ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΡΧΕΙΟΥ

Της Κάλιας Ανδρέου

Ένα από τα πιο συνταρακτικά και μεγαλύτερα εγκλήματα στην Κύπρο βγήκε στην επιφάνεια μόλις δύο περίπου μήνες πριν.

Ο λόγος για τις επτά, μέχρι στιγμής, δολοφονίες, με βάση την ομολογία του φερόμενου ως δράστη, Νίκου Μεταξά. Μετά την κατακραυγή των πολιτών για παραίτηση του Υπουργού Δικαιοσύνης και του Αρχηγού Αστυνομίας, ο Ιωνάς Νικολάου υπέβαλε την παραίτησή του στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στις 2 Μαΐου και ενώ έγινε δεκτή, μετά από παράκληση του ιδίου του Προέδρου, θα βρίσκεται στη θέση του μέχρι και την 1η Ιουνίου. Όσον αφορά στον τέως Αρχηγό της Αστυνομίας, Ζαχαρία Χρυσοστόμου, η παύση του από τον Πρόεδρο τέθηκε σε ισχύ από την 7η Μαΐου. Και μέχρι να φτάσουμε στη δήθεν παραίτηση του Υπουργού και στην παύση του Αρχηγού προηγήθηκε η αντίδρασή τους που προκάλεσε τη μήνιν των πολιτών. Περίπου ζητούσαν τα ρέστα από τον κόσμο, γιατί τάχα δεν συνεργάστηκε για την αντιμετώπιση του κακού.

Αλλά και ο ίδιος ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έμεινε μακριά από τα γεγονότα, εσκεμμένα και ηθελημένα. Κι όταν «αποφάσισε» να δράσει, το έκανε με τρόπο ημιτελή που επιβεβαίωνε και τον θεσμικό ρατσισμό. «Εμείς ζητήσαμε συγγνώμη, παρόλο που τα θύματα ήταν αλλοδαπές» μας είπε, αναφορά που έγινε δεκτή με κατακραυγή, θυμό και οργή.

Εξόφθαλμες οι ευθύνες Αστυνομίας και Υπουργείου

Το έγκλημα, που μέχρι στιγμής φαίνεται να διαπράχθηκε πρώτο, αφορά στη δολοφονία μάνας και κόρης από τη Ρουμανία. Της Livia Florentina Bunea και της 8χρονης κόρης της Elena-Natalya. Οι δυο τους είχαν εξαφανιστεί από την οικία όπου διέμεναν στη Λευκωσία, στις 30 Σεπτεμβρίου του 2016. Τόσο η ιδιοκτήτρια του σπιτιού, όσο και οι γείτονες και οικείοι τους, κατήγγειλαν την εξαφάνιση των δύο στην Αστυνομία, την ίδια στιγμή που οικεία τους πρόσωπα απευθύνθηκαν και στα ΜΜΕ. Η ολιγωρία στον τρόπο που η Αστυνομία φαίνεται να αντιμετώπισε τις καταγγελίες εξαφάνισης φάνηκε από την πρώτη στιγμή.

Σε κεντρικό δελτίο τηλεοπτικού καναλιού, ένα μήνα μετά την εξαφάνιση μάνας και κόρης, ο εκπρόσωπος Τύπου της Αστυνομίας, Ανδρέας Αγγελίδης, δήλωνε πως η Αστυνομία έκανε όλες τις απαραίτητες ενέργειες. Ωστόσο, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, η Αστυνομία δεν μετέβη ποτέ στο σπίτι των εξαφανισθείσων για να διερευνήσει το οτιδήποτε, ενώ την ίδια ώρα ο εκπρόσωπος Τύπου ισχυρίστηκε ότι η Livia είχε πάρει προσωπικά αντικείμενα μαζί της. Σημειώνεται ότι η Αστυνομία είχε πληροφορηθεί για το πρόβλημα υγείας που αντιμετώπιζε η 8χρονη, καθώς και για την καθημερινή λήψη φαρμάκων που λάμβανε, γεγονός που δημιουργούσε περισσότερα ερωτηματικά για την ξαφνική εξαφάνισή τους.

