Η διαδήλωση του Σαββάτου δεν απειλούσε την ασφάλεια του κράτους – Απόψεις Ακαδημαϊκών,νομικών,κοινωνιολόγων

 

Της Νίκης Κουλέρμου

Αν το Σύνταγμα και η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων προστατεύουν τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως είναι αυτά της οργανωμένης ελευθερίας έκφρασης και της διαμαρτυρίας, πώς είναι δυνατόν αυτά να περιορίζονται με διατάγματα που εκδίδονται από έναν υπουργό; Αν προβλέπονται εξαιρέσεις λόγω «έκτακτης ανάγκης», όπως μπορεί να λεχθεί ότι είναι η πανδημία, για πόσο μπορεί να περιορίζονται ή να αναστέλλονται αυτά τα δικαιώματα;

Αυτά και πολλά άλλα ερωτήματα αποτελούν αντικείμενο δημοσίων συζητήσεων μεταξύ πολιτών και πολιτικών σε όλα τα ΜΜΕ και μέσα κοινωνικής δικτύωσης από το περασμένο Σάββατο, όπου η απάντηση δόθηκε διά… ροπάλου και υδροβόλου από τα εντεταλμένα, προφανώς, αστυνομικά όργανα. Αυτά τα ερωτήματα απασχολούν και άλλες χώρες της ΕΕ, όπου υπήρξαν επίσης διαδηλώσεις κατά των κυβερνήσεων και σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. Ολλανδία) τα δικαστήρια έκριναν υπερβολικά για τα δικαιώματα των πολιτών τα περιοριστικά μέτρα και τις απαγορεύσεις στο όνομα της πανδημίας.

Για να φωτίσουμε το θέμα, ζητήσαμε τις απόψεις ακαδημαϊκών, νομικών και κοινωνιολόγων.

 

Η καθολική απαγόρευση ειρηνικών συναθροίσεων δεν είναι έγκυρη

Untitled 26

Στο ερώτημα αν η καθολική απαγόρευση του δικαιώματος της ειρηνικής συνάθροισης είναι σύμφωνη με το Σύνταγμα και τις διεθνείς υποχρεώσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας και πώς μπορεί να αμφισβητηθεί η εγκυρότητα των σχετικών διαταγμάτων, o Λάμπρος Λαμπριανού, ακαδημαϊκός κοινωνιολόγος, είναι ξεκάθαρος: «Με βάση το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας (Άρθρο 21) αλλά και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, δεν τίθεται καν θέμα καθολικότητας της απαγόρευσης της ειρηνικής συνάθροισης πολιτών για να διαδηλώσουν τη διαμαρτυρία τους ή απλώς να εκφράσουν τη θέση τους για τον τρόπο άσκησης της κρατικής εξουσίας. Μόνο στις περιπτώσεις που τέτοια συνάθροιση απειλεί την ασφάλεια του κυπριακού κράτους ή τη δημόσια ασφάλεια, την τάξη, την υγεία κ.ο.κ. είναι δυνατό να επιβληθούν περιορισμοί σε αυτό το δικαίωμα και οι περιορισμοί αυτοί οφείλουν τότε να αντιστοιχούν στο μέτρο της απειλής, δηλαδή να είναι οι “απόλυτα αναγκαίοι”, όπως το διατυπώνει το Σύνταγμα. Κατά συνέπεια, η καθολική απαγόρευση ειρηνικών συναθροίσεων δεν είναι έγκυρη εάν τέτοια απειλή δεν είναι εξόφθαλμη και αποδεδειγμένη.

Σε σχέση με τη βίαιη καταστολή της διαδήλωσης του περασμένου Σαββάτου, στις 13 Φεβρουαρίου, δεν φαίνεται να υφίσταται αυτή η απειλή. Ακόμα όμως και στην περίπτωση που η Αστυνομία ή η πολιτική της προϊστάμενη θεώρησε ότι υφίσταται μια τέτοια απειλή στις προθέσεις των διαδηλωτών, κάτι που θα πρέπει να αποδειχθεί, η χρήση βίας οποιουδήποτε βαθμού από μέρους του αστυνομικού σώματος δεν δικαιολογείται εφόσον οι συμμετέχοντες στη συγκέντρωση δεν έκαναν χρήση οποιασδήποτε βίας. Με απλά λόγια, η Αστυνομία δεν έχει την εξουσία να ασκεί προληπτική χρήση βίας στηριζόμενη σε υποβαλλόμενες προθέσεις των πολιτών που διαμαρτύρονται ειρηνικά».

