Η Εσρά Ντογάν στη «Χ»: «Ζητείται ελπίς» για τα δικαιώματα στην Τουρκία

«Ο Ερντογάν ρητά επιθυμεί να προστατεύσει την ιερή παραδοσιακή ετερο-κανονική οικογένεια εις βάρος των γυναικών»

Συνέντευξη στον Κυριάκο Λοΐζου

Στις 19 Μαρτίου η Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αποσύρθηκε από τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης (2011), η οποία προβλέπει ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να καταρτίζουν νομοθεσία για την καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας και παρόμοιων εγκλημάτων, όπως ο βιασμός εντός γάμου ή ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων. Η τουρκική κυβέρνηση προέβαλε το επιχείρημα ότι «η εγχώρια νομοθεσία και όχι εξωτερικές ρυθμίσεις θα προστατεύσουν τα δικαιώματα των γυναικών», γεγονός που προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις, τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και στο εξωτερικό. Σε συνέντευξή της στην «Κυριακάτικη Χαραυγή», η Τουρκάλα πολιτική επιστήμονας, φεμινίστρια και ακτιβίστρια, Εσρά Ντογάν, υπογραμμίζει τόσο την ουσία της κίνησης αυτής από την κυβέρνηση Ερντογάν, όσο και τη συντονισμένη επίθεση στα δικαιώματα των γυναικών -και όχι μόνο– κατά την τελευταία δεκαετία στην Τουρκία.

Η κυβέρνηση Ερντογάν ανακοίνωσε ότι αποσύρεται από τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης του 2011 (για την αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών) με το επιχείρημα ότι «η εγχώρια νομοθεσία και όχι εξωτερικές ρυθμίσεις θα προστατεύσουν τα δικαιώματα των γυναικών». Τι σημαίνει αυτό για μία γυναίκα που ζει στην Τουρκία τη δεδομένη στιγμή; Τι είναι αυτό που χάνεται;

Ένα τέτοιο επιχείρημα, πρώτα απ’ όλα, είναι απατηλό. Η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης προβλέπει την ενίσχυση των εγχώριων νομοθεσιών για την πρόληψη και καταπολέμηση της έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας, δεσμεύοντας τα κράτη – μέρη σε διεθνές επίπεδο να λαμβάνουν όλα τα αναγκαία νομοθετικά ή άλλα μέτρα για την προστασία των γυναικών και για τη διασφάλιση της ποινικής δίωξης των δραστών. Η κυβέρνηση Ερντογάν στην πραγματικότητα μάς λέει ότι δεν επιθυμεί να δράσει κατά της έμφυλης βίας. Για τις γυναίκες και τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα που ζουν στην Τουρκία, αυτό σημαίνει ότι το τουρκικό κράτος τούς αφήνει απροστάτευτους, στερώντας τους έτσι τη διεθνή προστασία που παρείχε η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης. Ο Ερντογάν ισχυρίστηκε ότι η εν λόγω Σύμβαση γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης από τη ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα, ότι βλάπτει την ηθική της κοινωνίας και διαλύει την οικογένεια. Γιατί όμως τα λέει αυτά; Γιατί η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης παρέχει το προστατευτικό πλαίσιο, έτσι ώστε οι γυναίκες να είναι σε θέση να διαφύγουν από κακοποιητικούς γάμους, να ζητήσουν διαζύγιο και να διεκδικήσουν την επιμέλεια των παιδιών χωρίς φόβο, να καταγγείλουν την ενδοοικογενειακή βία, καθώς και άλλες μορφές σεξουαλικής κακοποίησης. Ο Ερντογάν ρητά επιθυμεί να προστατεύσει την ιερή παραδοσιακή ετερο-κανονική οικογένεια εις βάρος των γυναικών. Να προσθέσω ότι ο τρόπος που ανακοίνωσε η Τουρκία την αποχώρησή της από την εν λόγω Σύμβαση, δηλαδή με προεδρικό διάταγμα του Ερντογάν, το οποίο δημοσιοποιήθηκε σε μία νύχτα, δεν παραβίασε μόνο την εγχώρια νομοθεσία περί των διεθνών συμβάσεων, αλλά επιπρόσθετα δημιούργησε ένα περιβάλλον περαιτέρω ανασφάλειας για τις γυναίκες δίνοντάς τους το μήνυμα ότι η αρχή της διάκρισης των εξουσιών αίρεται ακόμα πιο εύκολα όταν αφορά τα δικαιώματά τους.