Τα υπόλοιπα μέχρι στιγμής θύματα του καθ’ ομολογία δολοφόνου αφορούν άλλες πέντε καταγγελίες εξαφάνισης. Συγκεκριμένα, αφορούν τις Mary Rose Tiburcio μαζί με την κόρη της Sierra, οι οποίες εξαφανίστηκαν στις 5 Μαΐου, τη Μaricar Valdez Urquiola από τις Φιλιππίνες, η οποία εξαφανίστηκε στις 13 Σεπτεμβρίου του 2017, την Arian Palanas Lozano από τις Φιλιππίνες και την Kάτχα Άνου.

«Ήντα χολοσκάς για μιαν Φιλιππινέζα»

Ανοικτή επιστολή προς τον Υπουργό Δικαιοσύνης Ιωνά Νικολάου είχε απευθύνει ο πρόεδρος του Συνδέσμου Οικιακών Βοηθών, Λούης Κουτρουκίδης, αναφερόμενος στις εξαφανίσεις οικιακών βοηθών και ιδιαίτερα στην εξαφάνιση της Mary Rose και της κόρης της. Επιστολή που γράφτηκε από τον Αύγουστο του 2018, πριν ακόμα βρεθεί το πρώτο πτώμα, το οποίο και άνηκε στην ίδια. Ο κ. Κουτρουκίδης έθιξε τον τρόπο με τον οποίο η Αστυνομία αντιμετωπίζει τις εξαφανίσεις των μεταναστριών γυναικών. Μάλιστα, αναφέρθηκε στα λεγόμενα ενός εκ των αστυνομικών στους οποίους αποτάθηκε εκ νέου για το θέμα των εξαφανίσεων, ο οποίος του είπε χαρακτηριστικά «εν βαρκέσαι κύριε Λούη, ήντα χολοσκάς για μιαν Φιλιππινέζα;». Στην εν λόγω επιστολή, ο κ. Κουτρουκίδης, καταγράφει τις σοβαρές ευθύνες από πλευράς του Υπουργού Δικαιοσύνης, καθώς όπως είπε, είναι ο έμμεσα υπεύθυνος.

Ένα μεγάλο κενό στην αντιμετώπιση του θεσμικού ρατσισμού

Μεμονωμένες απαντήσεις στα ερωτήματα που τέθηκαν ενώπιόν της στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έρχεται να δώσει η Αστυνομία. Αυτό που φαίνεται είναι να δίνεται συνέχεια στην υπεκφυγή να δώσει απαντήσεις στα γεγονότα που προηγήθηκαν, αλλά και που οδήγησαν στο ειδεχθές πολλαπλό έγκλημα.

Όπως αναφέρεται σε επιστολή της προς την Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, «κατόπιν ελέγχου που διενεργήθηκε, διαπιστώθηκε μεταξύ των ετών 2009-2019, ότι έχουν διερευνηθεί δύο πειθαρχικές υποθέσεις εναντίον δύο μελών της Αστυνομίας που αφορούν το στοιχείο του ρατσισμού ή/και της ξενοφοβίας εναντίον αλλοδαπών». Η μια υπόθεση συνέβη το 2014, η οποία και ολοκληρώθηκε το 2017 με τον κατηγορούμενο να καλείται να πληρώσει χρηματικό πρόστιμο. Η δεύτερη περίπτωση αφορά το έτος 2016, η οποία βρίσκεται σε εκκρεμότητα μέχρι και την 29 Μαΐου. Μόλις δύο περιπτώσεις δηλαδή, έχουν καταγραφεί ως ρατσιστικές και ξενοφοβικές, με τα τρέχουσα γεγονότα για τις εξαφανίσεις να γράφουν ιστορία χάρη στους λανθασμένους ή ελλειμματικούς χειρισμούς, οι οποίοι χαρακτηρίστηκαν μάλιστα από πολιτικά πρόσωπα ως κινήσεις που φανερώνουν θεσμικό ρατσισμό.

