«Πατρίδα ζητάμε για τους ταπεινωμένους κι εσύ με το μαχαίρι σου Ζαπάτα Εμιλιάνο δίκαια μας μοιράζεις των πατεράδων τις κληρονομιές».

Στίχοι από το ποίημα του Πάμπλο Νερούδα για τον μεγάλο μεξικανό επαναστάτη που σκοτώθηκε στις 10 Απριλίου 1919.

Οι στίχοι αυτοί μελοποιήθηκαν από τον συνθέτη Γιάννη Γλέζο και έγινε γνωστό με τη φωνή του Γιάννη Πουλόπουλου.

Ο Ζαπάτα, όπως ήταν γνωστός έμεινε στην ιστορία του Μεξικού ως ο επαναστάτης για τα δίκαια των φτωχών και των καταφρονημένων.

Το πραγματικό του όνομα ήταν Εμιλιάνο Ζαπάτα Σαλαζάρ και γεννήθηκε στις 8 Αυγούστου 1879.

Ήταν ένας αμόρφωτος αλλά καλλιεργημένος άνθρωπος, με ευαισθησίες και πολιτικό κριτήριο, που έμελλε να αναδείχθηκε σε σπουδαία ηγετική προσωπικότητα των ανταρτών της αγροτικής Μεξικανικής Επανάστασης του 1910.

Ενάντια στην αδικία

istorikes (2)

 

Στα χρόνια που ο Εμιλιάνο Ζαπάτα μεγάλωνε, η χώρα του διήγε ένα ημι-φεουδαρχικό, καπιταλιστικό σύστημα που εφαρμοζόταν στη χώρα του που ευνοούσε τους ιδιοκτήτες τεράστιων εκτάσεων γης (τσιφλίκια).

Για να αντιληφθούμε την επικρατούσα κατάσταση, πρέπει να σημειώσουμε ότι κατά την περίοδο διακυβέρνησης του Μεξικό από τον δικτάτορα Πορφίριο Ντίαζ, το  85% της γης ανήκε στο 2% του πληθυσμού.

Ο Ζαπάτα καταγόταν από οικογένεια της μεσαίας κοινωνικής τάξης αλλά μπόρεσε από νωρίς να διακρίνει τη διαφορά ανάμεσα στις τάξεις του Μεξικού. Την ανέχεια στην οποία ζούσαν τα κατώτερα ταξικά – οικονομικά – στρώματα και την ανώτερη – οικονομικά – τάξη, αν και η οικογένεια του βρισκόταν κάπου στη μέση αλλά στα φτωχότερα στρώματα της μεσαίας τάξης.

Αυτό τον οδήγησε και στην αντίδραση του στο άδικο οικονομικό σύστημα της χώρας του άρχισε από πολύ νωρίς να δημιουργεί… «προβλήματα» στο καθεστώς.

Η πρώτη φυλάκιση

istorikes (1)

Στα 17 του, έχασε τον πατέρα του κι έπρεπε μόνος να φροντίσει αδελφούς και αδελφές. Στα 19 του, φυλακίστηκε, επειδή μετείχε σε μια διαδήλωση εναντίον μεγαλογαιοκτήμονα που ιδιοποιήθηκε μικροϊδιοκτησίες.

Αμνηστεύτηκε και συνέχισε να αγωνίζεται κατά των τσιφλικάδων.

Ένας από αυτούς, τον προσέλαβε να εκπαιδεύσει τα άλογά του αλλά, το 1909, οι αγρότες τον εξέλεξαν εκπρόσωπο του χωριού τους.

Ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις με τους τσιφλικάδες για την επιστροφή των κτημάτων. Δεν κατέληξαν σε συμφωνία.

Ο Ζαπάτα κάλεσε τους γεωργούς να πάρουν τα όπλα. Έδιωξαν τους ανθρώπους των τσιφλικάδων, κυρίευσαν τη γη και τη μοίρασαν ανάμεσά τους.

Ενεργός επαναστάτης

istorikes (4)

Το φθινόπωρο του 1909 σε ηλικία 30 ετών ο Ζαπάτα εκλέχτηκε από τους συγχωριανούς του επικεφαλής της επιτροπής άμυνας για την περιφρούρηση των περιουσιών των μικρογαιοκτημόνων, οι οποίες είχαν καταπατηθεί.  Εκμεταλλεύθηκε τις αρμοδιότητές του για ν’ αρχίσει να συγκροτεί έναν μικρό δικό του στρατό, ο οποίος την άνοιξη του 1911 ξεπέρασε τους 1.000 ένοπλους.

Τον Νοέμβριο του 1910 η εξαθλίωση των αγροτών οδήγησε σε μια μεγάλη αγροτική εξέγερση στη χώρα, υπό τον Φρανσίσκο Μαντέρο, πολιτικό αντίπαλο του Πορφίριο Ντίαζ.

