Ένα παλιό… ξεχωριστό πέρασμα προς την Πάφο

Στη σκιά της μακραίωνης ελληνοτουρκικής συνύπαρξης αλλά και της τρομοκρατίας που βίωσαν τα χωριά του Διαρίζου από τη συμμορία των Χασαμπουλιών

Του Χρήστου Χαραλάμπους

Ξεκινώντας κάποιος από τη Λεμεσό ή και τις άλλες επαρχίες για να πάει στην Πάφο, δεν είναι απαραίτητο να χρησιμοποιήσει τον αυτοκινητόδρομο που κατά γενική ομολογία, αν και ο πιο σύντομος, κουράζει με τη μονοτονία της εικόνας που εκτείνεται και στις δυο πλευρές. Αντίθετα, έχει την ευκαιρία να κάνει το ταξίδι του απολαυστικό αν επιλέξει να κινηθεί μέσα από την περιοχή των κρασοχωριών του Τροόδους, εκεί που ενώνονται οι επαρχίες Λεμεσού και Πάφου.

Μια μοναδικής ομορφιάς διαδρομή που συνδυάζει από τη μια το απέραντο πράσινο που δημιουργούν οι εκτάσεις των αμπελιών κι από την άλλη την αγριάδα του τοπίου που αναδύεται μέσα από τους βράχους και τα άλλα επιβλητικά πετρώματα που για πολλούς αιώνες είναι βαθιά ριζωμένα στα γυμνά βουνά και τους λόφους, ιδιαίτερα στην περιοχή του ποταμού Διαρίζου.

Ένα πέρασμα που το «βαραίνει» και η μακραίωνη ελληνοτουρκική συνύπαρξη και φιλία αλλά και η ωμή βία και η τρομοκρατία που αναπτύχθηκε στην περιοχή στα τέλη του 19ου αιώνα από συμμορίες κακοποιών. Μια εγκληματική δράση που άφησε εποχή στη σύγχρονη κοινωνική ιστορία του τόπου εμπνέοντας λαϊκούς ποιητάρηδες και άλλους ανθρώπους της τέχνης.

Λίγοι ίσως γνωρίζουν αυτή τη διαδρομή και πολύ λιγότεροι ενδεχομένως επιχειρούν να τη διανύσουν, πέραν από τους φυσιολάτρες και τους ξένους τουρίστες. Ξεκινώντας από τη Λεμεσό, το κομβικό σημείο για το πέρασμα στην άλλη επαρχία είναι το τουρκοκυπριακό χωριό Μαλλιά που σήμερα κατοικείται από πρόσφυγες. Ο δρόμος συνεχίζει προς το κεφαλοχώρι των κρασοχωριών, το Άρσος, και σε μικρή απόσταση ξεκινούν τα πρώτα χωριά της ανατολικής Πάφου, Άγιος Νικόλαος, Πραιτώρι, Κέδαρες…

B08C150B92461Afa8A42558Cf4Cdc6Da A 1

Στα δεξιά της κοιλάδας που απλώνεται μοιρασμένη από τον Διάριζο, σχεδόν ολόγυμνο το βουνό, αλλά με τη δική του ξεχωριστή γοητεία, ανταγωνίζεται την αντίπερα καταπράσινη όχθη με τις καλλιέργειες των λίγων κατοίκων που επιμένουν ακόμα να κρατούν ζωντανά τα χωριά της περιοχής, παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν στην καθημερινότητά τους εξαιτίας κυρίως της κρατικής αδιαφορίας.

Στην ευχάριστη διαδρομή, που ξεκουράζει το μάτι και γαληνεύει την ψυχή, πρώτος σταθμός είναι το μικρό τουρκοκυπριακό χωριό Κιδάσι που κατοικείται από πρόσφυγες. Το παραδοσιακό καφενεδάκι – ταβέρνα στην άκρη του δρόμου αποτελεί πρόκληση για καφέ κάτω από τον παχύ ίσκιο της βαβατσινιάς και τους ευωδιαστούς βασιλικούς και το δυόσμο  που είναι φυτεμένοι ανάμεσα στα μικρά ξύλινα τραπεζάκια… Απίθανο το σμίξιμο των αρωμάτων που κάνουν απολαυστικό όσο ποτέ τον σκέτο καφέ που τον συνοδεύει η κουβέντα με τους αγρότες της περιοχής, οι οποίοι μιλούν με πολλή αγάπη για τον τόπο που τους φιλοξενεί.

«Παράδεισος ο τόπος, αλλά οι ξένοι τουρίστες που περνούν είναι πιο πολλοί από τους Κυπραίους», μας λένε. Και δεν έχουν άδικο.

