Επιμέλεια: Μιχάλης Μιχαήλ

Η χουντική συνωμοσία εναντίον της Κύπρου ξεκίνησε από την πρώτη στιγμή που η χούντα κατέλαβε πραξικοπηματικά την εξουσία τον Απρίλιο του 1967. Ένα από τα πρώτα μελήματα της χούντας ήταν η απόκτηση του ελέγχου της Εθνικής Φρουράς και η διάβρωση της αστυνομικής δύναμης. Μέσα από τον έλεγχο των δυνάμεων ασφαλείας η χούντα θεωρούσε ότι διασφάλιζε τα νότα της από πιθανές αντιχουντικές ενέργειες στην Κύπρο. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το 2ο Επιτελικό Γραφείο του ΓΕΕΦ έστησε ένα δίκτυο πληροφοριών, το οποίο έθεσε υπό παρακολούθηση όλους τους πιθανούς στόχους που έκριναν ότι θα τους προκαλούσαν προβλήματα. Παράλληλα, η χούντα παρακολουθούσε αριστερούς και μακαριακούς στρατιώτες.

Το ΑΚΕΛ ο πρώτιστος στόχος

Μέσα από τα απόρρητα έγγραφα της Ε.Φ. που είναι δημοσιευμένα στο δίτομο βιβλίο του Άντρου Παυλίδη «Φάκελος Κύπρος Άκρως Απόρρητον», διαφαίνεται ξεκάθαρα πως ο πρώτος στόχος της χούντας ήταν το ΑΚΕΛ και οι οργανώσεις του Λαϊκού Κινήματος. Σε όλες τις έγγραφες αναφορές πρώτη στον κατάλογο ήταν η κομμουνιστική δραστηριότητα μέσω της παρακολούθησης της ηγεσίας του κόμματος και των κατά τόπου οικημάτων των Λαϊκών Οργανώσεων. Είναι επίσης χαρακτηριστικό ότι την περίοδο εκείνη, όταν ιδρύθηκε και η ΕΟΚΑ Β, έγιναν και βομβιστικές επιθέσεις εναντίον οικημάτων του ΑΚΕΛ και των Λαϊκών Οργανώσεων. Ένα άλλο, ενδιαφέρον δεδομένο, το οποίο δείχνει και το «μορφωτικό» επίπεδο των οργάνων της χούντας, είναι το ότι θεωρούσαν ως κομμουνιστή κάθε αντίπαλό τους. Έτσι βλέπουμε για γίνεται λόγος για τον… κομουνιστή Λυσσαρίδη ή άλλους παράγοντες της μακαριακής παράταξης.

Άκρως απόρρητον

Όλα τα σχετικά έγγραφα φέρουν τον τίτλο «Άκρως απόρρητον – Ασφάλεια» και ακολουθούν μια συγκεκριμένη δομή χωρισμένη
σε ενότητες:
Α. Πολιτική Ασφάλεια.
1. Κομμουνισμός.
α) ΑΚΕΛ
β) ΠΕΟ
γ) ΕΚΑ
δ) ΕΔΟΝ
ε) Λοιπαί κομμουνιστικαί οργανώσεις
στ) Λοιπαί εκδηλώσεις Κομμουνιστών ή
φιλοκομμουνιστών.
2. Εθνικόφρονα κόμματα – οργανώσεις
Β. Στρατιωτική ασφάλεια.

Σταχυολόγηση αναφορών

Σε έγγραφο, το οποίο καλύπτει τις ημερομηνίες 26/1 έως 11/2/1968, στην αναφορά για το ΑΚΕΛ αναφέρεται μεταξύ άλλων:

«1. Κομμουνισμός α. ΑΚΕΛ (1) Ο ιδιώτης ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΜΗΝΑ κάτοικος χωρίου Κ. ΠΥΡΓΟΣ την 6-2-69 επροπαγάνδιζεν υπέρ του ΑΚΕΛ καταφερόμενος εν τούτω κατά της Εθνικής Κυβερνήσεως της ΕΛΛΑΔΟΣ και ενεργειών ΜΑΚΑΡΙΟΥ ων αποτέλεσμα ήτο η απομάκρυνσης του τέως Υπουργού ΑΜΥΝΗΣ ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΥ ΓΕΩΡΚΑΤΖΗ.

