Δρ Γιώργος Συρίχας: Μοιραία η χρηματοδότηση της οικονομίας στηρίχθηκε σε εξωτερικές πηγές

Η Κύπρος θα πρέπει να ετοιμάσει ένα εθνικό σχέδιο ανάκαμψης για τη δημιουργία μιας πράσινης, ψηφιακής και ανθεκτικής σε κρίσεις οικονομίας

1. Η απόλυτη κυριαρχία των ΗΠΑ και του δολαρίου φαίνεται να τίθεται υπό αμφισβήτηση

2. Η πανδημία ανέδειξε ακόμη περισσότερο την αναγκαιότητα της κρατικής παρέμβασης

3. Η αυτορρύθμιση της αγοράς δεν θα μπορούσε να διορθώσει τις συνέπειες της υγειονομικής κρίσης

4. Ανασταλτικοί παράγοντες για επανεκκίνηση το μεγάλο δημόσιο και ιδιωτικό χρέος

5. Διστακτικές οι τράπεζες να δανείσουν τα ήδη υπερχρεωμένα νοικοκυριά και επιχειρήσεις

6. Ο τουρισμός να εναρμονιστεί με τις διεθνείς τάσεις που θέλουν τους τουρίστες να προτιμούν τους πράσινους προορισμούς.

7. Δημιουργία μια πράσινης οικονομίας με ψηφιακό προσανατολισμό και διατηρήσιμη μεγέθυνση

8. Το νέο μοντέλο θα συμβάλλει στη σμίκρυνση των ανισοτήτων μεταξύ των κοινωνικών ομάδων.

Συνέντευξη στον Νεόφυτο Νεοφύτου

Το Κέντρο Οικονομικών Ερευνών του Πανεπιστημίου Κύπρου τοποθετείται για τη νέα τάξη πραγμάτων που έφερε η πανδημία σε σχέση και με την κυπριακή οικονομία. Εκ μέρους του Κέντρου, ο οικονομολόγος και τέως εκτελεστικός σύμβουλος και μέλος του Δ.Σ. της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, δρ Γιώργος Συρίχας, τοποθετείται για το πώς η πανδημία έχει αλλάξει οικονομικές σχέσεις και συνεργασίες στην παγκόσμια οικονομία. Αναφέρεται στον παρεμβατικό ρόλο του κράτους και στη δυναμική της κυπριακής οικονομίας και αναφέρει τις προϋποθέσεις για μια σωστή επανεκκίνηση της οικονομίας μας.

Η πανδημία έχει προκαλέσει μια παγκόσμια οικονομική αναστάτωση. Εκτιμάτε ότι η επόμενη ημέρα θα είναι διαφορετική για τις διμερείς, περιφερειακές ή παγκόσμιες οικονομικές σχέσεις και συνεργασίες; Τι να αναμένουμε ότι θα αλλάξει;

