Έχουν και τα μπουκάλια τη δική τους ιστορία

Ένα μουσείο στη Λευκωσία αναδεικνύει και παρουσιάζει μία συλλογή ανεκτίμητη στο χρόνο
Του Μιχάλη Μιχαήλ

• Στο χώρο μπορεί κάποιος να δει και τα πρώτα εμφιαλωμένα κρασιά του 16ου, τα πρώτα οινοπνευματώδη του 17ου, αλλά και την ιστορία του αναψυκτικού από το 1801
Παλιά Λευκωσία, οδός Αισχύλου στη Λευκωσία, κοντά στη Φανερωμένη. Στη μέση της οδού μια επιγραφή: «Πολιτιστικός Όμιλος Κύπρου Ανατροπή».
Από τη γυάλινη προθήκη, ο περαστικός διακρίνει κάμποσα μπουκάλια. Κανένας δεν μπορεί να φανταστεί τι θα βρει μέσα, αν δεν πάρει την απόφαση να εισέλθει στον εκθεσιακό χώρο.
Σε αυτόν το χώρο βρίσκεται το Μουσείο Μπουκάλας και Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Ο χώρος ανήκει στον Σάββα Τουφεξή και δημιουργήθηκε με κόπο, μόχθο και αρκετό χρήμα, χωρίς καμιά κρατική, δημοτική ή άλλη βοήθεια. Μιλώντας με τον δημιουργό του χώρου, εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι ο Σάββας είναι ένα ανήσυχο μυαλό, είναι παθιασμένος με αυτό που κάνει και μαζεύει κομμάτι κομμάτι την ιστορία του γυαλιού στην Κύπρο. Γόνος φτωχής εργατικής οικογένειας, με πτυχίο Κοινωνικών Επιστημών αγωνίζεται μόνος να πραγματοποιήσει το όραμά του, την ανάδειξη και την προώθηση μιας άγνωστης πτυχής της κυπριακής ιστορίας και όχι μόνο.

 

Τεράστια συλλογή μπουκαλιών και γυάλινων αγγείων
Στο μουσείο-γκαλερί εκτίθεται μια τεράστια συλλογή από γυάλινα και πήλινα δοχεία αποθήκευσης υγρών. Σπάνια κομμάτια που χρειάστηκαν αρκετό χρήμα και κόπο για να αποκτηθούν.
Η συλλογή γυάλινων μπουκαλιών ξεκινά από τη ρωμαϊκή εποχή. Εκτίθενται ρωμαϊκά χειροποίητα γυάλινα δοχεία και διαμέσου της πορείας μέσω του χρόνου, θα διαπιστώσει κάποιος τις αλλαγές λόγω χρήσης στην τεχνολογία κατασκευής του γυαλιού. Από μικρά μπουκαλάκια μέχρι τις γνωστές λαμιζάνες που ξεκινούν από τον 16ο αιώνα.
Στο χώρο μπορεί κάποιος να δει και τα πρώτα εμφιαλωμένα κρασιά του 16ου, τα πρώτα οινοπνευματώδη του 17ου, αλλά και την ιστορία του αναψυκτικού από το 1801 και άλλα πάρα πολλά μπουκάλια που ταξινομούνται ανάλογα με το λόγο και τον τρόπο κατασκευής.

 

Το κυπριακό αναψυκτικό
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η έκθεση και η ιστορία του κυπριακού αναψυκτικού που ξεκινά γύρω στο 1900 με τα πρώτα εμφιαλωμένα αναψυκτικά. Αναπτύσσονται κυπριακές βιοτεχνίες παραγωγής, κυρίως γκαζόζας. Τέτοιες βιομηχανίες, ε/κ και τ/κ, είναι σήμερα άγνωστες, όπως Κεφαλόβρυσος Κυθρέας, Λαϊκή Εταιρεία Αεριούχων Ποτών Αγλαντζιάς, Ουράνιος, Βαμβακιάν και άλλα πολλά.
Η επέλαση της Κόκα Κόλα το 1950 ήταν σαρωτική και οδήγησε στο κλείσιμο αυτών των βιοτεχνιών – εργοστασίων. Κάποιες από τις βιοτεχνίες αγοράστηκαν από τους εισαγωγείς του ξενόφερτου αναψυκτικού.
Κάποιοι όμως συνέχισαν για ένα διάστημα, αντιγράφοντας το μπουκάλι, αλλά και το χρώμα της Κόκα Κόλα, φτιάχνοντας κάποια πανομοιότυπα αναψυκτικά.
Στις προθήκες βλέπουμε επίσης γυάλινα σκεύη των καφεκοπτείων Λαϊκού με ελληνικό και τούρκικο λογότυπο και Χαραλάμπους, καθώς και τα πρώτα μπουκάλια εμφιαλωμένης λεμονάδας και τριαντάφυλλου.
Ξεχωρίζει επίσης και η μοναδική μπουκάλα αναψυκτικού της βιοτεχνίας Λευκόνοικο Παττίχας.

