Συνεντεύξεις στη Μαρία Φράγκου

Ως χώρα και ως λαός βιώνουμε πρωτόγνωρες καταστάσεις. Μέσα σε διάστημα λίγων εβδομάδων είδαμε τη ζωή μας να αλλάζει άρδην και καθημερινά, στις 6:00 το απόγευμα αδημονούμε να ακούσουμε τους ειδικούς να ανακοινώνουν τα στοιχεία από το δελτίο πορείας του κορονοϊού στην Κύπρο. Δύο έγκριτοι νομικοί, Αχιλλέας Δημητριάδης και Ανδρέας Παπαχαραλάμπους, τοποθετούνται για τα μέτρα, την αυστηρότητά τους, την εφαρμογή τους και τοποθετούνται για ένα ζήτημα, οι προεκτάσεις του οποίου είναι πολλές και το αποτέλεσμά τους ίσως αργήσει, αλλά θα κρίνει πολλά και πολλούς: Επαναπατρισμός φοιτητών και τα παραθυράκια των διαταγμάτων.

1. Πιο αυστηρά μέτρα ή πιο αυστηρή εφαρμογή των υφιστάμενων μέτρων;
2. Γιατί ο πολίτης να επιμερίζεται τις ίδιες ευθύνες με αυτούς που είχαν καθήκον να δράσουν έγκαιρα, ώστε να τον προστατεύσουν;
3. Συνταγματική τάξη και μέτρα έκτακτης ανάγκης. Πότε δικαιολογείται η παραβίασή της;
4. Επαναπατρισμός φοιτητών. Από το «κανένας» στο «ορισμένοι» να επιστρέψουν; Πότε ανοίγουν και πότε κλείνουν τα παράθυρα των διαταγμάτων;

Ανδρέας Παπαχαραλάμπους: Λάθη θα γίνουν από απειρία και από άγνοια

1. Τα μέτρα πιστεύω είναι αρκετά αυστηρά με τη σημερινή τους μορφή. Εκείνο που χρειάζεται είναι η καθολική εφαρμογή τους. Το κράτος έχει την κατά νόμο εφαρμογή τους και πρέπει να είναι αδέκαστο. Όμως ευθύνη έχουμε και εμείς, οι πολίτες. Τα μέτρα είτε μας αρέσουν είτε όχι αφορούν την ίδια τη ζωή μας και των συνανθρώπων μας.

2. Ο πολίτης εκ των πραγμάτων θα επιμεριστεί τις ευθύνες είτε είναι πολλές είτε είναι λίγες. Δυστυχώς δεν μπορούμε τώρα να αναλωθούμε με το αν κάποιοι είχαν καθήκον να δράσουν έγκαιρα ή όχι για να μας προστατεύσουν.
Τελειώνοντας αυτή η δοκιμασία πιστεύω θα έχουμε αρκετό χρόνο για καταλογισμό ευθυνώνμ αν υπάρχουν. Αυτές τις ώρες δεν μας περισσεύει χρόνος για καταμερισμό ευθυνών. Είναι κάτι που μπορεί να γίνει μετά, όταν θα τεθούν κάτω τα συν και τα πλην.

3. Το μέρος 2 του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας περί των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και Ελευθεριών είναι ξεκάθαρο. Στο ίδιο το σύνταγμα γίνεται πρόνοια για εξαιρέσεις. Και μια απ’ αυτές τις εξαιρέσεις είναι και η δημόσια υγεία.
Στην προκειμένη περίπτωση, αφήνουμε το νόμο να κοιμάται μέχρις ότου εκλείψει ο λόγος, όπως δημόσια τάξη, δημόσια ασφάλεια, δημόσια υγεία κ.λπ.

