Ένα έτος μετά την πανδημία: Πώς βοηθά η Ε.Ε. τους δήμους να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα;

Σε ολόκληρη την ΕΕ οι Τοπικές Αρχές αντιμετωπίζουν προκλήσεις άνευ προηγουμένου και αβεβαιότητες που προκαλούνται από την πανδημία του Covid-19. Από την αρχή βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή της παροχής τοπικής στήριξης, τόσο στον τομέα της Υγείας όσο και στον κοινωνικό τομέα.

Ωστόσο, καθώς η κρίση συνεχίστηκε, οι δήμοι βρέθηκαν υπό αυξανόμενη πίεση, λόγω της αύξησης των δαπανών αλλά και της σημαντικής μείωσης των εσόδων τους κατά το ίδιο χρονικό διάστημα. Παρά τα διαφορετικά μέτρα σχετικά με την απαγόρευση κυκλοφορίας, όλες οι τοπικές οικονομίες έχουν πληγεί και έχουν επηρεαστεί δραστικά από τη λήψη των απαραίτητων μέτρων. Αυτά περιλάμβαναν το κλείσιμο εστιατορίων και ξενοδοχείων, καταστημάτων, σχολείων και πανεπιστημίων, εργοστασίων, κατασκευαστικών έργων ή δημοσίων συγκοινωνιών.

Σε γενικές γραμμές, οι πόροι και οι πρωτοβουλίες σχετικά με τη διαχείριση της κρίσης οργανώνονται σε εθνικό επίπεδο. Ωστόσο η εφαρμογή των εν λόγω μέτρων βασίζεται στις δυνατότητες των περιφερειών και των δήμων της ΕΕ. Τα εθνικά πακέτα ανάκαμψης, παραδείγματος χάριν -με την ενίσχυση της ΕΕ- συχνά διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην αντιμετώπιση των οικονομικών επιπτώσεων της κρίσης στην πράξη. Οι οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης συχνά λειτουργούν «μεταξύ των γραμμών» των εθνικών και των ευρωπαϊκών προγραμμάτων στήριξης.

 

Πού πάνε τα λεφτά της Ε.Ε και πώς αξιοποιούνται;

 

Τα μέτρα που εφαρμόζονται στο πλαίσιο της Πολιτικής Συνοχής της ΕΕ παρείχαν κατά τη διάρκεια αυτής της κρίσης άμεση βοήθεια στις περιφέρειες και τους δήμους για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων και των προκλήσεων της πανδημίας. Άλλα πακέτα ενίσχυσης παρέμειναν επίσης στη σωστή κατεύθυνση. Το φθινόπωρο του 2020, η Ομάδα της Αριστεράς (GUE/NGL) στην Επιτροπή Περιφερειακής Ανάπτυξης (REGI) θεώρησε ότι αυτή είναι μια καλή στιγμή για τη διενέργεια μιας αρχικής αξιολόγησης. Ως εκ τούτου, ανέθεσε σε τρεις ειδικούς στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Έρευνας Πολιτικών Ντελφτ την ετοιμασία μελέτης που θα δίνει απαντήσεις στα ακόλουθα ερωτήματα:

– Πόσο γρήγορα και αποτελεσματικά φτάνει η βοήθεια της ΕΕ σε επίπεδο δήμων και ποια μέτρα αφορά;

– Ποιες οργανωτικές δομές, δομές διακυβέρνησης, γνώσης, διανομής και επικοινωνίας συνέβαλαν στην επιτυχή αξιοποίηση των κονδυλίων συνοχής της ΕΕ, όπως προβλέπεται ειδικά στις δέσμες στήριξης για την αντιμετώπιση της κρίσης;

– Ποια διδάγματα αντλούνται σε σχέση με πρόσθετα προγράμματα βοήθειας για την αντιμετώπιση κρίσεων και γενικά από τη νέα περίοδο χρηματοδότησης της Πολιτικής Συνοχής;

Οι ειδικοί εξέτασαν έξι συγκεκριμένες περιπτωσιολογικές μελέτες -τη Λάρνακα, την Κορσική, το Ρότερνταμ, τη Σλοβενία και τις Φρανκφούρτη (Όντερ) και Σλούμπιτσε, δύο γειτονικές πόλεις στα γερμανο-πολωνικά σύνορα.