Η πανδημία επηρεάζει όλες τις εκφάνσεις της ανθρώπινης ζωής, την υγεία, την παραγωγή, την κατανάλωση, τα οικονομικά μοντέλα, έχει δε σημαντικές συνέπειες στις διεθνείς σχέσεις, σε βαθμό που σήμερα είναι πολύ δύσκολο να αντιληφθούμε πλήρως. Ο κορονοϊός εξέθεσε το επικρατούν σύστημα παγκόσμιας ενσωμάτωσης. Η δυνατότητα των επιχειρήσεων να προμηθεύονται πρώτες ύλες και ενδιάμεσα προϊόντα ανά το παγκόσμιο αποδείχθηκε ευάλωτη σε κρίσεις. Οι επιχειρήσεις θα επιδιώξουν συντομότερες τροφοδοτικές αλυσίδες θυσιάζοντας, εν μέρει, την οικονομική αποτελεσματικότητα υπέρ της σταθερότητας. Η εξέλιξη αυτή θα ενισχύσει τις τάσεις προστατευτισμού και εθνικισμού που μεσούσης της πανδημίας εντάθηκαν, με την κάθε χώρα να διαχειρίζεται την υγειονομική κρίση αποκλειστικά με γνώμονα την προστασία των πολιτών της.
Ο αντίλογος είναι ότι η τάση για μεγαλύτερη εσωστρέφεια δεν θα αποτελέσει την απάντηση σε έναν αλληλεξαρτημένο κόσμο. Η πανδημία, η κλιματική αλλαγή, η ακτινοβολία, η τεχνητή νοημοσύνη, το διαδίκτυο δεν γνωρίζουν σύνορα και δεν είναι δυνατόν να αναχαιτιστούν με εθνικές πολιτικές, παρά με διεθνή συνεννόηση και συντονισμό. Το διαδίκτυο διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην πανδημία μέσω της διάχυσης της πληροφόρησης και επιτάχυνε διαδικασίες αναφορικά με τον μελλοντικό τρόπο εργασίας και εκπαίδευσης που δύσκολα θα παραμείνουν σε εθνικά στεγανά.
Στο διεθνές σκηνικό, η απόλυτη κυριαρχία των ΗΠΑ και του δολαρίου φαίνεται να τίθεται υπό αμφισβήτηση. Η δυναμική αυτή ξεκίνησε πολύ πριν την πανδημία, με τις ΗΠΑ να έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στις πολυμερείς συμφωνίες εμπορίου, καθώς και στους διεθνείς οργανισμούς και γενικότερα αποστασιοποιήθηκαν από τις παγκόσμιες εξελίξεις. Σε αυτό το περιβάλλον του αναδυόμενου διπολισμού μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) προσπαθεί να αναδειχθεί ως ο τρίτος πόλος. Αυτό θα επιτευχθεί αν η ΕΕ ανατρέψει τις τάσεις εσωστρέφειας και εθνικισμού που οδηγούν σε διάλυσή της. Μέσω της έμπρακτης αλληλεγγύης η ΕΕ προσπαθεί να αποφύγει τα λάθη του πρόσφατου παρελθόντος, μια δεύτερη κρίση χρέους κυρίως στις χώρες του Νότου και θέτει τα θεμέλια για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή δημοσιονομική ενοποίηση. Επιτυχία του εγχειρήματος θα ισχυροποιήσει την ευρωπαϊκή οικονομία και θα προσδώσει στο ευρώ μεγαλύτερο ρόλο στις διεθνείς συναλλαγές. Στο πλαίσιο αυτό, εντάσσεται και η εντυπωσιακή μεταστροφή της Γερμανίας από την άκαμπτη δημοσιονομική πολιτική στη γενναία κρατική στήριξη, καθώς και η πρότασή της για τη δημιουργία Ταμείου Ανάκαμψης που θα στηρίξει τις δοκιμαζόμενες χώρες-μέλη.

Για να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις της κρίσης χρειάστηκε ο παρεμβατικός ρόλος του κράτους. Σωστά παρεμβαίνει το κράτος ή θα έπρεπε να αφήσει τα πράγματα να αυτορυθμιστούν σε μια ελεύθερη και ανταγωνιστική οικονομία;

Μετά από μια δεκαετία επεκτατικής νομισματικής πολιτικής, με τα επιτόκια καθηλωμένα σε μηδενικά επίπεδα, ήταν ξεκάθαρο, πολύ πριν την πανδημία, σε πολλούς οικονομικούς αναλυτές, ότι η νομισματική πολιτική θα είχε πολύ περιορισμένο πεδίο δράσης για να αντιμετωπίσει την επόμενη κρίση και θα χρειαζόταν απαραίτητα και η συμβολή της δημοσιονομικής πολιτικής. Η εμφάνιση της πανδημίας, ένας πρωτόγνωρος οικονομικός κλυδωνισμός που αφορά ταυτόχρονα ολόκληρο τον πλανήτη και επηρεάζει τόσο την προσφορά όσο και τη ζήτηση, ανέδειξε ακόμη περισσότερο την αναγκαιότητα της κρατικής παρέμβασης. Το κλείσιμο των επιχειρήσεων και του εργατικού δυναμικού επηρέασε την παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών, η οποία ταυτόχρονα επεκτάθηκε και στη ζήτηση, αφού οι καταναλωτές σταμάτησαν να ξοδεύουν. Οι οικονομίες διεθνώς οδηγούνταν σε ύφεση και οι κυβερνήσεις έπρεπε να παρέμβουν αποφασιστικά και γενναιόδωρα για να αποτρέψουν μια προσωρινή κρίση να λάβει μόνιμες διαστάσεις. Είναι προφανές ότι η αυτορρύθμιση της αγοράς δεν θα μπορούσε να διορθώσει τις συνέπειες της υγειονομικής κρίσης και ο κρατικός παρεμβατισμός, μέσω των αυξημένων δημοσίων δαπανών είχε το διττό στόχο να προφυλάξουν τη δημόσια υγεία και να διατηρήσουν επιχειρήσεις και εργατικό δυναμικό εν ζωή, ώστε να είναι άμεση η επανεκκίνηση των οικονομιών.