 

Η Βουλή μπορεί να τροποποιήσει τον περί Λοιμοκαθάρσεως Νόμο…

Untitled 27

Η Σταύρη Καλοψιδιώτου, νομικός – διεθνολόγος, τονίζει ότι «oι πιο μελανές σελίδες στην ιστορία της ανθρωπότητας γράφτηκαν από κατάφωρες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Έτσι εξηγείται ιστορικά η θεσμοθέτηση ενός σημαντικού πλέγματος προστασίας τους μέσα από διεθνή σύμφωνα και συμβάσεις∙ όπως το Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα του ΟΗΕ και η Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης. Τα υπουργικά διατάγματα δεν υπερέχουν του Συντάγματος και των διεθνών συμβάσεων. Για παράδειγμα, όπως προνοεί το Σύνταγμα, τα άρθρα 19 και 21 μπορούν να υπαχθούν σε νόμο αντί η κυβέρνηση να τα περιστέλλει με διατάγματα. Η ειρηνική συνάθροιση προστατεύεται από το άρθρο 11 της ΕΣΔΑ και αυτούσιο μεταφέρθηκε στο Κυπριακό Σύνταγμα (άρθρο 21). Ακόμη κι αν κριθεί αναγκαίος κάποιος περιορισμός, το σχετικό διάταγμα είναι πρόδηλα δυσανάλογο ως προς τον κίνδυνο που προορίζεται να αντιμετωπίσει και καταστρέφει τον πυρήνα του δικαιώματος, παραβιάζοντας ταυτόχρονα την αρχή της ισότητας των δικαιωμάτων, αφού διαφορετικά δικαιώματα έχουν ρυθμιστεί βάσει των υγειονομικών πρωτοκόλλων και δεν έχουν απαγορευτεί καθολικά. Για να προστατευθεί το κράτος δικαίου, να απαλλαγούμε από υπουργικές αποφάσεις που εμπεριέχουν σκοπιμότητες και να αυξηθούν τα δημοκρατικά «checks and balances», μπορεί η Βουλή να τροποποιήσει τον περί Λοιμοκαθάρσεως Νόμο, ώστε το αποικιοκρατικό κατάλοιπο του περιορισμού τόσο ουσιωδών δικαιωμάτων με υπουργικά διατάγματα να καταργηθεί».

 

Επέμβαση σε βασικά δικαιώματα χωρεί μόνο σε ειδικές περιπτώσεις

Untitled 28

Ο επικεφαλής της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου, Αχιλλέας Δημητριάδης, απαντά ότι «τόσον η ελευθερία συνάθροισης όσο και αυτή της έκφρασης είναι βασικά δικαιώματα σε μια δημοκρατική κοινωνία. Παρέμβαση σ’ αυτά χωρεί μόνο σε ειδικές περιπτώσεις. Από τη νομολογία του ΕΔΑΔ υπάρχουν 3 στάδια για να αποφασιστεί αν η επέμβαση συνάδει με τα ανθρώπινα δικαιώματα: (α) Αυτή έγινε σύμφωνα με τον τοπικό νόμο; (β) Η επέμβαση εξυπηρετεί θεμιτό σκοπό; (γ) Είναι αναγκαία σε μια δημοκρατική κοινωνία; Στην περίπτωσή μας, η επέμβαση έγινε με Διάταγμα του Υπουργού Υγείας με στόχο την προστασία της δημόσιας υγείας. Έτσι το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν είναι αναγκαία.

Αυτό γίνεται εξισορροπώντας τα ατομικά δικαιώματα με τα γενικά. Για παράδειγμα, γιατί να επιτρέπεται η επίσκεψη σε καταστήματα ή σε Mall και όχι η συγκέντρωση σε εξωτερικούς χώρους; Γιατί επιτρέπονται οι θεατρικές παραστάσεις αλλά όχι οι διαδηλώσεις; Δεν μπορούσαν να υπάρξουν συγκεκριμένα μέτρα ρύθμισης αντί αυτού του απόλυτου περιορισμού;

Η αμφισβήτηση της εγκυρότητας των διαταγμάτων γίνεται μόνο αν το άτομο επηρεάζεται άμεσα. Ο επηρεασμός αυτός συνήθως υπάρχει όταν εκδοθεί εξώδικο από την Αστυνομία για €300, σε σχέση με κατ’ ισχυρισμό παραβίαση. Αν θέλει κάποιος να το αμφισβητήσει, δεν θα το πληρώσει και η υπόθεση θα πάει στο Ποινικό Δικαστήριο. Εκεί θα εγείρει θέματα αντισυνταγματικότητας και παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Βέβαια, ρισκάρει, αν δεν το πετύχει, να του επιβληθεί υψηλότερη ποινή. Έτσι δυστυχώς είναι το σύστημά μας και καλό είναι να σκεφτούμε πώς να το αλλάξουμε».