Ο Ζαπάτα τάχθηκε στο πλευρό του, πήρε τα όπλα και με σύνθημα «γη κι ελευθερία» ηγήθηκε των επαναστατημένων αγροτών, καταλαμβάνοντας όλο και περισσότερα εδάφη.

Στο μεταξύ η επανάσταση φούντωσε. Στον Βορρά, ο Πάντσο Βίγια και ο Πασκουάλ Ορόζκο εκμηδένισαν τις κυβερνητικές φρουρές.

Στον Νότο, ο Εμιλιάνο Ζαπάτα προέλαυνε κατατροπώνοντας τους τοπικούς υποστηρικτές του δικτάτορα. Το σιδερένιο καθεστώς κατέρρεε.

Στις 29 Μαρτίου 1911 ο Εμιλιάνο Ζαπάτα και οι άντρες του εισέβαλαν στον περίβολο της Τσιναμένα, πήραν στην κατοχή τους 40 τουφέκια Σάβατζ και όλα τα πυρομαχικά και τα άλογα.

Μέσα σε λίγες βδομάδες, ο στρατός του Ζαπάτα διέθετε περισσότερους από 1.000 άνδρες” περιγράφει ο Αντόλφο Τζίλι.

Τον Φεβρουάριο, ο Ντιάζ ζήτησε διαπραγματεύσεις. Ξεκίνησαν με τις μάχες να συνεχίζονται. Οι επαναστατικές δυνάμεις πήραν τα εδάφη γύρω από το Ρίο Γκράντε και πολλές πόλεις στον Νότο.

Στις 10 Μαΐου 1911, ο Πορφύριο Ντιάζ παραιτήθηκε και έφυγε στο εξωτερικό. Πέθανε στο Παρίσι, το 1915.

Η ρήξη με τον Μαντέρο

istorikes (5)

Ο Μαντέρο μπήκε θριαμβευτής στην Πόλη του Μεξικού, υπό τις ιαχές 5.000 οπαδών του Ζαπάτα.

Τη διακυβέρνηση της χώρας ανέλαβε υπηρεσιακή κυβέρνηση που προκήρυξε εκλογές για τον Οκτώβριο.

Ο Ζαπάτα ζήτησε την εδώ και τώρα διανομή των εδαφών που είχαν ιδιοποιηθεί οι τσιφλικάδες. Ο Μαντέρο πρότεινε τον αφοπλισμό των ανταρτών και του πρόσφερε γη που ο επαναστάτης δε δέχτηκε.

Η αντίδραση του Μαντέρο τον έφερε σε κάθετη ρήξη με τον Ζαπάτα, αφού ο δεύτερος έβλεπε τους στόχους της επανάστασης να μην υλοποιούνται.

Το σχέδιο «Αγιάλα»

Η ενέργεια αυτή προκάλεσε νέες αντιδράσεις και ο Ζαπάτα με προτροπή του δασκάλου Οτίλιο Μοντάνιο Σάντσες, προχώρησε στη δημιουργία της “Αγιάλα” του δικού του αγροτικού επαναστατικού προγράμματος που προέβλεπε δήμευση και διανομή στους ακτήμονες του ενός τρίτου των κτημάτων, επιστροφή στους μικροϊδιοκτήτες όλων των κατασχεθέντων λόγω χρεών περιουσιών τους και παροχή συντάξεων στις χήρες και τα ορφανά όλων των πεσόντων στην επανάσταση.

Πιο συγκεκριμένα το πρόγραμμα απαιτούσε την κατάσχεση της γης απ’ όλους τους ξένους και του 1/3 των εδαφών των φεουδαρχών, καθώς και την επιστροφή των εδαφών που είχαν κατασχεθεί από τους ντόπιους.

Σύμφωνα με το Σχέδιο Αγιάλα, όλες οι κατασχεθείσες εκτάσεις θα αποτελούσαν κοινοκτημοσύνη των ινδιάνικων κοινοτήτων. Οι Ζαπατίστας ήταν αντάρτες και όχι κανονικός στρατός. Τη μια στιγμή βρίσκονταν στα χωράφια τους σπέρνοντας και την επομένη έπαιρναν το όπλο τους -συνήθως ένα από τα όπλα που εγκατέλειψε ο στρατός του Ντίας- και ακολουθούσαν τον φυσικό τους ηγέτη.

Ακόμη και τις μέρες που πολεμούσαν δεν έχαναν μεροκάματα: ο Ζαπάτα φρόντιζε να πληρώνονται, «αναδιανέμοντας» έτσι και τον πλούτο που είχαν αφήσει πίσω τους οι τσιφλικάδες, εγκαταλείποντας τα σπίτια τους.

