Η Κύπρος ήταν που ήταν ψηλά στη λίστα των παγκόσμιων μετρήσεων για διαφθορά… Αυτή τη φορά οι κατηγορίες μη κυβερνητικής οργάνωσης, όπως είναι η OCCRP (Organized Crime and Corruption Reporting Project), στράφηκαν ευθέως κατά του Προέδρου της Δημοκρατίας, ρεζίλεψαν την Κύπρο διεθνώς (όπως και στο θέμα των χρυσών διαβατηρίων, οι κατηγορίες της Κομισιόν) και έβαλαν την Κύπρο στην κορυφή της παγκόσμιας κλίμακας!
Δύο διακεκριμένοι ακαδημαϊκοί, ο Σταύρος Ζένιος, καθηγητής χρηματοοικονομικών του Πανεπιστημίου Κύπρου, πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Κύπρου και ο Μιχάλης Ατταλίδης, ακαδημαϊκός, πρώην διπλωμάτης και πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Κύπρου παρεμβαίνουν στη δημόσια συζήτηση και κρούουν τον κώδωνα κινδύνου. Η διαφθορά οδηγεί σε υπανάπτυξη! Οι πολίτες πρέπει να απαιτούν ήθος και ακεραιότητα από τους κυβερνώντες, τονίζουν.

Συνεντεύξεις στη Νίκη Κουλέρμου

Ερωτήσεις:

1. Σαν ενεργός Κύπριος πολίτης που γνοιάζεστε για τον τόπο και το μέλλον του, πώς αντιδράτε όταν η χώρα μας κατηγορείται ή διασύρεται διεθνώς για ξέπλυμα βρόμικου χρήματος και για διαφθορά;

2. Συνιστά τρόπο υπεράσπισης της χώρας μας η απάντηση ότι «στοχοποιείται η Κύπρος» όταν οι κατηγορίες προέρχονται από διεθνή φόρα και θεσμούς και μάλιστα εμπλέκουν δημόσια πρόσωπα;

3. Αν θεωρείτε ότι είναι επαρκείς οι παρεμβάσεις των συντεταγμένων οργάνων/θεσμών και το νομοθετικό πλαίσιο για πάταξη της διαφθοράς, τότε τι πρέπει να γίνει από πλευράς Πολιτείας; Χρειάζονται κι άλλοι μηχανισμοί και επιτροπές αδιάφθορων ή μήπως καλλιέργεια κουλτούρας ήθους και ακεραιότητας στην πολιτική ζωή του τόπου;

Σταύρος Ζένιος: Οι πολίτες οφείλουν να ζητούν ήθος και ακεραιότητα από τους κυβερνώντες

1. Πρέπει να εξοργίζει όλους τους έντιμους και ειλικρινείς πολίτες να βλέπουν τη χώρα να διασύρεται, είτε από υπερβολές δημοσιευμάτων του ξένου Τύπου είτε από τη διαφθορά και τη διαπλοκή των κυβερνώντων. Μπορούμε να απαντήσουμε πειστικά στις υπερβολές αν εμείς είμαστε αδιάφθοροι, αλλά δυστυχώς το πολιτικό σύστημα της χώρας φαίνεται ότι αδυνατεί να αντιληφθεί πώς δουλεύει ο σύγχρονος κόσμος και τα σύγχρονα ρεύματα για διαφάνεια και καταπολέμηση της διαφθοράς. Προσπαθεί να τηρεί στενά το γράμμα των διεθνών συμβάσεων, αλλά όχι το πνεύμα. Καλό να θυμηθούμε την προσπάθεια για χρόνια να αποφύγουμε τις συστάσεις της GRECO κατά της διαφθοράς. Είχα ζήσει τότε από κοντά την προσπάθεια του πολιτικού συστήματος, στα ανώτατα επίπεδα, να αποφύγει την πλήρη συμμόρφωση ψάχνοντας συνεχώς παραθυράκια και προτάσσοντας δικαιολογίες. Όταν σου βγει το όνομα μετά δύσκολα πείθεις.

2. Σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί υπεράσπιση της χώρας αυτή η προσέγγιση, γίνεται απλώς για εσωτερική κατανάλωση, χαϊδεύει τα αυτιά των πολιτών. Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε την ανάγκη όχι μόνο να είμαστε έντιμοι, που πολλές φορές δεν είμαστε, το πολιτικό σύστημα έδειξε κατ’ επανάληψη σημεία διαφθοράς και διαπλοκής, αλλά και να φαινόμαστε τίμιοι.