(2) Την 10-2-69 εις χωρίον ΠΟΤΑΜΟΣ ΚΑΜΠΟΥ ο σεσημασμένος Κομμουνιστής εκ ΞΕΡΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ επροπαγάνδιζεν υπέρ του ΑΚΕΛ καταφέρετο εν ταυτώ και κατά των Ε/Ε Αξ/κων». Σε άλλο έγγραφο, το οποίο αφορά την περίοδο Μαρτίου 1969, αναφέρεται ότι «εντός του κουρείου ΚΟΚΟΥ εγένετο διανομή την 22-3-69 προγραμματικών διακηρύξεων του σεσημασμένου Κομμουνιστού ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΥΣΣΑΡΙΔΗ αρχηγού της ΕΔΕΚ, υπό του οπαδού του ΑΚΕΛ πρώην στρατιώτου της 31ης Μ.Κ. νυν πολίτου ΚΟΚΚΟΥ». Πιο κάτω, στο σημείο (β), αναφέρει ότι: «Την 22-3-69 εις το καφενείον ΚΟΥΛΟΥΡΑ εν ΠΟΜΩ ο Κομμουνιστής Χ’’ Ράπτης επροπαγάνδιζεν υπέρ της ΠΕΟ και του ΑΚΕΛ λέγων μεταξύ άλλων “Ότι η ΚΥΠΡΟΣ θα σωθή εάν οι κάτοικοι της ασπασθούν τα ιδέας του ΡΩΣΣΙΚΟΥ Λαού”».

Εθνικόφρονα κόμματα – οργανώσεις

Στο σημείο 2 με τον ομώνυμο τίτλο διατυπώνονται παράπονα για αδιαφορία της Δεξιάς απέναντι στην Αριστερά. «α. Αδιαφορία δια τον οσημέραι αυξανόμενον κίνδυνον εκ της Κομμουνιστικής πλευράς.

β. Ανοχή συκοφαντήσεως των εξ ΕΛΛΑΔΟΣ Αξ/κων δια παθητικής στάσεως.
γ. Αδιαφορία δια την ΕΝΩΣΙΝ της ΚΥΠΡΟΥ μετά της ΕΛΛΑΔΟΣ.
δ. Αδιαφορία δια προσπάθεια διεισδύσεως Κομμουνιστικών Ιδεών εις μαθητάς και δημιουργία πράξεων εις βάρος ΕΘΝΙΚΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (Ξέσχισμα εμβλήματος Επαναστάσεως εις Γυμν. Μόρφου).
ε. Συνέχισις δημοσιεύσεως δυσμενών σχολίων για του τύπου εις βάρος Κυβερνήσεως 21-4-67». Σε έγγραφο ημερομηνίας 15 έως 31 Αυγούστου 1970 πληροφορούμαστε για σύσκεψη που έγινε στο ΑΚΕΛ Πάφου με τη συμμετοχή περίπου 60 στελεχών και με ομιλητή τον τότε επ. γραμματέα Κώστα Σοφοκλέους, στην παρουσία του βουλευτή Ν. Μαυρονικόλα και του επ. γρ. Λεμεσού Κ. Χρήστου με θέμα τον έρανο του κόμματος.

Μαθαίνουμε ακόμη ότι στις 24 Αυγούστου ο γ.γ. της ΕΚΑ Πάφου, Γιάννος Αναστάση, επισκέφθηκε στο ΚΕΝ Πάφου τον γιο του μαζί με τον Κ. Χρήστου και τον Χρ. Κουρτελλάρη. Το 2ο Επιτελικό Γραφείο είχε πληροφορηθεί ότι μεταξύ τους έγινε αναφορά «Εις συγκρότησιν συγκεντρώσεως μυστικής με συμμετοχήν όλων των στελεχών του ΑΚΕΛ» και «Εις την μισθοδοσίαν των Κληρωτών Υπαξ/ κων, οίτινες λαμβάνουν τον αυτόν μισθόν (4.5 Λ.Κ.) με τον απλόν στρατιώτην. Επί του θέματος τούτου ο βουλευτής Κουρτελλάρης ετόνισεν ότι, μετά 2ετίαν ότε το Κόμμα (Κομμουνιστικόν) θα απκτήση την απαιτούμενην ισχύν, θα επιλυθεί».