Ποιοι είναι κατά την άποψή σας οι κίνδυνοι -η αχίλλειος πτέρνα- όπως αυτοί πηγάζουν από τη δομή που λειτουργεί και αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια η κυπριακή οικονομία;

Πολύ πριν την παρούσα κρίση οικονομικοί αναλυτές επεσήμαναν ότι, παρά τους γρήγορους ρυθμούς μεγέθυνσης που καταγράφονταν, η κυπριακή οικονομία παρέμεινε σε μια εύθραυστη κατάσταση. Το υψηλό δημόσιο και ιδιωτικό χρέος καθιστούσαν ευάλωτη την οικονομία σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς, όπως είναι η παρούσα πανδημία. Η αποφασιστική κρατική παρέμβαση για προστασία της δημόσιας υγείας, των επιχειρήσεων και των εργαζόμενων εκτιμάται ότι θα εκτοξεύσει το δημόσιο χρέος στην Κύπρο στο 117% του ΑΕΠ το 2020. Είναι φανερό ότι ο δημοσιονομικός χώρος στην Κύπρο είναι πολύ πιο περιορισμένος από άλλες ευρωπαϊκές χώρες με προβλεπόμενο χαμηλό δημόσιο χρέος, όπως η Μάλτα 50%, Ιρλανδία 66%, Ολλανδία 62%, Γερμανία 76%. Στην Κύπρο, σημαντικό ανασταλτικό παράγοντα αποτελεί και το ύψος του ιδιωτικού χρέους που ανέρχεται γύρω στο 200% του ΑΕΠ. Μέρος αυτού του χρέους εξακολουθεί να βρίσκεται στα χαρτοφυλάκια των τραπεζών ως μη εξυπηρετούμενα δάνεια με το ποσοστό τους να ανέρχεται γύρω στο 30% σε σύγκριση με γύρω στο 3% στη ζώνη του ευρώ. Τα πιστωτικά ιδρύματα, παρά τη σημαντική πλεονάζουσα ρευστότητα που διαθέτουν, είναι διστακτικά να δανείσουν τα ήδη υπερχρεωμένα νοικοκυριά και επιχειρήσεις και να χρηματοδοτήσουν επαρκώς τη μεγέθυνση της οικονομίας. Μοιραία η χρηματοδότηση της οικονομίας στηρίχθηκε σε εξωτερικές πηγές, είτε μέσω του τουρισμού είτε των άμεσων επενδύσεων κυρίως στον τομέα των κατασκευών. Η υπερεξάρτηση από αυτούς τους δύο τομείς δημιούργησε μια σειρά από στρεβλώσεις και κατέστησε την κυπριακή οικονομία ακόμη περισσότερο επιρρεπή σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς.

