Πυρετωδώς συνεχίζονται οι προετοιμασίες για τις 29 Νοεμβρίου, το φετινό Black Friday (Μαύρη Παρασκευή), με τους καταστηματάρχες να γεμίζουν τα ράφια και να ρίχνουν τις τιμές, και τους καταναλωτές να προγραμματίζουν τα ψώνια τους ώστε να πετύχουν τις καλύτερες προσφορές.

Πίσω, όμως, από την καταναλωτική υστερία παγκοσμίως, κάποιοι θεωρούν ότι βρίσκεται η σκοτεινή πλευρά της ημέρας, αφού ιστορικά οτιδήποτε χαρακτηρίζεται «μαύρο» συνδέεται με κάποια συμφορά.

Το Black Friday είναι η ημέρα μετά την αμερικανική Γιορτή των Ευχαριστιών, το Thanksgiving Day, που γιορτάζεται την τέταρτη Πέμπτη του Νοέμβρη, και σηματοδοτεί την έναρξη της χριστουγεννιάτικης περιόδου για ψώνια. Αν και αυτή η περίοδος καθιερώθηκε το 1952, ο όρος Black Friday διαδόθηκε μόνο τις τελευταίες δεκαετίες και κατά τα πρόσφατα χρόνια επεκτάθηκε και εκτός των συνόρων των ΗΠΑ.

Μια δημοφιλής ερμηνεία που δόθηκε για τον όρο είναι ότι την ημέρα αυτή οι τραπεζικοί λογαριασμοί των καταστημάτων λιανικής πώλησης σημείωναν κέρδη, άρα από «κόκκινοι» γίνονταν «μαύροι».

Ο όρος Black Friday δόθηκε σε διάφορα γεγονότα. Εξελίξεις το 1869 οδήγησαν στην απότομη μείωση της τιμής του χρυσού, με αποτέλεσμα περιουσίες να δημιουργηθούν και να χαθούν σε μία ημέρα. Το 1951 και 1952 ο όρος αναφερόταν στην τακτική των εργαζομένων να παίρνουν άδεια ασθενείας την Παρασκευή μετά τη Γιορτή των Ευχαριστιών για να απολαύσουν το τετραήμερο από Πέμπτη μέχρι Κυριακή. Την ίδια περίοδο ο όρος χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει τα πλήθη και την κυκλοφοριακή συμφόρηση που προκαλείτο με την έναρξη της περιόδου για ψώνια ενόψει Χριστουγέννων.

Το 2013, κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο μια φήμη ότι η φράση είχε τις ρίζες της στην περίοδο πριν τον Εμφύλιο Πόλεμο στην Αμερική, όταν πωλούνταν οι σκλάβοι την ημέρα μετά τη Γιορτή των Ευχαριστιών. Το 2015, η ιστοσελίδα Snopes.com, που θεωρείται πολύ καλή αναφορά για εξέταση μύθων και φημών, κατέρριψε την άποψη αυτή, επισημαίνοντας ότι ο όρος χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1951, σχεδόν ένα αιώνα μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο.

Το Black Friday έχει περάσει τα σύνορα των ΗΠΑ και έχει υιοθετηθεί από διάφορες χώρες σε όλο τον κόσμο. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο όρος αναφερόταν στην Παρασκευή πριν τα Χριστούγεννα, όταν οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης έθεταν σε εφαρμογή σχέδια για αντιμετώπιση του μεγάλου κύματος περιστατικών μετά την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Δειλά-δειλά, οι καταστηματάρχες στη Βρετανία αρχίζουν να υιοθετούν το αμερικανικό «έθιμο», αφού βλέπουν σημαντική αύξηση στα έσοδά τους. Το Black Friday έχει εμφανιστεί και σε πολλές χώρες της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής, της Αφρικής, της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής, σε μερικές περιπτώσεις με κάποιες αποκλίσεις ως προς την ημερομηνία.

Σε αρκετές περιπτώσεις, τα πλήθη εισβάλλουν στα καταστήματα και προκαλούνται μικροτραυματισμοί, ενώ έχουν αναφερθεί σοβαροί τραυματισμοί και εσκεμμένη βία, οδηγώντας και σε απώλεια ζωών.

Το 2005 εφευρέθηκε ο νεολογισμός Cyber Monday, όταν καταστηματάρχες διαπίστωσαν ότι πολύς κόσμος δεν μπορούσε να κάνει τα ψώνια του την ημέρα του Black Friday. Το Cyber Monday δίνει την ευχέρεια στους καταναλωτές να ψωνίζουν διαδικτυακά τη Δευτέρα μετά το Black Friday και έχει στεφθεί με μεγάλη επιτυχία.

Όπως και να έχουν τα πράγματα, από το Black Friday και το Cyber Monday επωφελούνται τόσο οι πωλητές όσο και οι καταναλωτές, με τη διαφορά ότι η Παρασκευή ίσως να είναι για τους πιο τολμηρούς και η Δευτέρα για τους λάτρεις του καναπέ.