Τα αποτελέσματα της μελέτης είναι αρκετά ενθαρρυντικά. Ταυτόχρονα, η εν λόγω μελέτη εντοπίζει τις μελλοντικές προκλήσεις και την ανάγκη ανάληψης δράσης.

 

Οι ανισότητες που προϋπήρχαν επιδεινώθηκαν με την πανδημία

 

H υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ιδίως τα κονδύλια της Πολιτικής Συνοχής της ΕΕ διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο βοηθώντας τους δήμους να αντιμετωπίσουν την κρίση της νόσου Covid-19, καθώς και τις άμεσες, μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες προκλήσεις που η κρίση αυτή ενέχει. Τα υφιστάμενα κονδύλια έχουν ανακατευθυνθεί και νέα κονδύλια θα διατεθούν σε όλες τις χώρες και περιφέρειες της ΕΕ για την αντιμετώπιση κρίσης. Για άλλη μία φορά, η Πολιτική Συνοχής αποδείχθηκε το κύριο μέσο αλληλεγγύης της ΕΕ συμβάλλοντας στην αντιστάθμιση των κοινωνικών, οικονομικών και εδαφικών ανισοτήτων σε ολόκληρη την επικράτεια.

Ωστόσο, οι ανισότητες που είχαν ήδη δημιουργηθεί πριν από τη νόσο Covid -στις «φυσιολογικές συνθήκες»- έχουν επιδεινωθεί από την πανδημία. Η Πολιτική Συνοχής δεν μπορεί να αντισταθμίσει τις ατελείς και καταστροφικές οικονομικές και δημοσιονομικές πολιτικές. Οι περικοπές των κονδυλίων συνοχής της ΕΕ έχουν περιορίσει τη διαθέσιμη υποστήριξη στις περιφέρειες και τους δήμους. Οι αυστηροί δημοσιονομικοί κανόνες και οι «μεταρρυθμίσεις» που βασίζονται στο Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης (το οποίο επί του παρόντος έχει ανασταλεί) και οι εθνικές πολιτικές που απορρέουν από τις ίδιες ιδεολογικές αρχές έχουν συμβάλει στην περαιτέρω διάλυση του δημοσίου τομέα, συμπεριλαμβανομένων των υγειονομικών και των κοινωνικών υπηρεσιών.

Αλλά αντί της συρρίκνωσης αυτής της σφαίρας, υπάρχει μια επείγουσα ανάγκη για βελτίωση της διοικητικής ικανότητας, διαδημοτική και διασυνοριακή σύνδεση και θεμελιώδη εκσυγχρονισμό των ψηφιακών υποδομών και δεξιοτήτων. Κάτι τέτοιο δεν θα ήταν μόνο προς το συμφέρον της καλύτερης διακυβέρνησης, αλλά θα μπορούσε επίσης να φέρει την Πολιτική Συνοχής της ΕΕ πιο κοντά στους πολίτες, να βελτιώσει τη διαφάνεια και να προωθήσει τη δημοκρατική συμμετοχή.

Η ευρωβουλευτής Martina Michels, συντονίστρια της Επιτροπής Περιφερειακής Ανάπτυξης (REGI) της Αριστεράς στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, σημειώνει χαρακτηριστικά: «Η Αριστερά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συνεργάζεται συνεχώς με τοπικούς και περιφερειακούς εταίρους εδώ και πολλά χρόνια. Αυτοί αποτελούν τη ραχοκοκαλιά των αγώνων μας για μια καλύτερη Ευρώπη. Μέσω αυτών, μαθαίνουμε για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι στην καθημερινότητά τους, λαμβάνουμε ανατροφοδότηση σχετικά με το πολιτικό μας έργο και συνεκτιμούμε όλα αυτά τα στοιχεία για την επιστροφή μας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Με αυτή τη μελέτη στόχος μας ήταν να εργαστούμε και προς τις δύο κατευθύνσεις: να διερευνήσουμε την ανατροφοδότηση και τις προκλήσεις και ταυτόχρονα να παράσχουμε πρακτικά παραδείγματα για να βοηθήσουμε τους τοπικούς φορείς στην αξιοποίηση των διαθέσιμων κονδυλίων της ΕΕ».