3. Χρειάζεται η ευλαβική τήρηση των διεθνών προτύπων για διαφάνεια και κατά της διαφθοράς και ενάντια στο ξέπλυμα βρόμικου χρήματος. Σε τέτοια θέματα, ως μικρή και ευάλωτη χώρα με κακά προηγούμενα οφείλουμε να είμαστε βασιλικότεροι του βασιλέως, υπόδειγμα εταιρικής διακυβέρνησης και διαφάνειας, όχι να τα θεωρούμε εμπόδια προς αποφυγή ή παράκαμψη. Η Κεντρική Τράπεζα έχει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο και πολύ ισχυρά εργαλεία που οφείλει να τα χρησιμοποιεί αυστηρά. Πρωτίστως, ωστόσο, οι πολίτες οφείλουν να απαιτούν ήθος και ακεραιότητα από τους κυβερνώντες. Όσο οι πολίτες αναδεικνύουν στα ανώτερα αξιώματα αυτούς που τους χαϊδεύουν τα αυτιά για να τους βολέψουν, θα διοικούνται από άτομα που πρωτίστως βολεύονται οι ίδιοι. Ζητάς βόλεμα θα λάβεις βόλεμα, αλλά βόλεμα πρωτίστως του αξιωματούχου. Ζητάς ήθος και ακεραιότητα, θα έχεις ήθος και ακεραιότητα για όλους. Τα βολέματα των λίγων τα πληρώσαμε πολύ ακριβά όλοι τα τελευταία χρόνια.

Μιχάλης Ατταλίδης: Η διαφθορά δεν είναι μόνο πηγή παρανομίας, αδικίας και ανηθικότητας. Ωθεί το κράτος προς την οπισθοδρόμηση και την υπανάπτυξη

1. Αισθάνομαι άσχημα. Διατηρώ αρκετές επαφές με το εξωτερικό και με θίγει και θλίβει όταν για παράδειγμα μού στέλνει φίλος μου γελοιογραφία που παρουσιάζει την Κύπρο ως πλυντήριο. Εντούτοις, πιστεύω ότι ως μια ωριμάζουσα δημοκρατία, μέλος της ΕΕ, με ουσιαστική συμμετοχή στο διεθνές σύστημα και ιδιαίτερα στο χρηματοπιστωτικό, πρέπει να είμαστε πιο αντικειμενικοί στην αντιμετώπιση διεθνούς κριτικής. Αφενός είναι δύσκολο για τους γνωστούς λόγους της ιστορίας μας. Αφετέρου είναι αδικαιολόγητο και αντιπαραγωγικό να αντιμετωπίζεται οποιαδήποτε κριτική ως αποτέλεσμα αντικυπριακής συνωμοσίας. Η οργάνωση «Πρόγραμμα δημοσιογραφίας για το οργανωμένο έγκλημα και τη διαφθορά» είναι, από ό,τι ακούω από αρμόδιους, οργανισμός που προσπαθεί να κάνει σοβαρή δουλειά με τη στήριξη άλλων οργανισμών όπως το «Διεθνές Κέντρο Δημοσιογράφων» και το «Ίδρυμα για Ανοικτές Κοινωνίες». Επίσης στηρίζεται οικονομικά από το επίσημο όργανο των ΗΠΑ για διεθνή βοήθεια, το “USAid”. Είναι όμως αβάσιμο να παρουσιάζεται ως ύποπτη η οργάνωση για το λόγο αυτό. Είναι πιο δόκιμο να υποθέσουμε ότι οι ΗΠΑ, ως μεγάλος πάροχος διεθνούς οικονομικής βοήθειας, θέλουν να διασφαλίσουν ότι η βοήθεια αυτή φτάνει στους δέκτες για τους οποίους προορίζεται και όχι στις τσέπες διεφθαρμένων πολιτικών ή δημοσίων υπαλλήλων.

