*Εκατοντάδες παιδιά βρέθηκαν το 1974 στον Πύργο Ηλείας, όπου φιλοξενήθηκαν για ένα χρόνο

Της Ελένης Κωνσταντίνου

Το κουβάρι μιας άγνωστης πτυχής για την Ιστορία του τόπου μας άρχισε να ξετυλίγει ο δημοσιογράφος-ερευνητής Μιχάλης Μιχαήλ. Λίγο μετά την τουρκική εισβολή εκατοντάδες παιδιά, χωρίς να γνωρίζουν το γιατί, βρέθηκαν σε κάποιο καράβι με προορισμό τον Πειραιά και απ’ εκεί τον Πύργο Ηλείας. Τα κυπριόπουλα φιλοξενήθηκαν από οικογένειες για έναν περίπου χρόνο. Επιστρέφοντας πίσω στην Κύπρο κουβάλησαν στις αποσκευές τους εμπειρίες μιας ζωής. Από τις εικόνες του πολέμου και της φρίκης βρήκαν θαλπωρή και αγάπη. Βέβαια, η γενναία απόφαση των γονιών να αποχωριστούν τα μονάκριβα ανήλικα παιδιά τους μαρτυρά την αβεβαιότητα και το φόβο που επικρατούσε στο νησί μας. Το γεγονός αυτό κάπου είχε ξεχαστεί, αφού ποτέ δεν δόθηκε ιδιαίτερη δημοσιότητα.

Οι μοναδικοί που μπορούν να ρίξουν φως είναι τα ίδια τα παιδιά, ενήλικες πια, οι γονείς και ο άνθρωπος που το 1974 ανέλαβε να τα συνοδεύσει στην Ελλάδα. Τις αναμνήσεις τους από αυτή την εμπειρία μας καταθέτουν ο Μιχάλης Μιχαήλ, ο βουλευτής του ΑΚΕΛ Γιώργος Γεωργίου και ο Κώστας Κακουλλής. Κοινός παρανομαστής των αφηγήσεών τους, ο φόβος, η αγάπη που εισέπραξαν από τους «θείους», όπως αποκαλούν τους ανθρώπους που τους φιλοξένησαν, η διαδρομή μέχρι να φτάσουν στον προορισμό τους, το δημοψήφισμα υπέρ ή κατά της βασιλείας…

φωτο1

Ο Μιχάλης Μιχαήλ με τον αδελφό του Πέτρο και τον Γιώργο

Καθοριστικό σημείο για τη μετέπειτα ζωή τους

Ο Μιχάλης Μιχαήλ άρχισε τις προσπάθειες διερεύνησης πριν από πέντε χρόνια. Καταγραμμένα στοιχεία, όμως, δεν υπάρχουν. Τυχαία μετά τη δημοσίευση μιας φωτογραφίας σε σελίδα κοινωνικής δικτύωσης από την κόρη του κ. Χριστοδουλίδη ήρθε σε επικοινωνία μαζί του και ξεκίνησε να μαζεύει στοιχεία. Σήμερα έχει καταφέρει να βρει 15 πρόσωπα, τα οποία -παιδιά τότε- μοιράστηκαν όλα την εμπειρία αυτή. Ο ερευνητής θεωρεί ότι πρόκειται για μια ιστορική στιγμή, λόγω και της προσφοράς του ελληνικού λαού.

Ηταν μόλις 9 χρονών όταν έγινε η τουρκική εισβολή και έφυγαν από το σπίτι τους στο Γερόλακκο. Απ’εκεί βρέθηκε στο πλοίο για τον Πειραιά, μαζί με τον 10χρονο αδελφό του.