 

Η χρήση των πόρων συνοχής: εμπειρία και μαθήματα για το μέλλον

 

Στη μελέτη υπογραμμίζεται ότι η πανδημία κατέδειξε τη σημασία του συντονισμού σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, προκειμένου να πετύχει την ελαχιστοποίηση των κατακερματισμένων ή ασύνδετων πολιτικών αντιμετώπισης. Αυτό ισχύει για την αξιοποίηση των πόρων της ΕΕ, όπου είναι σημαντική η αξιοποίηση των συνεργειών και η αποφυγή του κατακερματισμού και του ανταγωνισμού. Τόσο η εμπειρία του παρελθόντος όσο και η σαφής οριοθέτηση των ρόλων των διαφόρων διοικητικών Αρχών αποδεικνύονται από την περιπτωσιολογική μελέτη ότι συνέβαλαν σε επιτυχείς παρεμβάσεις.

Ένας βασικός κίνδυνος είναι η κάθετη αποτυχία συντονισμού στη διαχείριση της κρίσης και η ασυνεχής αντιμετώπιση μεταξύ των επιπέδων διακυβέρνησης. Είναι κατανοητό ότι οι εθνικές Αρχές έχουν αναλάβει ηγετικό ρόλο στην αντιμετώπιση της πανδημίας. Παρ’ όλ’ αυτά, οι παρεμβάσεις που κατευθύνονται μόνο από το εθνικό επίπεδο είναι συχνά ανεπαρκείς, ιδίως δεδομένης της εγγύτητας των οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης στις άμεσες επιπτώσεις και τις αναδυόμενες ανάγκες κάθε περιοχής. Η επιτυχής αξιοποίηση της χρηματοδότησης της ΕΕ έχει συσχετιστεί με την ταχεία λήψη μέτρων σε πολλαπλά επίπεδα κατά το πρώτο εξάμηνο του 2020, με την ενεργή συμμετοχή στη δημιουργία των δομών για τη διασύνδεση δήμων, περιφερειών, υπουργείων και της ΕΕ. Η ταχεία λήψη μέτρων βασιζόταν συχνά σε καθιερωμένα μοντέλα διακυβέρνησης και δεσμούς μεταξύ επιπέδων που ήταν σε θέση να ενεργοποιηθούν γρήγορα και αποτελεσματικά με το ξέσπασμα της πανδημίας.

Εκτός από τον κάθετο συντονισμό, έχει καταδειχθεί η αξία του οριζόντιου συντονισμού μεταξύ των δήμων. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για διασυνοριακούς δήμους, όπου το κλείσιμο των εθνικών συνόρων υπογράμμισε τις προκλήσεις της εφαρμογής προγραμμάτων συντονισμένης δράσης της Πολιτικής Συνοχής σε διαφορετικά θεσμικά και ρυθμιστικά περιβάλλοντα και στις δύο πλευρές των συνόρων, αλλά και τη σημασία τους σε συνθήκες κρίσης.

Ωστόσο, ο οριζόντιος συντονισμός είναι επίσης ζωτικής σημασίας, καθώς οι δήμοι αναπτύσσουν συνεκτικά μέτρα για την αντιμετώπιση μιας κοινής πρόκλησης. Οι συντονισμένες προσεγγίσεις για την πρόσβαση και την αξιοποίηση της χρηματοδότησης της ΕΕ μέσω διακοινοτικών δομών συγκεντρώνουν πόρους και δημιουργούν δυνατότητες. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για μικρότερους δήμους που δεν έχουν τη δυνατότητα και την εμπειρία πρόσβασης σε κονδύλια της ΕΕ.

Η συνεργασία μεταξύ των δήμων μπορεί να ενισχύσει τη διοικητική ικανότητά τους προκειμένου να πετύχουν τη στρατηγική συμμετοχή τους στην Πολιτική Συνοχής. Οι διαδικασίες της κλιματικής αλλαγής, οι δημογραφικές αλλαγές και η τεχνολογική πρόοδος δημιουργούν σύνθετες επιπτώσεις πέραν των διοικητικών συνόρων και η νόσος COVID-19 είχε παρόμοιες επιπτώσεις.

Αυτό τονίζει την αξία της διασυνοριακής συνεργασίας και της συνεργασίας μεταξύ των δήμων, των ενώσεων δήμων και των ολοκληρωμένων εδαφικών επενδύσεων.

 

 

 

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.