4. Ο επαναπατρισμός φοιτητών μπορεί και πρέπει να γίνει με ευθύνη και επιμέλεια του κράτους. Η διαχείριση της πανδημίας ανήκει στο κράτος. Μεταξύ των προβλημάτων είναι και ο επαναπατρισμός φοιτητών. Με το «κανένας» δεν θα επαναπατριστεί προσωπικά δεν συμφωνώ. Δεν παύει κι αυτό να είναι ένα από τα μέτρα. Η επιτροπή που διαχειρίζεται το κάθε ένα πρόβλημα χωριστά θα κρίνει το αν επιστρέφουν «ορισμένοι» ή «όλοι».
Το πρόβλημα κάποτε θα τελειώσει και θέλω να πιστεύω σύντομα. Ο τόπος δεν πέρασε κάτι παρόμοιο. Λάθη θα γίνουν από απειρία και από άγνοια. Σήμερα μια απόφαση μπορεί να μας φαίνεται λανθασμένη και στο τέλος ν’ αποδειχθεί ότι είναι αλάνθαστη. Το καλύτερο είναι ο κάθε πολίτης να προσέξει όσο μπορεί, γιατί το λάθος το δικό του θα το πληρώσουν και άλλοι.
Η συμμόρφωσή μας, για παράδειγμα προς τα φώτα τροχαίας, δεν γίνεται μόνο όταν υπάρχει τροχαία κίνηση. Είτε υπάρχει τροχαία κίνηση είτε δεν υπάρχει επιβάλλεται να συμμορφωθούμε. Και αυτό είναι μια μορφή στέρησης ελευθερίας, έστω και αν το παράδειγμά μου είναι φτηνό.
Τα μέτρα πρέπει να τηρούνται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Θα ήταν καλύτερα να τηρούνται χωρίς την παρέμβαση των οργάνων της τάξεως. Φάνηκε ότι δεν μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο. Κάτω απ’ αυτά τα δεδομένα το κράτος πρέπει να βρει τρόπους να τα επιβάλει.

 

Αχιλλέας Δημητριάδης: Παγκόσμια πρωτοτυπία του κράτους να εξορίσει τους πολίτες του

1. Τα μέτρα για περιορισμό της διακίνησης ήταν ήδη αυστηρά, αλλά δυστυχώς έγιναν αυστηρότερα, δεδομένου ότι μια μικρή μερίδα δεν τα εφάρμοσε. Πιστεύω ότι μπορούσε να γίνει αυστηρότερη εφαρμογή και να αποφευχθεί αυτή η κλιμάκωση. Όμως η ομάδα αυτή των ανευθύνων έχει εκθέσει σε κίνδυνο ολόκληρη την κοινωνία. Πρέπει να μείνουμε σπίτι.

2. Φαίνεται ότι το κράτος βρέθηκε απροετοίμαστο. Οι δομές και ειδικά ο σχεδιασμός για έκτακτη ανάγκη δεν ήταν έτοιμος. Για παράδειγμα, θυμούμαι μετά την εφεδρεία είχαμε κληθεί στην Πολιτική Άμυνα. Ο ρόλος της Πολιτικής Άμυνας δεν φάνηκε καθόλου. Έχουμε ένα σύστημα υγείας. Μαζί με τα δημόσια νοσηλευτήρια να μπουν και τα ιδιωτικά, σε ένα γενικό σχεδιασμό, έτσι ώστε να παράσχουμε συντονισμένη ιατροφαρμακευτική φροντίδα για όλους σε αυτές τις δύσκολες καταστάσεις.

3. Η έννοια της έκτακτης ανάγκης κάτω από το Σύνταγμα είναι συγκεκριμένη. Το Άρθρο 183 την καθορίζει σε περιπτώσεις που υπάρχει πόλεμος ή άλλος δημόσιος κίνδυνος που απειλεί την ύπαρξη της Δημοκρατίας ή οποιουδήποτε τμήματός της.
Διαδικαστικά την προκηρύσσει ο Πρόεδρος με το Υπουργικό Συμβούλιο και πάει στη Βουλή, η οποία και έχει και τον τελικό λόγο. Τότε μόνο υπάρχει η δυνατότητα αναστολής συγκεκριμένων άρθρων του Συντάγματος με σκοπό την καλύτερη διαχείριση αυτής της έκτακτης κατάστασης. Μέχρι τώρα, νομικά ομιλούντες, δεν υπάρχει κατάσταση έκτακτης ανάγκης και γι’ αυτό δεν μπορεί να δικαιολογείται η αναστολή της εφαρμογής οποιωνδήποτε άρθρων του Συντάγματος. Δεν μπορεί, για παράδειγμα, η Αστυνομία να μπαίνει σε σπίτια χωρίς ένταλμα ούτε να περιορίζεται το δικαίωμα της ελευθερίας του λόγου.

