• Καθημερινή ενημέρωση

    Κάθε πρωί η επικαιρότητα στο inbox σου.

 Πυξίδα /Ορίζοντας

Το κείμενο δημοσιεύτηκε αρχικά στις 28 Μαΐου 2017, στις πρώτες συζητήσεις για το Σχέδιο Θυμέλη. Το Σχέδιο παρά τις αδυναμίες του πρόσφερε αρκετά και βοήθησε ουσιαστικά στην ανάδειξη ενός νέου θεατρικού τοπίου στην Κύπρο. Ταυτόχρονα όμως στην πορεία φάνηκαν αδυναμίες και στρεβλώσεις που κατά καιρούς επισημαίνονταν από ορισμένους δημοσιογράφους αλλά και καλλιτέχνες και δεν εννοώ απλώς τα παράπονα που ακούγονται μετά από κάθε ανακοίνωση των αποτελεσμάτων του Σχεδίου, κυρίως όταν κάποιοι δεν επιχορηγηθούν ως θα ήθελαν. Δυστυχώς αυτές οι διαμαρτυρίες ενίοτε αντί να είναι τεκμηριωμένη κριτική, επί της ουσίας, περιορίζονται σε προσωπικές επιθέσεις και υπονοούμενα.
Οι αδυναμίες του Σχεδίου παραμένουν και προκύπτουν από εγγενή χαρακτηριστικά του, κάτι που προσπάθησε το 2017 να αναδείξει το συγκεκριμένο κείμενο.  Από τότε έχουν γίνει ασφαλώς αρκετές αλλαγές στο Σχέδιο, από τον ΘΟΚ που το διαχειριζόταν μέχρι πρόσφατα, αλλά δεν είναι αρκετές. Φαίνεται πως το ΘΥΜΕΛΗ χρήζει πια ουσιαστικής επαναξιολόγησης, περισσοτέρων και δομικών πια επεμβάσεων. Την ανάγκη για αλλαγές αναγνωρίζει και το ίδιο το Υφυπουργείο Πολιτισμού.
Ως εκ τούτου αυτοί οι προβληματισμοί, αφού «διαβαστούν» αναλογικά με το τι ισχύει σήμερα, ίσως παραμένουν ακόμα χρήσιμοι.
Αντώνης Γεωργίου
 Η φωτογραφία είναι από το Θάνατος του Δαντόν, του Γ. Μπύχνερ, σε σκηνοθεσία Κώστα Μιχαηλίδη. Στο ρόλο του Δαντόν ο Βλαδίμηρος Καυκαρίδης. Ανέβηκε το 1961 και ήταν το πρώτο  έργο του Οργανισμού Θεατρικής Ανάπτυξης Κύπρου (ΟΘΑΚ). Ο ΟΘΑΚ ήταν ο πρώτος θίασος στην Κύπρο που έλαβε κρατική χορηγία

Επιχορηγήσεις στο κυπριακό θέατρο: Προβληματισμοί σε 16 σημεία και ένα υστερόγραφο

