χρηµατοοικονοµικών του Πανεπιστηµίου του Cambridge

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.