B2851689C84Ca739Ba3922Eb5034Bc81 A 1

Όσο κράτησε η διαδρομή από το Κιδάσι μέχρι την Πάφο η ομορφιά του τοπίου ήταν ακόμα πιο έντονη… Πλατάνια και καλαμιώνες που ρουφούν το νερό τους από τις κοίτες του ποταμού και κοπάδια με αίγες και αρνιά που χρόνο με το χρόνο όλο και λιγοστεύουν. Στα πλατώματα στις στροφές του δρόμου σταματημένα τα αυτοκίνητα ενοικίασης με τους τουρίστες να απαθανατίζουν την αγριάδα και την ομορφιά του τοπίου, που αναδύεται ακόμα και μέσα από την εικόνα των εγκαταλειμμένων χωριών Μάρωνα και Σουσκιού

Οι θρυλικοί βράχοι των Χασαμπουλιών

Προχωρώντας ανάμεσα σε Κιδάσι και Μαμώνια, ο ταξιδευτής θα βρεθεί αντιμέτωπος με το πιο στενό σημείο της διαδρομής που το χαρακτηρίζουν τεράστιοι όγκοι κατακόρυφων βράχων. Τους βράχους των Χασαμπουλιών. Ένα μνημείο της φύσης αλλά και του θρύλου και της ιστορίας του τόπου συνδεδεμένο με την εγκληματική δράση της περιβόητης οικογένειας, η οποία για πολλά χρόνια αποτελούσε το φόβο και τον τρόμο σε όλη την περιοχή.

Ευτυχώς το σημείο αυτό, μετά από αντιδράσεις περιβαλλοντιστών και άλλων οργανωμένων φορέων, δεν ισοπεδώθηκε όταν σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε ο νέος δρόμος κι έτσι οι «παντρεμένοι» βράχοι αποτελούν σήμερα πόλο έλξης. Μάλιστα, αρκετοί τουρίστες σταματούν εδώ όχι μόνο για να φωτογραφήσουν και να φωτογραφηθούν, αλλά και να κάνουν αναρριχήσεις στο μεγαλύτερο βράχο.

2A15089Ef30Ddd20Fffd5855678C224E A 1

Ένα ζευγάρι που συναντήσαμε εδώ βρισκόταν ήδη στα μισά του κατακόρυφου βράχου, με τη νεαρή γυναίκα να αποδεικνύεται καλύτερη από τον σύντροφό της στο άθλημα…Η Μπέθ από την Αγγλία, όπως μας συστήθηκε, μας είπε ότι είναι η τρίτη φορά που επισκέπτονται την Κύπρο και κάθε φορά στο πρόγραμμά τους περιλαμβάνουν και την αναρρίχηση στους βράχους των Χασαμπουλιών.

«Είναι μαγευτικό το τοπίο και χωρίς πολύ συνωστισμό», μας είπε, εκφράζοντας και τη χαρά της γιατί «εδώ υπάρχουν φωλιές μέσα στο βράχο και τα πουλιά αντί να τρομάζουν, μένουν και μας κοιτούν χωρίς να φεύγουν μακριά…»

Και πραγματικά όση ώρα ήμασταν εκεί και μιλούσαμε με τους ξένους, μας συνόδευαν οι φιλικές κραυγές των κορακιών που μας κοιτούσαν και ανεβοκατέβαζαν τα κεφάλια λες και μας χαιρετούσαν…

01Cbb642687Afe4F69C8682Fd455A603 A 1

Ιστορίες τρόμου αλλά και ειρηνικής συνύπαρξης

Ταξιδεύοντας κανείς μέσα από τα χωριά του Διαρίζου, δεν μπορεί παρά να αφήσει τη μνήμη (έτσι όπως αποκτήθηκε μέσα από εξιστορήσεις κάποιων γερόντων ή και γραπτές αναφορές) να ανατρέξει στην ιστορία και τη δράση των Χασαμπουλιών.

Της συμμορίας, δηλαδή, του Χασάνη, του Μεχμέτη και του Χουσεΐν, των τριών αδελφών που στα τέλη του 19ου αιώνα και μέχρι το 1897, που εξοντώθηκαν από την Αστυνομία, τρομοκρατούσαν τα χωριά του Διαρίζου και άλλες περιοχές της Κύπρου με τις ζωοκλοπές, τις ληστείες, τους βιασμούς και τους φόνους που αποτελούσαν την καθημερινότητά τους. Στους βράχους που φέρουν το όνομά τους είχαν στημένα τα λημέρια τους κι αφότου εξοντώθηκαν, νέος αέρας ελευθερίας και ασφάλειας φύσηξε για Ελληνοκυπρίους και Τουρκοκυπρίους, αφού στα θύματά τους περιλαμβάνονταν άνθρωποι και από τις δυο κοινότητες που κατοικούσαν στα χωριά της περιοχής.

Όλα τα χωριά σε μικρή απόσταση το ένα από το άλλο, το ίδιο όμορφα, αλλά σήμερα με ελάχιστους κατοίκους που αγωνίζονται με τα κοπάδια και τα γεννήματα της γης… ελιές, πορτοκαλιές, λεμονιές, αλλά και κηπευτικά. Η διαχρονική εγκατάλειψη αυτών των χωριών είναι πασιφανής. Το βλέπεις στα παλιά σπίτια και άλλα κτίσματα που είναι ερμητικά κλειστά με αυλές και τοίχους χορταριασμένους που όμως διατηρούν ακόμα κάποιες διαφημιστικές πινακίδες, δεκαετιών πριν, που θυμίζουν ότι κάποτε αυτά τα χωριά έσφυζαν από ζωή. Πολλές όμως είναι και οι αναφορές στην ελληνοτουρκική συνύπαρξη που υπήρχε σε προηγούμενα χρόνια…

Όπως το μουσουλμανικό τέμενος και η χριστιανική εκκλησιά στη Φασούλα που γειτονεύουν στο χώρο του μικρού πάρκου της κοινότητας και μοιάζουν να στέλνουν τα δικά τους μηνύματα…

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.