Σημειώνεται ότι δεν διευκρινίζεται σε καμιά από τις δύο περιπτώσεις αν αυτές αφορούν καταγγελίες για τις εξαφανίσεις των μεταναστριών γυναικών, τις οποίες ο Νίκος Μεταξάς ομολόγησε ότι δολοφόνησε. Αυτό που παραλείπεται να σχολιαστεί από την Αστυνομία είναι με ποιο τρόπο διαχειρίστηκε τις καταγγελίες για τις εξαφανίσεις των επτά μεταναστριών γυναικών. Η Αστυνομία συνεχίζει μέχρι και τώρα να αποφεύγει να απαντήσει, αρνούμενη να καταγράψει όλες τις διαδικασίες που έγιναν ή που δεν έγιναν μετά και τις καταγγελίες.

Μέτρα για διερεύνηση ελλειπόντων προσώπων

Σε μέτρα για την καλύτερη διερεύνηση ελλειπόντων προσώπων θα προχωρήσει η Αστυνομία μετά από το μεγαλύτερο για τα κυπριακά δεδομένα έγκλημα που έγινε ποτέ στον τόπο και είδε το φως της δημοσιότητας μόλις δύο περίπου μήνες πριν. Έγκλημα που αφορά όχι μόνο τον καθ’ ομολογία κατά συρροή δολοφόνο, αλλά και τους χειρισμούς που έγιναν ή δεν έγιναν από την Αστυνομία και από τον Υπουργό Δικαιοσύνης. Τα κενά της Αστυνομίας, αλλά και η γενικότερη αντιμετώπισή της απέναντι στις καταγγελίες για τις εξαφανίσεις μεταναστριών γυναικών, ανέδειξαν σοβαρά ελλειμματικά σημεία, ανάμεσα σε αυτά, όπως καταγγέλθηκε από τον πολιτικό χώρο, ολιγωρία, αδιαφορία, ενώ έγινε λόγος μάλιστα και για θεσμικό ρατσισμό.

Όπως αναφέρεται μέσω επιστολής της Αστυνομίας προς την Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η εποπτεία και ο έλεγχος των υποθέσεων ελλειπόντων προσώπων έχει ανατεθεί σε ειδική ομάδα που θα υπάγεται στο Γραφείο Καταπολέμησης της Βίας στην Οικογένεια, ενώ θα εκπονηθεί άμεσα, όπως αναφέρεται, αστυνομική διάταξη στην οποία θα ενσωματωθεί πρωτόκολλο ενεργειών για τις περιπτώσεις καταγγελιών για ελλείποντα πρόσωπα. Προστίθεται ότι συγκροτήθηκαν ομάδες ανά επαρχία που ήδη επιθεωρούν όλες τις υφιστάμενες υποθέσεις ελλειπόντων προσώπων και εξετάζουν κατά πόσο κάποιες από αυτές έχουν ελλείψεις, ώστε να καλυφθούν. Επιπλέον, θα υποβληθούν εισηγήσεις για εξασφάλιση πρόσθετων νομικών εργαλείων. Θα υπάρξει, επίσης, επικαιροποίηση Πρωτοκόλλου του H.F.C., ενώ θα γίνεται και συνεργασία με τις κοινότητες. Όπως αναφέρεται, θα γίνει αύξηση του προσωπικού κατά δύο μέλη της Ειδικής Ομάδας. Προστίθεται ακόμα ότι έγιναν συσκέψεις για ανατροφοδότηση των ενεργειών που έγιναν κατά τις έρευνες και λήψη μέτρων για μη επανάληψη ενδεχόμενων λαθών. Επιπλέον, θα γίνουν πρόσθετες εκπαιδεύσεις μελών που ασχολούνται με τη διερεύνηση τέτοιων υποθέσεων και case study των υποθέσεων για αποφυγή λαθών. Επίσης θα γίνει μελέτη των επισημάνσεων που θα προκύψουν από την έρευνα που διενεργείται ενώ θα υπάρξει και αναβάθμιση λογισμικής εφαρμογής και δημοσιεύσεις αναφορικά με ελλείποντα πρόσωπα. Σημειώνεται ακόμα ότι θα γίνει ενδυνάμωση των σχέσεων με ομάδες πληθυσμού και κοινότητες, με σκοπό την υποβοήθηση του ανακριτικού έργου σε περιπτώσεις ελλειπόντων προσώπων.