Απ’ ό,τι έμαθε, ψάχνοντας, υπήρξε μια δημοσίευση στον Τύπο ότι η Μητρόπολη Ηλείας θα φιλοξενούσε παιδιά προσφύγων. Ο κ. Χριστοδουλίδης που συνόδευσε τα παιδιά, λέει ότι δεν υπήρχε καμία διαδικασία. Οσα παιδιά μαζεύτηκαν στο λιμάνι Λεμεσού τη συγκεκριμένη μέρα, αναχώρησαν. Κατάλογοι δεν υπήρχαν. Η όλη καταμέτρηση έγινε αφότου ξεκίνησε το πλοίο. Στη συνέχεια βρέθηκαν σε κάποιο οικοτροφείο και απ’ εκεί στις οικογένειες που τους φιλοξένησαν.

Χαραγμένη στη μνήμη έμεινε η διαδρομή από τον Πειραιά μέχρι τον Πύργο Ηλείας. Στοιβαγμένα μέσα σε ένα λεωφορείο, τα παιδιά, σημερινοί ενήλικες, δεν μπορούν να ξεχάσουν τις στάσεις σε κάθε χωριό που περνούσε το λεωφορείο και την υποδοχή της οποίας τύγχαναν. Τα γλυκά και τα άλλα κεραστικά που τους έδιναν…

Επίσης, όπως μας αναφέρει ο Μιχάλης Μιχαήλ, δεν ξεχνά ούτε τον τρόπο με τον οποίο έγινε η επιλογή. «Θύμιζε δημοπρασία. Γινόταν χαμός σε κάποιες περιπτώσεις, αφού δυο οικογένειες ήθελαν το ίδιο μωρό». Τα παιδάκια φοβισμένα, αφού δεν γνώριζαν ούτε που πήγαιναν ούτε γιατί.

Ο Μιχάλης μαζί με τον αδελφό του Πέτρο βρέθηκαν στο σπίτι της οικογένειας του «θείου» Προκόπη και της «θείας» Γιώτας, που είχε ένα παιδί, τον Γιώργο. «Νιώθαμε μέρος της οικογένειας. Μας έδωσαν αγάπη».

Η οικογένεια είχε εστιατόριο στο κέντρο του Πύργου και, όπως θυμάται ο Μιχάλης, κάθε απόγευμα μαζεύονταν φίλοι του «θείου» διαφορετικών καταβολών μεταξύ τους. «Οι συζητήσεις του απογεύματος ήταν ένα μεγάλο σχολείο για μένα. Θυμάμαι ότι πάντα άκουγα με πολύ ενδιαφέρον τα όσα έλεγε ο κυρ-Γιώργης, ο οποίος στα μάτια μου έμοιαζε με 70αρη. Χωρίς να γνωρίζω βέβαια τότε το γιατί. Ηταν μια μορφή ξεχωριστή. Χρόνια αργότερα το 1997 επιστρέφοντας στον Πύργο έμαθα ότι ήταν ένας άνθρωπος 50 ετών που είχε επιστρέψει από την εξορία».

Στα 9 του χρόνια ο Μιχάλης έζησε και την πρώτη του πολιτική εμπειρία. «Η οικογένεια που έμενα ήταν φιλοβασιλική. Ετσι ο «θείος» με ενέπλεξε και εμένα στην προεκλογική εκστρατεία υπέρ του βασιλιά!».

Ολη αυτή η εμπειρία σημάδεψε τη μετέπειτα ζωή του Μιχάλη. «Για τη γενιά του 1974 η ζωή κόπηκε στα δυο. Ωριμάσαμε απότομα. Επίσης και η εμπειρία με τη μετάβασή μας στην Ελλάδα αποτελεί ένα καθοριστικό σημείο για τη μετέπειτα ζωή μας. Αφού ακόμη και πολιτικά μας επηρέασε».