  1. Τα σχέδια επιχορηγήσεων είναι εργαλείο χάραξης πολιτιστικής πολιτικής. Στην ετοιμασία ενός τέτοιου σχεδίου είναι αναγκαίο να υπάρχει ξεκάθαρη άποψη από τον αρμόδιο Φορέα (ΘΟΚ εδώ) ως προς το ποια είναι αυτή η πολιτική, προς ποια κατεύθυνση θεατρικής ανάπτυξης θέλει η Πολιτεία να κινηθεί. Προϋποθέσεις είναι η γνώση της ιστορίας του θεάτρου του τόπου, η μελέτη των σκεπτικών των προηγούμενων σχεδίων και τι εξυπηρετούσαν και η αντίληψη του σημερινού θεατρικού τοπίου. Επίσης, χρήσιμο είναι να μελετηθούν οι εμπειρίες άλλων χώρων και άλλων σχεδίων επιχορηγήσεων στην Κύπρο, όχι βέβαια για να αντιγραφούν αλλά για να γίνει γόνιμη επεξεργασία των στοιχείων τους
  2. Το θεατρικό τοπίο στην Κύπρο έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια. Περισσότεροι συντελεστές, περισσότερες ομάδες, περισσότερες παραγωγές και έντονη παρουσία του κυπριακού θεατρικού έργου.
  3. Τα λεγόμενα μεγάλα ελεύθερα θέατρα (που ενέπιπταν στο παλιό Σχέδιο Γ του ΘΟΚ), το Σατιρικό Θέατρο, το Θέατρο Ένα, το Θέατρο Σκάλα και η ΕΘΑΛ υπήρξαν ιστορικά και η παρουσία τους υπήρξε σημαντική, έως και καθοριστική για την εξέλιξη του θεάτρου στην Κύπρο την τελευταία τριακονταετία και αυτό πρέπει να αναγνωρίζεται. Έτσι άλλωστε προέκυψε η ανάγκη για την επιχορήγησή τους, αφού ο μικρός τόπος και το μικρό κοινό καθιστά τις επιχορηγήσεις στις τέχνες πιο αναγκαίες. Από την άλλη είναι άστοχο και λυπηρό άνθρωποι προερχόμενοι από  αυτά τα θέατρα να μην κατανοούν την ανάγκη ύπαρξης και στήριξης καινούργιων ομάδων και σχημάτων και να αποκαλούν τον σύγχρονο πλουραλισμό στο θέατρό μας υποτιμητικά «μανιταροποίηση», ξεχνώντας ότι και τα σημερινά «μεγάλα θέατρα», έτσι ξεκίνησαν.
  4. Τα τελευταία χρόνια πριν από το Σχέδιο Θυμέλη, τόσο ο ίδιος ο ΘΟΚ όσο και τα θέατρα του Σχεδίου Γ (εκτός από την ΕΘΑΛ και με λίγες εξαιρέσεις στις υπόλοιπες περιπτώσεις), δεν εμπιστεύονταν νέους Κύπριους σκηνοθέτες και γενικά δεν υπήρχε διακίνηση  καλλιτεχνών. Αυτός ήταν ένας από τους λόγους που οδήγησε στη δημιουργία ομάδων από σκηνοθέτες, ώστε να μπορούν να εκφραστούν καλλιτεχνικά. Κι αυτοί τώρα είναι φυσικό να ανταγωνίζονται τα καθιερωμένα θέατρα για το μοίρασμα της (μικρής) πίττας των επιχορηγήσεων. Ας σημειωθεί εδώ ότι η επιχορήγηση της θεατρικής δημιουργίας δεν είναι στο ύψος των 6 ή 7 εκατομμυρίων ευρώ, ισχυρισμούς που δυστυχώς κάποιοι αναμασούν αλλά φτάνει μόλις στο 1.130.000 ευρώ. Αυτό το ποσό αφορά όχι μόνο την καλλιτεχνική δημιουργία αλλά και την επιχορήγηση για την ύπαρξη θεατρικών στεγών και μόνιμου προσωπικού και για το οποίο ποσό κατατεθήκαν το 2016, 116 αιτήσεις προτάσεις και επιχορηγήθηκαν μόλις 45.
  5. Η αναγκαιότητα ύπαρξης σχημάτων με σταθερή λειτουργία και μόνιμη στέγη είναι αδιαμφισβήτητη, παράλληλα με την ύπαρξη μικρών και ανεξάρτητων ομάδων. Αυτή η ανάγκη γίνεται εντονότερη εκτός Λευκωσίας. Η στήριξης της θεατρικής αποκέντρωσης είναι σημαντικότατη αφού πολλά σχήματα από τη Λευκωσία δεν περιοδεύουν σε άλλες τις πόλεις, ενώ ακόμα και ο ΘΟΚ μπορεί να μην περιοδεύσει (δες πρόσφατα τα έργα Αύγουστος και Ταξίδι μακριάς μέρας μέσα στην νύχτα) ή δίνει μόνο μια παράσταση σε κάθε πόλη.