Παρατηρείται μία ξεκάθαρη επίθεση στα δικαιώματα, αλλά και μία μείζονος σημασίας κοινωνική οπισθοδρόμηση. Πού μπορεί να οδηγήσει αυτό;

Η επίθεση στις γυναίκες πραγματοποιείται βήμα προς βήμα την τελευταία δεκαετία στην Τουρκία. Το καθεστώς Ερντογάν δρομολόγησε την κατάργηση των δικαιωμάτων των γυναικών μέσα από μια σειρά νομοθετικών παρεμβάσεων, πολιτικών δράσεων και ρητορικής. Το 2011 ο Τούρκος Πρόεδρος κατήργησε το Υπουργείο για τη Γυναίκα και στη θέση του θέσπισε το Υπουργείο για την Οικογένεια και έτσι το υποκείμενο των δικαιωμάτων δεν είναι πια η γυναίκα, αλλά η παντρεμένη γυναίκα και η μητέρα. Το 2014 ο Ερντογάν δήλωσε στη Διεθνή Διάσκεψη για τις Γυναίκες και τη Δικαιοσύνη ότι οι γυναίκες και οι άντρες δεν είναι ίσοι και ότι αυτό είναι «ενάντια στη φύση», ενώ μετά από κάποιους μήνες σε ένα γάμο όπου βρέθηκε ως καλεσμένος κατηγόρησε τους υπέρμαχους του ελέγχου των γεννήσεων ως «προδότες» που επιχειρούν να αφαιμάξουν το έθνος. Και δεν έμεινε εκεί. Το 2016 η κυβέρνηση σφράγισε τις πόρτες σε πληθώρα γυναικείων οργανώσεων μέσω διαταγμάτων που εκδόθηκαν μετά την κήρυξη της χώρας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης με σκοπό να σπάσει την αλυσίδα της γυναικείας αλληλεγγύης. Την ίδια χρονιά η κυβέρνηση εισήγαγε στο Κοινοβούλιο ένα νομοσχέδιο (γνωστό και ως Νόμος περί Βιασμών), το οποίο επέτρεπε την αποφυλάκιση των βιαστών που θα παντρεύονταν τα θύματά τους. Η οργανωμένη αντίσταση του φεμινιστικού κινήματος ανάγκασε την κυβέρνηση να αποσύρει το νομοσχέδιο. Η εξουσία πάντα επηρεάζει την κοινωνία. Η νομιμοποίηση του σεξισμού μέσα από τέτοιες κυβερνητικές δράσεις δημιουργεί το έδαφος πάνω στο οποίο εκφράζονται οι κοινωνικές ομάδες της πατριαρχίας. Με άλλα λόγια, παίρνουν το πράσινο φως να δρουν βίαια. Η κοινωνική οπισθοδρόμηση εκφράζεται όχι μόνο στην ενθάρρυνση του συντηρητισμού στην κοινωνία, αλλά και στη δραστική αύξηση της βίας κατά των γυναικών. Σύμφωνα με τα στατιστικά της πλατφόρμας «Θα Σταματήσουμε τις Γυναικοκτονίες», ο αριθμός των γυναικοκτονιών τετραπλασιάστηκε τα τελευταία 12 χρόνια. Το 2020 471 γυναίκες δολοφονηθήκαν από άντρες στην Τουρκία.

Ως γυναίκα, αλλά και ως και ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των γυναικών -και όχι μόνο- πώς νιώθεις για τις γυναίκες στην Τουρκία, αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο, οι οποίες κακοποιούνται συστηματικά από τους συντρόφους τους; Ποια πράγματα πρέπει να αλλάξουν κατά την άποψή σου για να σταματήσει το φαινόμενο της κακοποίησης;

Θέλω να τονίσω ότι, ανεξάρτητα από το φύλο μας, μεγαλώνουμε σε μια πατριαρχική κοινωνική δομή προστατευμένη ρητά από τα πατριαρχικά κράτη, η οποία παρέχει το κατάλληλο υπόβαθρο για τη συμμετοχή με πράξεις και παραλείψεις στην εδραίωση, διατήρηση και ενίσχυση της κουλτούρας του βιασμού και του σεξισμού σε πολλές διαφορετικές μορφές και επίπεδα. Ένα σημαντικό στοιχείο εδώ είναι η λανθασμένη αντίληψη που έχουμε για τη σεξουαλική κακοποίηση ως αναπόφευκτη. Για να αλλάξει η πατριαρχική κοινωνία και να σταματήσει η έμφυλη βία, πρέπει πρώτα απ’ όλα να ξεμαθαίνουμε τι μάθαμε. Πιστεύω πως η γλώσσα είναι μια καλή αφετηρία. Πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο που αναπαράγουμε το σεξισμό με τη γλώσσα μας. Να καταλάβουμε ότι ο τρόπος που χρησιμοποιούμε λέξεις και φράσεις που υποβαθμίζουν τις γυναίκες και τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα και τα σεξιστικά αστεία είναι ένα κομμάτι μιας αλυσίδας που οδηγεί στις γυναικοκτονίες και στην έμφυλη κακοποίηση. Επίσης, πιστεύω πως χρειάζεται διεθνιστική φεμινιστική αλληλεγγύη. Όπως μου είπε πρόσφατα μια φίλη μου από την Αθήνα, «δεν θα καταργηθεί η πατριαρχία σε μια μέρα, δεν θα καταργηθεί σε μια χώρα».

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.