 

Δικαιολογείται η αναστολή των προνοιών του Συντάγματος;

Untitled 29

Στο ίδιο ερώτημα που θέσαμε πιο πάνω, ο δρ Νίκος Περιστιάνης, κοινωνιολόγος, απαντά ότι «στα περισσότερα δημοκρατικά πολιτεύματα υπάρχει πρόνοια για τις «καταστάσεις εξαίρεσης» -τις περιπτώσεις, δηλαδή, όπου οι πρόνοιες του Συντάγματος αναστέλλονται προσωρινά λόγω κάποιας υπέρτατης ανάγκης. Στην περίπτωση της Κυπριακής Δημοκρατίας μάλιστα, αυτή η αρχή χρησιμοποιείται από το 1964 για να δικαιολογήσει τα πολλά που γίνονται σε παράβαση των διαφόρων προνοιών του Συντάγματος, αφού υποτίθεται πως ζούμε σε μια διαρκή έκτακτη κατάσταση από τότε. Οπότε και η αναστολή κάποιων προνοιών του Συντάγματος στις μέρες της πανδημίας θεωρείται μια παρόμοια, προσωρινή εξαίρεση. Είναι όμως φανερό πως σε όλες αυτές τις περιπτώσεις οι πολίτες έχουν κάθε δικαίωμα να θέτουν ερωτήματα: Αποτελεί αυτή η περίπτωση μια πραγματική εξαίρεση; Νομιμοποιείται η προσωρινή αναστολή των δικαιωμάτων μου; Ή μήπως χρησιμοποιείται μια κατάσταση σαν δικαιολογία, για να μου στερήσουν τις ελευθερίες μου ή για να αποσπάσουν την προσοχή μου από άλλα σημαντικά ζητήματα; Και για πόσο καιρό πρέπει να δεχτώ ή να ανεχθώ αυτή την αναστολή;»

Δημοκρατικό διακύβευμα κόντρα στην αυταρχική διαχείριση της πανδημίας

Untitled 30

Στο πλαίσιο του ευρύτερου προβληματισμού, ο Νίκος Τριμικλινιώτης, επικεφαλής του Κέντρου για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, υποδεικνύει ότι «η έκβαση της διαμάχης προς υπεράσπιση του δικαιώματος της συνάθροισης έχει μετατραπεί σε κορυφαίο πολιτικό διακύβευμα. Η δε υπεράσπισή του αποτελεί μείζον δημοκρατικό καθήκον, διότι αποτελεί δικαίωμα συνυφασμένο με τη δημοκρατία και την υπεράσπιση όλων των άλλων δικαιωμάτων.

Τα πολιτικά καθήκοντα πρέπει να κατανοηθούν μέσα στη συγκυρία. Η δεξιά σε βαθιά κρίση, βουτηγμένη σε μια άνευ προηγουμένου διαφθορά της κυβερνητικής συμμορίας, αρπάζεται τώρα από μια περίεργη τυπολατρία και φορμαλισμό: Τόσο οι ίδιοι όσοι οι επίγονοι όσων έκαναν το “δόγμα της ανάγκης” λάστιχο και κατέλυσαν τη δημοκρατία το 1974, μας λένε ότι “οι διαδηλώσεις είναι παράνομες” κι ότι «”η παρακοή συνιστά ποινικό αδίκημα”. Ωστόσο, κορυφαίοι νομικοί εμπειρογνώμονες στην Κύπρο και διεθνώς τους διαψεύδουν απολύτως: Ενώ κατανοούμε την ανάγκη λήψης μέτρων πρόληψης και προστασίας, εντούτοις το αλλοπρόσαλλο και το σκόπιμο των μέτρων, που είναι δυσανάλογα και αυταρχικά, καθιστούν την απαγόρευση των ειρηνικών συναθροίσεων παράνομα και αντισυνταγματικά. Βιώνουμε μια παρατεταμένη, γενική και κατ’ εξακολούθησή απαγόρευση του δικαιώματος της ελεύθερης συνάθροισης ελέω πανδημίας. Βασική αρχή είναι ότι η όποια περιοριστική ρύθμιση απαιτεί το απόλυτο της αναγκαιότητας των όποιων μέτρων “σε μια δημοκρατική κοινωνία”. Tο δικαίωμα αυτό έχει μείζονα ρόλο για τα κινήματα που σήμερα αντιμετωπίζουν “συρρίκνωση του δημοσίου/δημοκρατικού χώρου” που αποτελεί τη σφαίρα κοινωνικής δράσης, απαραίτητης σε μια δημοκρατική πολιτεία. Η δε χρήση του αποικιακού περί Λοιμοκαθάρσεως Νόμου παράγει νέα επικίνδυνα για τη δημοκρατία υγειονομικά καθεστώτα εξαίρεσης».

 

 

ΦΑΚΕΛΟΣ ΔΙΑΚΥΒΕΥΜΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ  – Διαβάστε επίσης:

Καμία ανοχή στην αλαζονεία της εξουσίας και την καταστολή της άλλης άποψης διά ροπάλου…

Η διαδήλωση του Σαββάτου δεν απειλούσε την ασφάλεια του κράτους – Απόψεις Ακαδημαϊκών,νομικών,κοινωνιολόγων

Με την ψήφο μας να διώξουμε τους εξουσιαστές…

Χρήση αστυνομικής βίας: Επόμενα και παραλειπόμενα

Το φονικό κανόνι και το πανδημικό καθεστώς εξαίρεσης στην Κύπρο

Μια μαρτυρία

 

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.