Διάβασε το πρώτο του βιβλίο στην Ανδραβίδα

Αυτές οι γραμμές δεν είναι αρκετές για να χωρέσουν τις αναμνήσεις του βουλευτή του ΑΚΕΛ Γιώργου Γεωργίου. «Ολα αυτά θα μπορούσαν να γραφτούν σε ένα μικρό διήγημα. Ζήσαμε κάποιες άσχημες εμπειρίες στην Ασσια με νεκρούς, αγνοουμένους, αιχμαλωσία. Είχαμε πληροφορηθεί από τον Τύπο ότι θα φιλοξενούνταν παιδιά από τον Μητροπολίτη Ηλείας και Ωλένης. Λόγω της έκρυθμης κατάστασης οι γονείς μου μάς επέτρεψαν να πάμε στην Ελλάδα, αφού θεωρούσαν ότι θα ήταν καλύτερο για εμάς». Ετσι λοιπόν μαζί με την αδελφή του και έναν ξάδελφό του βρέθηκε στο πλοίο.

Οπως και τα άλλα παιδιά μεταφέρθηκαν στο οικοτροφείο στον Πύργο και απ’εκεί σε ένα σπίτι στην Ανδραβίδα. «Εγώ πήγα σε κάποιους ανθρώπους που ήταν πιο μεγάλης ηλικίας, η αδελφή μου σε κάποιο άλλο σπίτι και ο εξάδελφός μου στο σπίτι του δημάρχου που ήταν και φιλόλογος καθηγητής. Η πρώτη μου εμπειρία που ήταν ιδιαίτερα έντονη ήταν όταν το ίδιο βράδυ ο θείος ο Ντίνος με πήρε στο καφενείο.

Εκεί μαζεύτηκε αρκετός κόσμος γύρω μου και τους διηγήθηκα κάποια πράγματα που είχα περάσει ως αιχμάλωτος στην Ασσια. Θυμάμαι ότι όλοι έκλαιγαν και μου έκαναν ερωτήσεις, με φόρτωσαν τσάντες γεμάτες κεραστικά. Πέρασα πάρα πολύ καλά, μας έδειξαν πολύ μεγάλη αγάπη. Το 1977 πήγα ξανά και τους συνάντησα. Βρέθηκα στην Ανδραβίδα και αργότερα ως φοιτητής. Και η θεία είχε πεθάνει. Οταν πήγα ξανά το 1995 είχε πεθάνει και ο θείος…».

Ο Γιώργος Γεωργίου νιώθει ιδιαίτερη ευγνωμοσύνη γι’ αυτούς τους ανθρώπους που στήριξαν τον ίδιο κι άλλα παιδιά σε μια δύσκολη στιγμή.

Οι αναμνήσεις που κουβαλά πολλές. Ο ίδιος ξεχωρίζει το πρώτο βιβλίο τσέπης που αγόρασε έντεκα χρονών παιδί, το «Αίμα για το Πολυτεχνείο». Μαζί του κουβάλησε στην επιστροφή την αγάπη για τους απλούς ανθρώπους Ελληνες της επαρχίας. «Ακουγαν Κύπρο και έκλαιγαν.

Στην Ανδραβίδα υπήρχε πολεμικό αεροδρόμιο και απ’ εκεί περίμεναν ότι θα ξεκινούσαν αεροπλάνα να βοηθήσουν την Κύπρο. Ετσι ένιωθαν και αυτοί την πίκρα για την προδοσία που είχαμε από την Ελλάδα, μια χουντική διακυβέρνηση που δεν επέτρεψε να μεταβεί στρατός και αεροπλάνα για βοήθεια. Αυτό με σημάδεψε από την άποψη ότι μπορούσα να ξεχωρίσω αυτή την αγνή αγάπη από αποφάσεις που έπαιρναν κάποιες ελληνικές κυβερνήσεις».

Επίσης, όπως μας αναφέρει ο βουλευτής του ΑΚΕΛ, η εμπειρία αυτή τους ωρίμασε. «Ωριμάσαμε πάρα πολύ γιατί ήμασταν ήδη πολύ πληγωμένοι, ”τραυματισμένοι” από τις εμπειρίες της αιχμαλωσίας στην Ασσια. Υπήρξε μια πολιτική ωρίμανση, γιατί όντας παιδιά λειτουργούσαμε ως πρεσβευτές της Κύπρου σε μια κοινωνία που μας έδωσε αγάπη και ήθελε να μάθει τι έγινε αφού επικρατούσε μια πολιτική συσκότιση».