Πέστε μας δυο – τρεις βασικούς οικονομικούς παράγοντες οι οποίοι μπορούν να αξιοποιηθούν και να συμβάλουν στην επανεκκίνηση της κυπριακής οικονομίας;

Τα διάφορα δημοσιονομικά μέτρα που έλαβε το κράτος έχουν βραχυπρόθεσμο χαρακτήρα για τη διατήρηση των θέσεων εργασίας μέχρι την επανεκκίνηση της οικονομίας. Στη συνέχεια θα πρέπει να στρέψουμε την προσοχή μας στον εκσυγχρονισμό της κυπριακής οικονομίας και στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Σημαντική πηγή χρηματοδότησης δυνατόν να αποτελέσει το Ταμείο Ανάκαμψης της ΕΕ, με το ποσό που αναλογεί στην Κύπρο να ξεπερνά τα 2 δις ευρώ. Για να είναι δυνατή η άντληση του ποσού αυτού, η Κύπρος θα πρέπει να ετοιμάσει ένα εθνικό σχέδιο ανάκαμψης που να είναι σύμφωνο με τις επιδιώξεις της ΕΕ για τη δημιουργία μιας πράσινης, ψηφιακής και ανθεκτικής σε κρίσεις οικονομίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η Κύπρος θα επιταχύνει την εισαγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, που θα μας απαλλάξει από το μεγάλο κόστος εισαγωγής πετρελαίου, θα καταστήσει πιο ανταγωνιστική την κυπριακή οικονομία και θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας. Ο τουριστικός τομέας θα ωφεληθεί από το χαμηλότερο κόστος ενέργειας, αφού το κόστος ηλεκτροδότησης είναι από τα σημαντικότερα λειτουργικά του έξοδα, ενώ παράλληλα ο τομέας θα εναρμονιστεί με τις διεθνείς τάσεις που θέλουν τους τουρίστες να προτιμούν τους πράσινους προορισμούς.
Βασικό στοιχείο στην οποιαδήποτε προσπάθεια για να τεθεί η οικονομία σε νέα τροχιά και να μην πέφτει από κρίση σε κρίση είναι να παραμεριστούν οι αγκυλώσεις που ταλανίζουν την κυπριακή οικονομία. Για να προχωρήσουν επιτέλους οι μεταρρυθμίσεις, θα πρέπει κατά τη γνώμη μου να υπάρξουν οι πιο κάτω προϋποθέσεις.
α) η μεταμόρφωση της οικονομίας να κηρυχθεί ως εθνικός στόχος. Ανάλογες εθνικές στοχοθετήσεις είχαμε και στο παρελθόν, όπως για παράδειγμα Σχέδια Ανάκαμψης μετά την τουρκική εισβολή του 1974 και την πορεία ένταξης της Κύπρου στην ΕΕ και στο ευρώ.
β) οι κοινωνικοί εταίροι να πειστούν ότι θα ωφεληθούν από τη μεταρρύθμιση. Στόχος είναι η δημιουργία μια πράσινης οικονομίας με ψηφιακό προσανατολισμό και διατηρήσιμη μεγέθυνση. Στη νέα οικονομία θα δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας, με τα οφέλη να κατανέμονται σε όλον τον πληθυσμό και το νέο μοντέλο θα συμβάλλει στη σμίκρυνση των ανισοτήτων μεταξύ των κοινωνικών ομάδων.

Σημείωση: Το Κέντρο Οικονομικών Ερευνών (ΚΟΕ) είναι ένας ανεξάρτητος, μη κερδοσκοπικός οργανισμός, του Τμήματος Οικονομικών του Πανεπιστημίου Κύπρου, που στοχεύει σε υψηλής ποιότητας έρευνα για την εξαγωγή συμπερασμάτων πολιτικής. Ενώ στο επίκεντρο του ενδιαφέροντός του είναι κατά κύριο λόγο θέματα που ενδιαφέρουν την κυπριακή οικονομία, το ΚΟΕ έχει ευρύτερους προσανατολισμούς και η έρευνά του επεκτείνεται σε ζητήματα γενικότερου ακαδημαϊκού και διεθνούς ενδιαφέροντος. Το ΚΟΕ δημοσιεύει Δοκίμια Οικονομικής Πολιτικής, τα αποτελέσματα των οποίων περιγράφονται στο εξαμηνιαίο ενημερωτικό δελτίο «Οικονομική Έρευνα». Επίσης, δημοσιεύει σε μηνιαία και τριμηνιαία βάση ή περιοδικά διάφορα δελτία που περιγράφουν και αναλύουν την κατάσταση της κυπριακής οικονομίας.