 

Επηρέασε ο εθνικισμός
Στην γκαλερί βλέπουμε και τις τουρκοκυπριακές παραγωγές, κυρίως της γνωστής Bel-Cola και άλλων βιοτεχνιών όπως της βιοτεχνίας του Φικρέτ στο Ξερό.
Με την έναρξη της δράσης της ΕΟΚΑ ο εθνικισμός που αναπτύχθηκε στην τ/κ κοινότητα εκφράστηκε και μέσω και των αναψυκτικών. Στην προθήκη βλέπουμε σπάνια μπουκάλια του αναψυκτικού με την ονομασία «Ταξίμ» (διχοτόμηση) που κυκλοφόρησε το 1956.
Ωστόσο υπήρξαν και συνέργειες προς την αντίθετη πλευρά με τη συνεργασία δύο βιοτεχνιών, του Κυπερουντιώτη και του Κουτραφαλί στην Πάφο, την ίδια περίοδο.

 

Κιβώτια και επιγραφές
Ένα άλλο κομμάτι αυτής της συλλογής είναι τα παλιά ξύλινα κιβώτια των αναψυκτικών που ακόμα κυκλοφορούσαν μέχρι και το τέλος της δεκαετίας του 1970 και λίγο αργότερα, πριν εκτοπιστούν από τα πλαστικά κιβώτια.
Εκτίθενται ακόμη και ξύλινα ψυγεία που λειτουργούσαν με πάγο, αφού μέχρι τότε δεν είχαν εμφανιστεί τα ψυγεία που λειτουργούσαν με ηλεκτρισμό.
Υπάρχουν επίσης και μεταλλικές επιγραφές αναψυκτικών τόσο ε/κ όσο και τ/κ ή επιγραφές και στις δύο γλώσσες της Κύπρου.
Ο δημιουργός της γκαλερί εκθέτει και μία στρογγυλή μεταλλική επιγραφή της Κόκα Κόλα, διάτρητη από σφαίρες την περίοδο των δικοινοτικών συγκρούσεων του 1964. Ο Σάββας Τουφεξής σημειώνει με μια δική του επιγραφή ότι οι σφαίρες δεν ξεχωρίζουν εθνικότητα.

 

Ταξική αποτύπωση
Ο Σάββας Τουφεξής μάς εξηγεί ότι μέσα από την ιστορία της μπουκάλας φαίνεται και η ταξική τοποθέτηση του θέματος. Παρουσιάζονται γυάλινα μπουκάλια γάλακτος της δεκαετίας του ’30 που εισήχθηκαν από τη μεταλλευτική εταιρεία, η οποία τα διέθετε για την παροχή γάλακτος για τα παιδιά των μεταλλωρύχων. Η παροχή διακόπηκε με τις μεγάλες απεργίες της δεκαετίας του ’40.
Υπάρχουν επίσης τα γυάλινα δοχεία που χρησιμοποιούσαν κυρίως από πλούσιες οικογένειες, ενώ ο απλός κόσμος χρησιμοποιούσε πήλινα δοχεία ή κολοκύθια.

Άλλα εκθέματα
Ανάμεσα στα γυάλινα κατασκευάσματα ξεχωρίζει μια σειρά από μπιμπερό όπως αυτά κατασκευάζονταν στα αρχικά στάδια, με δύο πιπίλες, μία χοντρή για να τρώνε τα μωρά και μία πιο λεπτή για να παίζουν.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα γυάλινα μπουκάλια και μπουκαλάκια της οθωμανικής περιόδου. Τα τελευταία χρησιμοποιούνταν κυρίως σε στρατιωτικές επιχειρήσεις και σε αυτά οι στρατιώτες έβαζαν δόσεις φαρμάκων ή ακόμα και δηλητηρίων.
Στην ιστορική εξιστόρησή του ο Σ. Τουφεξής αναφέρεται και στα πήλινα δοχεία που χρησιμοποιούσε η φτωχολογιά, αλλά και στον πρωτοπόρο βιοτέχνη της Λαπήθου, τον Χριστοδουλάκη ο οποίος άλλαξε τις καταστάσεις το 1890 φέρνοντας Ανατολίτες στους οποίους ανέθεσε την κατασκευή αγγείων από γυαλί προς αντικατάσταση των πήλινων.

Μόνος χωρίς βοήθεια
Ο Σάββας Τουφεξής εκφράζει το παράπονο ότι παρά τη σημαντικότητα του μουσείου, όχι μόνο δεν έτυχε καμιάς οικονομικής συνδρομής από κρατικούς φορείς, αλλά ακόμα και ο Δήμος Λευκωσίας του παρεμβάλλει εμπόδια με την απαίτηση να εξασφαλίσει χώρο στάθμευσης προκειμένου να του δώσει άδεια λειτουργίας. Αντί να βοηθήσουν με μια χαλάρωση, σημείωσε, μας παρεμβάλλουν εμπόδια.