  6. Η επιχορήγηση θεατρική υποδομής και σχημάτων συνεχούς λειτουργιάς πρέπει να διαφέρει από την επιχορήγηση της καλλιτεχνικής δημιουργίας (παραστάσεων): να υπάρχει ξεχωριστό σχέδιο επιχορήγησης της υποδομής (θεατρική στέγη, μόνιμο προσωπικό, συντήρηση και ανάπτυξη υποδομής, κάλυψη μέρος ή ποσοστού με κριτήρια που σήμερα μπαίνουν στο ενιαίο σχέδιο ΘΥΜΕΛΗ, όπως κριτήρια ύπαρξης στέγης, αρχαιότητας, θεατών, συνδρομητών κλπ
  7. Από την άλλη στο σχέδιο επιχορήγησης καλλιτεχνικών προτάσεων να παραμένουν μόνο κριτήρια αισθητικής, όπως οι προηγούμενες δουλειές του σχήματος, οι συντελεστές και αξιολόγησης της συγκεκριμένης πρότασης από σχετική επιτροπή και όχι από το ΔΣ του ΘΟΚ. Μέσα σε αυτά τα πλαίσιο μια αξιόλογη πρόταση από μια καινούργια ομάδα να μπορεί να τύχει επιχορήγησης.
  8. Τα θέατρα με διαρκή λειτουργία και σταθερή στέγη πρέπει να είναι πιο ανοιχτά σε συνεργασίες με σκηνοθέτες και άλλους συντελεστές ενώ θα ήταν καλό περιοδικά να παραχωρούν τα θέατρά τους προς χρήση σε άλλες ομάδες μέσα από το Σχέδιο Επιχορήγησης. Ο ΘΟΚ επίσης θα έπρεπε να είναι πιο ευέλικτος καθώς έχει τη δυνατότητα αλλά και την υποχρέωση να προσφέρει στέγη στις ομάδες, παραχωρώντας τόσο τις Αποθήκες ΘΟΚ όσο και τις σκηνές στο κυρίως κτήριο του.
  9. Οι νέοι σκηνοθέτες και οι ομάδες πρέπει να αναζητήσουν τρόπους συνεργασίας μεταξύ τους και επίσης να προτείνουν προς τα πιο μεγάλα σχήματα συνεργασίες και παραγωγές. Τέτοιες εισηγήσεις πρέπει να δέχεται και ο ΘΟΚ πριν από το καθορισμό του ρεπερτορίου του. Ταυτόχρονα να δεχτούν όλοι πως μπορεί ο κάθε ένας να δημιουργεί την ομάδα του για το δικό του όνειρο αλλά δεν μπορεί να απαιτεί αμέσως πλήρη επιχορήγηση όλων των παραγωγών του.
  10. Η Πολιτεία έχει υποχρέωση να επιχορηγεί τη θεατρική δημιουργία, υποδομή και ανάπτυξη. Ίσως χρειάζεται αυτό το κεφάλαιο να μεταφερθεί στις Πολιτιστικές Υπηρεσίες για να ξεφύγουμε από τη λανθασμένη, κατ’ εμένα, πεποίθηση ότι ο ΘΟΚ πολεμά τα υπόλοιπα θέατρα. Θα πρέπει βέβαια να αυξηθεί το κονδύλι για τις τέχνες συνολικά αλλά η Πολιτεία, από την άλλη, δεν έχει υποχρέωση να επιχορηγεί υπερβολές και σπατάλες, τόσο στο ΘΟΚ όσο και σε άλλα σχήματα.
  11. Το κρατικό θέατρο έχει την ευθύνη για το ανέβασμα μεγάλων πολυπρόσωπων παραγωγών όπως και έργων κλασικών αλλά και πρωτοποριακών που μπορεί να απευθύνονται και σε μικρότερο κοινό. Έτσι σαφώς πρέπει να επιχορηγείται σχεδόν ολοκληρωτικά. Όμως θεωρώ πως το ποσό που διατίθεται για τις παράγωγες του ΘΟΚ (και αναφέρομαι στο ποσό που αναλογεί στις ίδιες τις παράγωγες, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το διοικητικό κόστος του οργανισμού ή το κόστος της στέγης κλπ, αφού όλα αυτά καλύπτονται από άλλο πόσο) είναι δυσανάλογα μεγάλο σε σχέση με το πόσο που προσφέρεται για παράγωγες σε όλα τα υπόλοιπα θέατρα. Πράγμα που αποδεικνύεται εύκολα με αριθμούς. Δεν μπορεί να εξαρτάται το κρατικό θέατρο βέβαια από τα εισιτήρια, αλλά από την άλλη βλέποντας αυτή την μεγάλη διάφορα, ένα μέρος από αυτό μπορεί να πηγαίνει στα υπόλοιπα θέατρα. Επίσης ο ΘΟΚ μπορεί να λιγοστέψει τον αριθμό των παραγωγών του, αφού υπάρχουν πια πληθώρα προτάσεων, δίνοντας σημασία στο καλλιτεχνικό του στίγμα και στο αποτέλεσμα όπως και στη διάρκεια των παραστάσεών του, με παρατάσεις όπου υπάρχει ζήτηση ή και επαναλήψεις επιτυχημένων παραγωγών.
