Διαλεκτικός Υλισμός – Κατηγορίες: Ουσία και Φαινόμενο (2)

  • Καθημερινή ενημέρωση

    Κάθε πρωί η επικαιρότητα στο inbox σου.


Η γνώση της Ουσίας επιτυγχάνεται μέσω της αφηρημένης σκέψης του ανθρώπου και με τη δημιουργία μιας θεωρίας για την εξεταζόμενη διαδικασία. Ακριβώς σ’ αυτό το σημείο συντελείται ένα ποιοτικό άλμα στη γνώση από το εμπειρικό στο θεωρητικό επίπεδο της σκέψης, συνδεδεμένο με την αποκάλυψη κατά κύριο λόγο αυτού που προσδιορίζει τα διάφορα αντικείμενα, τους νόμους, τη διαφοροποίηση και ανάπτυξή τους. Η διαδικασία αυτή συνδέεται άμεσα με τη μετάβαση από την περιγραφή στην επεξήγηση του φαινομένου, στην αποκάλυψη των σχέσεων που έχει και των αιτιών που το δημιουργούν. Και επειδή η Ουσία πάντα εκδηλώνεται μέσα από τα φαινόμενα είναι γι’ αυτό που αρχίζοντας με τη μελέτη, τη σύγκριση, τις συναρτήσεις των φαινομένων, πραγματοποιείται η διείσδυση στον πυρήνα, στην Ουσία δηλαδή του αντικειμένου και κατ’ αυτόν τον τρόπο αρχίζει η διαδικασία της κατανόησής του.

Η ύπαρξη π.χ. του πλανήτη Ποσειδώνα ανακαλύφθηκε πρώτα με μαθηματικό υπολογισμό, όταν ο Γάλλος Λεβεριέρ (1843) μελετώντας την τροχιά του Ουρανού παρατήρησε ότι κάτι δεν πήγαινε σωστά με τους υπολογισμούς του. Ανέπτυξε μια θεωρία, σύμφωνα με την οποία θα έπρεπε φυσιολογικά να υπάρχει ακόμα ένας πλανήτης, υποδεικνύοντας μάλιστα και τη θέση του στο ηλιακό σύστημα, ο οποίος με την ασκούμενη βαρυτική επίδρασή του στον Ουρανό επηρέαζε την τροχιά του. Μετά από τρία χρόνια ο Γερμανός Γκάλε από το αστεροσκοπείο του Βερολίνου παρατήρησε πρώτος τον Ποσειδώνα, εκεί που υπολόγισε ο Λεβεριέρ.

Έτσι και εδώ παρατηρούμε ότι από τον εντοπισμό ενός φαινομένου στην τροχιά του Ουρανού, οδηγηθήκαμε στη δημιουργία θεωρίας (αφηρημένη σκέψη για την ύπαρξη νέου πλανήτη), που αποδείχθηκε στην πράξη. Η ουσία του φαινομένου αλλοίωσης της τροχιάς του Ουρανού είναι ακριβώς η ύπαρξη του πλανήτη Ποσειδώνα.

Βασικό κριτήριο για τη γνώση της Ουσίας είναι η ακριβής διατύπωση των νόμων που διέπουν την κίνηση και ανάπτυξη του αντικειμένου και η επιβεβαίωση των εξαγόμενων συμπερασμάτων και προγνώσεων ως συνέπεια της δραστηριοποίησης αυτών των νόμων μέσα σε συγκεκριμένες συνθήκες και προϋποθέσεις. Πέραν αυτού η Ουσία θεωρείται πλέον ως γνώσιμη εάν επιπλέον είναι γνωστές και οι αιτίες εμφάνισης και οι πηγές ανάπτυξης του αντικειμένου, που βρίσκεται υπό μελέτη, η αποκάλυψη των τρόπων δημιουργίας του ή ακόμα και η τεχνητή αναπαράστασή του, ειδικά αν στη θεωρία ή στην πράξη έχει δημιουργηθεί αξιόπιστο μοντέλο, οι ιδιότητες του οποίου πρέπει να είναι ταυτόσημες με αυτές του πρωτοτύπου.

Η γνώση της Ουσίας δίνει επίσης τη δυνατότητα να διαχωριστεί πλήρως το αντικειμενικό περιεχόμενο του φαινομένου από τη φαινομενικότητά του, να αρθούν τα όποια στοιχεία αλλοίωσης, παραμόρφωσης ή υποκειμενικότητας κατά τη διάρκεια της μελέτης του. Με την αποκάλυψη της Ουσίας είναι απαραίτητη τόσο η θεωρητική επεξήγηση, όσο και η θεμελίωση των ήδη εκ των προτέρων νόμων, που είχαν διατυπωθεί, το πεδίο εφαρμογής τους, η αλληλοσύνδεσή τους με άλλους νόμους κ.λπ.

Η επίλυση τέτοιων ζητημάτων, που σχετίζονται με την Ουσία, έχει άμεση σχέση με τη διεύρυνση της γνώσης σε όλο και βαθύτερα επίπεδα δομής της ύλης είτε με την αποκάλυψη συστήματος γενικότερων σχέσεων και αιτιών, στο οποίο το εξεταζόμενο φαινόμενο συμμετέχει ως απλό στοιχείο του. Κάτι τέτοιο όμως απαιτεί τη γνώση των γενικότερων και θεμελιακών νόμων της ύπαρξης, από τους οποίους έπονται ως μερική (ή ιδιαίτερη) εμφάνισή τους οι ενωρίτερα διατυπωθέντες νόμοι και διαδικασίες του εξεταζόμενου φαινομένου. Έτσι η κατανόηση στον άνθρωπο συνεχώς διευρύνεται, εμβαθύνεται από το Φαινόμενο στην Ουσία, από την Ουσία πρώτου βαθμού -ας πούμε- στην Ουσία δεύτερου βαθμού κ.ο.κ., επομένως η εμβάθυνση της ανθρώπινης γνώσης είναι μια ατέρμονη διαδικασία.

Περιοριζόμενοι στο παράδειγμα του «ατόμου» βλέπουμε ότι από την εποχή του Δημόκριτου, που διατύπωσε την ατομική θεωρία του, το άτομο θεωρείτο το αρχικό συστατικό της ύλης, το μικρότερο τεμάχιό της, που δεν μπορούσε να διαιρεθεί πλέον. Απαιτήθηκαν πέραν των 2000 χρόνων για να διασπαστεί το άτομο και να αποδειχθεί ότι αυτό αποτελείται από τον πυρήνα και μια σειρά ηλεκτρόνια να περιστρέφονται γύρω από αυτό. Και μερικά χρόνια αργότερα έχει αποδειχθεί ότι και ο πυρήνας του ατόμου αποτελείται από ακόμα μικρότερα σωματίδια -τα ουδετερόνια και τα ποζιτρόνια κ.ο.κ. Άρα παρατηρείται μια συνεχής διεύρυνση και εμβάθυνση της γνώσης του ανθρώπου σε σχέση με το «άτομο».

Ακολουθήστε μας στο Google News.
Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.