Ακόμη κι όταν η πρωτεύουσα έπεσε στα χέρια του, συνέχισε να ελέγχει ο ίδιος τον τρόπο διανομής της γης ώστε να μοιράζεται δίκαια και να μην γίνονται χατίρια, αλλά και να μην μπορούν οι τσιφλικάδες να δωροδοκούν, να απειλούν και να διαφθείρουν το στρατό του.

Η ζωή του γεροδεμένου, μυστακοφόρου, άγριου, παθιασμένου με την επανάσταση άνδρα, ήταν πολύ πιο λιτή κι από τους φτωχότερους των στρατιωτών του. Κι αυτό αύξανε το θαυμασμό, την αγάπη και την πίστη των Ζαπατίστας στο πρόσωπό του.

Στο πλευρό του συγκεντρώνονταν όλο και περισσότεροι αγρότες, ενώ τις απόψεις του ενστερνίστηκαν και πολλοί διανοούμενοι , οι οποίοι συνέδεσαν τις θεωρίες του με αυτές του Καρλ Μαρξ.

Μετά την καταστολή της εξέγερσης του Μαδέρο, το Φεβρουάριο του 1913, ο Ζαπάτα ένωσε τις δυνάμεις του με αυτές του Πάντσο Βίγια στο βορρά και του Πασκουάλ Ορόζκο με τους οποίους συνέχισε τον αγώνα ακόμα κι όταν έπεσε η δικτατορία του Ντίαζ. Με τον Βίλα κατέλαβαν τρεις φορές την πόλη του Μεξικό, αλλά αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν.

Το τέλος

istorikes (3)

Ο μεγάλος εκείνος επαναστάτης, ο «τίγρης του Νότου», όπως τον αποκαλούσε ο λαός, που δήλωνε ότι «είναι καλύτερα να πεθαίνει κανείς όρθιος, παρά να ζει γονατιστός», προστάτης ήρωας για τους αυτόχθονες χωρικούς και «μηδενιστής» και «αρχιλήσταρχος» για τους γαιοκτήμονες και την κυβέρνηση που τον είχε επικηρύξει ελπίζοντας μάταια στην προδοσία από δυσαρεστημένους αντάρτες του, δολοφονήθηκε τελικά με καταιγισμό πυρών από τις κυβερνητικές δυνάμεις στις 10 Απριλίου 1919 στην χασιέδα de San Juan της Τσιναμέκα του Μορέλος, μετά από ενέδρα που του στήθηκε από τον στρατηγό Πάμπλο Γκονζάλες, που είχε καταστρέψει παλαιότερα ολόκληρα χωριά και είχε κρεμάσει εκατοντάδες χωρικούς).

Για να παρασύρει τον Ζαπάτα στην ενέδρα, ο Γκονζάλες είχε προσποιηθεί πως ενδιαφερόταν να προσχωρήσει στους «Ζαπατίστας», για να γίνει μάλιστα περισσότερο πιστευτός, ο πρόεδρος Βενουστιανο Σαρράνζα του είχε επιτρέψει επίθεση σε κυβερνητικό απόσπασμα, κατά την οποία είχαν χάσει την ζωή τους 57 στρατιώτες.

Λίγο μετά την εξόντωση του ηγέτη του, ο «Απελευθερωτικός Στρατός» διαλύθηκε, ενώ όμοιο τέλος με τον Ζαπάτα είχε και ο συναγωνιστής του Βίγια, που δολοφονήθηκε και αυτός το 1923.

Για τον Ζαπάτα γράφτηκαν πολλές ιστορίες και τραγούδια, πολλά ακόμα και από την εποχή που ακόμα ζούσε, ενώ μέχρι και σήμερα ο τάφος του αποτελεί σημείο προσκυνήματος για τους ιθαγενείς του Νότιου Μεξικού, ο ίδιος λατρεύεται από αρκετούς ως ενσάρκωση του υπερασπιστή του λαού Θεού Βοτάν των αρχαίων Μάγιας (ως Votan Zapata) και στο όνομά του (ως «Ζαπατίστικος Στρατός για την Εθνική Απελευθέρωση», «Ejercito Zapatista de Liberacion Nacional» ή EZLN ή «Ζαπατίστας») έχει συγκροτηθεί από το 1994 το επαναστατικό κίνημα των αυτοχθόνων Ινδιάνων στην περιοχή Τσιάπας (Chiapas).

Για τους αυτόχθονες λαούς, υπήρξε σωτήρας και ήρωας της επανάστασης. Έγινε θρύλος, ενώ ζούσε ακόμη.

Ανδριάντες του έχουν ανεγερθεί στη πόλη του Μεξικού και στη πόλη Μορέλος, ενώ το όνομά του συμπεριλαμβάνεται στη στήλη των ηρώων της επανάστασης στην αίθουσα συνεδριάσεων της Βουλής του Μεξικού.

Πηγές:

http://historyreport.gr

http://tvxs.gr

https://el.wikipedia.org

https://left.gr

http://historyreport.gr