4. Γι’ αυτό είμαι έντονος, διότι επιβεβαιώνει την ανεπάρκεια του σχεδιασμού. Ας πάρουμε όμως το θέμα πρώτα νομικά. Ακόμα και σε έκτακτη ανάγκη το Άρθρο 14 του Συντάγματος, το οποίο ρητά αναφέρει ότι δεν μπορεί να απαγορευθεί η είσοδος στη Δημοκρατία οποιουδήποτε Κύπριου πολίτη υπό οποιεσδήποτε περιστάσεις, δεν αναστέλλεται. Είναι ένα απόλυτο δικαίωμα. Ο τρόπος με τον οποίο η κυβέρνηση εγκατέλειψε τους φοιτητές στο εξωτερικό ήτο με το περιβόητο πιστοποιητικό, το οποίο έπρεπε να εξασφαλιστεί από διάφορα ιατρικά κέντρα στο εξωτερικό. Αυτό εκ των πραγμάτων ήτο αδύνατο και το γνώριζαν. Ήταν μια σοφιστεία. Βέβαια, αυτό ήταν μία μυωπική αντιμετώπιση του προβλήματος, διότι οι φοιτητές έτσι κι αλλιώς θα επιστρέψουν στην πατρίδα. Πού αλλού να πάνε; Δυστυχώς λόγω καθυστέρησης έχουν τώρα μεγαλύτερη πιθανότητα να είναι φορείς του ιού. Το κράτος θα έπρεπε να ξέρει τον αριθμό και τη γεωγραφική διασπορά των φοιτητών μας. Υπολογίζεται να είναι μεταξύ 15 – 20 χιλιάδων και αναμένω ότι σύντομα θα υπάρξει σχέδιο επαναπατρισμού τους με συγκεκριμένες πτήσεις, από συγκεκριμένες χώρες. Μόλις επιστρέψουν θα μπουν σε καραντίνα 14 ημερών και μετά μπορούν να βοηθήσουν εθελοντικά.

Μάλιστα, μιας και τα ξενοδοχεία μας είναι άδεια, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν αυτές οι κλίνες για τους επαναπατριζόμενους. Αυτή η συνεισφορά των ξενοδόχων να θεωρηθεί ως προτεραιότητα για την όποια οικονομική βοήθεια θα έπαιρναν, δεδομένων των οικονομικών μέτρων που έχει εξαγγείλει η κυβέρνηση.
Αντ’ αυτού, συνεχίζει η κυβέρνηση να αρνείται να διαχειριστεί το θέμα σύμφωνα με την συνταγματική τάξη. Μάλιστα κάνει μια επιλεκτική διαλογή αυτών που δικαιούνται, δήθεν, να επιστρέψουν. Η βοήθεια της τάξης των €750 καθώς και η αποστολή δεμάτων είναι ανεπαρκή και δεν δικαιολογούν την παγκόσμια πρωτοτυπία του κράτους μας να εξορίσει τους πολίτες του. Έχουν συνταγματική υποχρέωση να επαναπατρίσουν τους Κυπρίους και έχουν επίσης υποχρέωση να το κάνουν με έναν τρόπο που θα διασφαλίσει τη δημόσια υγεία και το μέλλον της χώρας μας. Αυτό στηρίζεται στους νέους μας και ειδικά σε αυτούς που έχουν την ευκαιρία να σπουδάσουν.
Λυπούμαι, αλλά όσο πιο πολύ καθυστερούν τόσο χειροτερεύουν τα πράγματα και αυτό το παράδειγμα της καταπάτησης απόλυτων συνταγματικών δικαιωμάτων πολύ φοβούμαι είναι απαρχή πολλών κακών. Το Σύνταγμα υπάρχει ώστε σε ώρες κρίσης να διασφαλίζεται ο πολίτης από την αυθαιρεσία του κράτους.