Παρακολουθήσεις στρατιωτών

Στο ίδιο έγγραφο γίνεται φανερό ότι παρακολουθούνται οι νεοσύλλεκτοι στρατιώτες στο ΚΕΝ Πάφου. «α. Κατά τα εντευκτήρια των νεοσυλλέκτων οπλιτών εις ΚΕΝ Πάφου (Κυριακάς) οπλίται κομμουνιστικών φρονημάτων έρχονται εις επαφήν, μετά συγγενικών των προσώπων άτινα είναι κομμουνιστικά στελέχη. Δια των ανωτέρω επαφών, είναι δυνατόν, οι οπλίται να λαμβάνουν κατευθύνσεις δράσεως των εν τω Στρατώ. β. Δεν διεπιστώθη, προς το παρόν, ουδεμία δραστηριότης Κομμουν. Οπλιτών. γ. Λαμβάνονται άπαντα τα ενδεικνυόμενα μέτρα ασφαλείας προσωπικού, πληροφοριών, υλικού και εγκαταστάσεων».

ΑΚΕΛ, ΕΔΕΚ εναντίον της χούντας, ΣΕΚ και Σ. Αγωνιστών Πάφου υπέρ της χούντας

Σε άλλο έγγραφο γίνεται αναφορά στην κομουνιστική και αντικομουνιστική δραστηριότητα. Όσον αφορά το πρώτο, αναφέρεται σε μέλη της ΕΔΕΚ τα οποία συνεχίζουν την ανθελληνική προπαγάνδα εναντίον της χούντας. Τονίζεται ότι «Ο Κομμουνισμός εσυνέχισεν ανενόχλητος την προπαγανδιστικήν του προσπάθειαν εκμεταλλευόμενος την παρούσαν φάσιν του Κυπριακού». Σε ό,τι αφορά τα εθνικόφρονα κόμματα και οργανώσεις αναφέρεται ότι «Υπό στελεχών και οπαδών του Συνδέσμου Αγωνιστών ΠΑΦΟΥ (ΣΑΠ) και ΣΕΚ εσυνεχίσθη η αντικομμουνιστική δραστηριότης και η διαφώτισις του κοινού επί της επικρατούσης εν Ελλάδι καταστάσεως μετά την Επανάστασιν». Με άλλα λόγια από το σημείο αυτό συμπεραίνεται ότι η Αριστερά (ΑΚΕΛ, ΕΔΕΚ) αγωνίζονταν εναντίον της χούντας, ενώ οι επίσημοι Σύνδεσμοι Αγωνιστών στην Πάφο καθώς και η ΣΕΚ στήριζαν το χουντικό καθεστώς, αφού, όπως μας πληροφορεί το έγγραφο, κινούνται στην ύπαιθρο και ενημερώνουν τους κατοίκους, δημιουργώντας κλίμα εμπιστοσύνης προς την χούντα.