2. Με απασχολεί και ο τρόπος που ενίοτε με ευκολία έχουν εκσφενδονιστεί κατηγορίες εναντίον της Κύπρου, και σε μία περίπτωση με βάση «έκθεση των γερμανικών μυστικών υπηρεσιών» που δεν έχει ως τώρα δημοσιευθεί. Όμως το να αντιμετωπίζεται κάθε κριτική ως στοχοποίηση, δεν είναι λύση και ενίοτε αποτελεί υπεκφυγή. Οι οργανισμοί που επικρίνουν την Κύπρο, πολλές φορές επικρίνουν φαινόμενα και σε άλλες χώρες, μεταξύ αυτών και χώρες στις οποίες εδρεύουν. Επιπλέον είναι λυπηρό να χρησιμοποιείται ως απάντηση «το κάνουν και άλλοι» όταν κατηγορηθεί κάποιος στην Κύπρο. Στην περίπτωση δε της πώλησης διαβατηρίων η κριτική αντιμετωπίσθηκε αρχικά με μια σειρά ανυπόστατους ισχυρισμούς εκ μέρους των Αρχών, αφού με λίγη έρευνα αποδεικνύεται ότι καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν εφαρμόζει τις πρακτικές που υιοθετεί η Κύπρος στην παροχή υπηκοότητας και διαβατηρίου σε ξένους πολίτες.
Τέλος, έστω και πράγματι να το κάνουν και άλλοι, αυτό δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως υπεράσπιση παράνομων ή μη ενδεδειγμένων πρακτικών. Το βρόμικο χρήμα προέρχεται από παράνομο εμπόριο ναρκωτικών, όπλων, ανθρώπων και από άλλα σοβαρά εγκλήματα. Πολλές φορές η διακίνησή του εξυπηρετεί επίσης εγκληματικούς στόχους, όπως τη διαφθορά μελών κυβερνήσεων και δημοσίων λειτουργών, τη συγκάλυψη δραστηριοτήτων του οργανωμένου εγκλήματος και άλλων παρανομιών, και την τρομοκρατία.

3. Για τη νομική επάρκεια δεν είμαι αρμόδιος να απαντήσω. Αυτό που γνωρίζω είναι ότι η ανεξέλεγκτη και αφορολόγητη διεθνής διακίνηση κεφαλαίων είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του διεθνούς οικονομικού συστήματος, και επίσης το ερώτημα του εάν κάτι είναι νόμιμο ή παράνομο αν και προσφιλές σε νομικίστικους κύκλους, και φυσικά έχει τη σημασία του όταν πρόκειται για προσαγωγή σε δίκη, δεν εξαντλεί την κοινωνική και πολιτική σημασία ενός ζητήματος. Για την κυπριακή κοινωνία το ζήτημα της διαφθοράς είναι κρίσιμο για τρεις λόγους. Ο πρώτος είναι ότι υφίσταται τάση, όπως και σε άλλες μεσογειακές κοινωνίες, να μεταφέρονται οι αξίες της οικογενειοκρατίας και του χωριού στη δομή του κράτους. Η διαφθορά δηλαδή έχει ρίζες μέσα στην κουλτούρα. Οι αξίες που μεταφέρονται έχουν ονομασθεί ανθρωπολογικά “amoral familism” (αμοραλιστική οικογενειοκρατία). Το δεύτερο είναι ότι η ίδια η λειτουργία του καπιταλισμού δημιουργεί πιέσεις στο σύστημα του ορθολογικού κράτους και του κράτους δικαίου. Χωρίς αυστηρούς ρυθμιστικούς μηχανισμούς, που, στο βαθμό που υπάρχουν, πρόσφατα κριτικάρονται από επίσημα χείλη ως «γραφειοκρατία», καταλήγουμε σε “crony capitalism”, ή «ληστρικό καπιταλισμό» σύμφωνα με φράση του Μαρξ, όπου μη ανανεώσιμος δημόσιος πλούτος όπως το περιβάλλον, ρημάζεται και η ευνομούμενη δημοκρατία και ισοπολιτεία απειλούνται. Τέλος, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι βρισκόμαστε προ ενεργειακών εξελίξεων, ένας τομέας όπου η διαφθορά ανθίζει συνήθως. Η εξάλειψη της διαφθοράς αποτελεί αναγκαιότητα και προτεραιότητα. Η διαφθορά δεν είναι μόνο πηγή παρανομίας, αδικίας και ανηθικότητας. Το χειρότερο είναι ότι η ύπαρξή της και οι μηχανισμοί λειτουργίας της ωθούν προς τη λήψη λανθασμένων αποφάσεων σε τομείς που χειρίζεται το κράτος, και συνεπακόλουθα προς την οπισθοδρόμηση και την υπανάπτυξη.