Το δημοψήφισμα είναι ακόμη ένα γεγονός που του είχε κάνει εντύπωση. «Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας ο βασιλιάς Κωνσταντίνος εξέδωσε κάποια φυλλάδια που έγραφαν “Είμαι, ήμουν και θα παραμείνω βασιλόφρων” και από κάτω έγραφε ”Αρχιεπίσκοπος Μακάριος”. Το παίρνω σπίτι και όταν τα είδαν οι θείοι που ήταν δημοκρατικοί άνθρωποι, μου έκαναν παρατήρηση ”Παιδί μου τι είναι αυτό; Οι βασιλιάδες σας κατέστρεψαν” και εγώ απάντησα ”μα το λέει ο Μακάριος…”».

Δεν ήθελαν να φύγουν από το οικοτροφείο

Η εικόνα από ανθρώπους να περικυκλώνουν τα λεωφορεία και ένα κουτί μπισκότα που βρέθηκε στα χέρια του έρχεται στη μνήμη του Κώστα Κακουλλή. Ηταν έντεκα χρόνων, όταν μαζί με τη μικρότερη κατά ένα χρόνο αδελφή του και τον εξάδελφό του μπήκαν στις 19/9/1974 στο πλοίο Πάτρα με προορισμό τον Πειραιά. Απ’ όσο θυμάται δεν είχαν ούτε ρούχα ούτε βαλίτσες, για να πάρουν μαζί τους. Ετσι πήγαν πρώτα στον Ερυθρό Σταυρό, όπου και τους προμήθευσαν με τα απαραίτητα για το ταξίδι.
Βρέθηκε και αυτός, όπως και τα άλλα παιδιά, στο οικοτροφείο Φιλοθέης. Εκεί έρχονταν κάποιες κυρίες και επέλεγαν παιδιά για να τα φιλοξενήσουν.

Η όλη διαδικασία δεν ήταν κάτι που άρεσε στον κ. Κακουλλή, χαρακτηρίζει μάλιστα το όλο γεγονός ως «παιδομάζωμα». «Είχα συμβουλεύσει την αδελφή μου να μην δεχτεί να πάει σε καμία οικογένεια. Μετά από λίγες μέρες την μετέφεραν σε άλλο οικοτροφείο. Ημασταν από τους τελευταίους που μείναμε στα οικοτροφεία. Ωσπου ήρθε ο ίδιος ο Μητροπολίτης Ηλείας με τη συνοδεία κάποιων κυρίων και μου είπαν ότι θα έπρεπε να πάω σε μια οικογένεια που θέλει δύο παιδάκια. Ετσι μαζί με την αδελφή μου βρεθήκαμε στο σπίτι του Δημήτριου Πανουργία από την Αμαλιάδα.

Η οικογένεια είχε ακόμη δύο δικά της παιδιά, την 6χρονη Ράνια και ακόμη ένα βρέφος 6 μηνών. Θυμάμαι πολύ γλυκά την όλη παραμονή μας, αφού μας έδωσαν αγάπη. Μια εμπειρία πρωτόγνωρη για εμάς». Ο Κώστας Κακουλλής θυμάται έντονα το συναίσθημα τής έστω προσωρινής απώλειας των γονιών του. «Είναι κάτι που με στιγμάτισε. Δεν ήθελα να αποχωριστώ τους γονείς μου. Κάθε φορά που μιλούσα μαζί τους στο τηλέφωνο έκλαια, όχι γιατί δεν περνούσα καλά, αλλά γιατί μου έλειπαν. Βέβαια μετέπειτα στη ζωή μου η εμπειρία αυτή με βοήθησε να ανεξαρτητοποιηθώ πιο νωρίς».

φωτο3

Παρέλαση από τα κυπριόπουλα, τα οποία έζησαν για ένα χρόνο στην Ελλάδα