  12. Στο πλαίσιο της επιχορήγησης να λαμβάνεται υπόψη η μισθοδοσία των ηθοποιών. Είναι σημαντικό το σχέδιο επιχορήγησης να προϋποθέτει την τήρηση της Συλλογικής Σύμβασης και ένα μίνιμουμ πλαίσιο όρων εργασίας και μισθοδοσίας. Οι ηθοποιοί από την άλλη, από την στιγμή που δεν υπάρχει «αποκλειστική» σχέση με ένα θέατρο, οι ίδιοι να προτείνουν κάποιες αλλαγές, που να αφορούν τη διάρκεια της εργοδότησής τους αλλά και ίσως διαφοροποίηση στον μισθό που θα λαμβάνουν κατά τις πρόβες και κατά την περίοδο παραστάσεων. Ό,τι συμφωνηθεί να είναι καθολικό, όπως και στο θέμα της καταβολής Κοινωνικών Ασφαλίσεων και όχι με χωριστά συμβόλαια που οδηγούν σε εκμετάλλευση και αδικίες.
  13. Η επιχορήγηση των θεατρικών παραγωγών πρέπει να λαμβάνει υπόψη τόσο την καλλιτεχνική αξία της πρότασης όσο το σύνολο της έως τώρα εργασίας των σχημάτων και των σκηνοθετών και όχι μόνο των τελευταίων δύο χρόνων για παράδειγμα. Να υπάρχουν μεν μετρήσιμα κριτήρια αλλά να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη η αξιολογική κρίση μιας επιτροπής, που η σύνθεσή της, μέχρι να βρεθεί ένα άλλο σύστημα, να αποτελεί ενιαία ευθύνη όλων των σχημάτων που να υποχρεώνονται να ψηφίζουν για αυτή την επιτροπή, εφόσον θέλουν να επιχορηγηθούν.
  14. Οι βαθμολογίες της γνωμοδοτικής αυτής επιτροπής, τόσο για τις παραστάσεις/όσο και τις προτάσεις να είναι προσβάσιμες σε όποιο σχήμα/ομάδα το ζητήσει. Η Επιτροπή να «λογοδοτεί» όχι μόνο στον ΘΟΚ αλλά και στο σύνολο των σχημάτων, με τα όποια να διευθετείτε μια συνάντηση άμα τον διορισμό τους αλλά και με το τέλος της χρονιάς. Τα σχήματα να λένε την άποψη τους αλλά να σέβονται τα άτομα της Επιτροπής που τα ιδία επέλεξαν.
  15. Να βρεθεί τρόπος για λιγότερες παραγωγές και περισσότερη διάρκεια παραστάσεων. Οι παραστάσεις κατεβαίνουν πριν καλά ακουστούν και συζητηθούν ώστε να ελκύσουν περισσότερους θεατές. Αυτό ισχύει ακόμα και στον ΘΟΚ, όπου παραγωγές κατεβαίνουν ενώ ακόμα οι αίθουσες είναι γεμάτες.
  1. Μια φορά τον χρόνο ο ΘΟΚ –ή ο όποιος νέος φορέας θα αναλάβει τις επιχορηγήσεις– να διοργανώνει όχι μια απλή ενημέρωση/διαβούλευση αλλά μια ημερίδα με τη συμμετοχή όλων των εμπλεκομένων για συζήτηση του Σχεδίου επιχορήγησης και για ουσιαστική διαβούλευση.

Υγ. Το πιο πάνω κείμενο αποτελεί συμβολή στο διάλογο για ένα θέμα σύνθετο που δεν υπάρχουν εύκολες και ανώδυνες λύσεις. Ζητούμενο είναι να προσπαθήσουμε να δούμε το θέατρο συνολικά και όχι ο καθένας μόνο το δικό του συμφέρον και πεδίο ενώ οι εκάστοτε αρμόδιοι να αντιληφτούν την πολυπλοκότητα των ζητημάτων και είναι έτοιμοι για τομές και αλλαγές ακόμα και των δικών τους αλλαγών και Σχεδίων.

Αντώνης Γεωργίου, (28/05/2017)

Ακολουθήστε το dialogos.com.cy, στο Google News

Οι τελευταίες ειδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο και όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.