Διαταγή προς κομμουνιστές για εντοπισμό του Γρίβα

Ένα άλλο σημαντικό έγγραφο είναι αυτό της 2ας Οκτωβρίου 1971, γραμμένο λίγες μέρες μετά τη μυστική άφιξη του Γρίβα στην Κύπρο. Απ’ ό,τι φαίνεται από το έγγραφο το ΓΕΕΦ γνώριζε ότι ο Γρίβας ήρθε στην Κύπρο και σημειώνει ότι τον αναζητούν οι κομμουνιστές: «Εκ της αφίξεως του Στρατηγού Γρίβα εις Κύπρον οι κομμουνισταί εθορυβήθησαν και έλαβον εντολή να επισημάνουν τον Στρατηγόν και τους συνεργάτες του. Συγκεκριμένως εις γενομένην συγκέντρωσιν ηγετικών στελεχών του χωρίου Αργάκι, ελέχθησαν τα εξής υπό του παρευρισκομένου Χρήστου Χρηστίδη εκ Πεντάγυιας. “Πρέπει να κάνωμεν τα αδύνατα δυνατά για να ανευρεθή αυτός ο παλιόγερος. Έτσι θα βοηθήσωμεν την Κυβέρνησιν και θα απαγορεύσωμεν αντεθνικήν λύσιν από τους Αμερικανούς”».

Παντού ο κομμουνιστικός κίνδυνος

Οι χουντικοί έβλεπαν παντού κομμουνιστικό κίνδυνο. Το δίκτυο παρακολούθησης που έστησαν κάλυπτε ολόκληρο το νησί και παρακολουθούνταν ακόμα και πολίτες. Σταχυολογούμε κάποιες αναφορές από το έγγραφο ημ. 2-11-71. Αναφέρεται στον υπεύθυνο του ΑΚΕΛ στην περιοχή Λακατάμιας – Αγίου Επιφανίου, Λάζαρο Γρηγορίου, από τον Αγ. Ιωάννη Μαλούντας, υπάλληλο καθαριστηρίου, ότι πραγματοποιεί συγκεντρώσεις σε κάθε χωριό της περιοχής του. Σε άλλο σημείο αναφέρεται στον Μιχάλη Καρατζά, ο οποίος διατηρεί κουρείο «έναντι ημετέρου» και ο οποίος προπαγανδίζει υπέρ του κομμουνισμού κι εναντίον της χούντας και των Ελλήνων αξιωματικών. Αναφέρεται επίσης ότι στις 19-10-71 αυτοκίνητο της σοβιετικής πρεσβείας με 5 επιβάτες σταμάτησε έξω από το σπίτι του στελέχους της ΠΕΟ, Παντελή Βαρνάβα. Είναι επίσης ενδιαφέρον το ότι σε άλλα έγγραφα γίνονται αναφορές σε τοπικούς συλλόγους της Αριστεράς και καταγράφονται ονομαστικά τα ονόματα των Επιτροπών των συλλόγων. Στο έγγραφο που εντοπίσαμε (Νοέμβριος 1971) γίνονται αναφορές στα ηγετικά στελέχη των συλλόγων του ΑΚΕΛ στην Ανάγυια, στους Εργάτες και Επισκοπειό.

Τα έγγραφα αυτά αποτελούν τίτλο τιμής για το ΑΚΕΛ και την Αριστερά, αλλά παράλληλα καταρρίπτουν την προπαγάνδα η οποία αναπτύσσεται στις μέρες μας και στην προσπάθεια που γίνεται τόσο για μονοπώληση του αντιχουντικού αγώνα όσο και των προσπαθειών να παρουσιαστεί το ΑΚΕΛ ότι αντιμετώπιζε χλιαρά τη χούντα και τα στελέχη της στην Κύπρο, όπως ασφαλώς και τους ψευδείς ισχυρισμούς για οποιασδήποτε μορφής συνεργασία του ΑΚΕΛ με τη χούντα. Τα έγγραφα αυτά διαψεύδουν πανηγυρικά τη μαύρη προπαγάνδα και την παραχάραξη της ιστορίας που επιχειρείται τα τελευταία χρόνια. Κι αυτό διότι η ιστορία, η οποία δεν βασίζεται στη δημιουργία εντυπώσεων αλλά βασίζεται σε ντοκουμέντα, δεν μπορεί να σβηστεί όσο κι αν προσπαθήσουν εκείνοι που φέρουν το βάρος για την προδοσία που συνετελέστηκε στην Κύπρο με αποκορύφωμα το πραξικόπημα που οδήγησε στην τουρκική εισβολή και κατοχή του 37% του κυπριακού εδάφους.