Ευρώπη, Κύπρος, αυτισμός και εκπαίδευση

Του Δρος Αμβρόσιου Προδρόμου*

 

Την εβδομάδα που πέρασε -και πιο συγκεκριμένα την 2α Απριλίου- τιμήσαμε την Παγκόσμια Ημέρα Αυτισμού, κάτι το οποίο καθιερώθηκε από απόφαση της ίδιας της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, αφού τα τελευταία χρόνια η προσέγγιση στο θέμα του αυτισμού έχει γίνει ολοένα και μεγαλύτερη. Δεν θα προσπαθήσουμε, σίγουρα, να εξετάσουμε το θέμα του αυτισμού από ιατρικής πλευράς, αυτό είναι θέμα των ειδικών. Λόγω όμως της εμπλοκής στην εκπαίδευση και σε μια σειρά από ευρωπαϊκά προγράμματα, η συνεργασία με τα συγκεκριμένα άτομα και τις οικογένειές τους ήταν αναπόφευκτη και ως εκ τούτου η επικέντρωση στην αντιμετώπιση των προβλημάτων εμπλέκει όλους μας.

Σε γενικές γραμμές, και σίγουρα χωρίς να μπαίνουμε σε ιατρικούς όρους, ο αυτισμός αφορά σε μια σειρά σύνθετων διαταραχών του εγκεφάλου, γεγονός το οποίο έχει αρνητικές επιπτώσεις σε διάφορες πτυχές της ζωής του ατόμου και συνδέεται ακόμα και με κάποιες μορφές αναπηρίας. Τα πρώτα σημάδια εμφανίζονται στα αρχικά στάδια της ζωής του παιδιού (2-3 ετών) και η μη έγκαιρη επισήμανση του προβλήματος μπορεί να οδηγήσει στην (αυτο)απομόνωσή του από το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο. Η λεκτική και μη-λεκτική επικοινωνία αποτελούν βασικά χαρακτηριστικά, τα οποία οι γονείς θα πρέπει να εντοπίσουν και να λάβουν έγκαιρα τα μέτρα τους και να ζητήσουν βοήθεια από τους ειδικούς, αφού το πρόβλημα και οι μαθησιακές δυσκολίες μπορούν να διαρκέσουν για όλη τη ζωή.

Η εμπειρία έχει καταδείξει ότι η γενική γνώση ανάμεσα στην κοινωνία μας, όχι μόνο στην Κύπρο αλλά σε ολόκληρη την Ευρώπη, σχετικά με τον αυτισμό, τα προβλήματα που μπορεί να προκαλέσει, τις επιπτώσεις πάνω στα παιδιά και την εκπαίδευσή τους, στις οικογένειες αλλά και στις σχολικές τους μονάδες, είναι ελάχιστη, παρά το γεγονός ότι έχουν γίνει μικρά αλλά σταθερά βήματα προόδου. Βήματα που γίνονται κυρίως μέσα από προσπάθειες και δραστηριότητες των γονιών και των ειδικών και όχι μέσα από τις προσπάθειες της πολιτείας. Αυτό είναι κάτι το οποίο θα πρέπει να μας προβληματίσει, αφού πολλές φορές τα προβλήματα του αυτισμού και η μη έγκαιρη διάγνωσή του μεταφέρονται από το Δημοτικό μέχρι και το Πανεπιστήμιο. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι τα παιδιά αυτά υστερούν, τουναντίον πολλές φορές είναι πολύ πιο μπροστά, απαιτεί όμως περισσότερη προσπάθεια, τόσο από τα ίδια τα παιδιά όσο και από τους εκπαιδευτικούς.

Αν και η πλειοψηφία των κοινωνιών μας εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης θεωρεί το πρόβλημα του αυτισμού ως μεμονωμένο, η αλήθεια είναι εντελώς διαφορετική. Πρόσφατες μελέτες εντός της Ένωσης έχουν καταδείξει ότι τουλάχιστον 1,1% των παιδιών έχουν εμφανίσει κάποιας μορφής διαταραχών σχετιζόμενες με τον αυτισμό (Autism Spectrum Disorder – ASD). Παρόλο που οι έρευνες δεν έχουν διεξαχθεί σε όλες τις χώρες της Ένωσης, ο αριθμός είναι ενδεικτικός. Αυτό θα πρέπει να κτυπήσει καμπανάκι στις κυβερνήσεις των κρατών-μελών της Ένωσης για να μπορέσουν να προλάβουν τα χειρότερα, αφού το πρόβλημα επεκτείνεται σε μια σειρά από εκφάνσεις της κοινωνίας με αρνητικά αποτελέσματα.

Η έγκαιρη διάγνωση του αυτισμού μπορεί να:

  • Υποβοηθήσει τα παιδιά να έχουν γρηγορότερη πρόσβαση στην εκπαίδευση και να μην υπάρξει κοινωνικός αποκλεισμός, ο οποίος στις μικρές ηλικίες μπορεί να είναι καταστροφικός.
  • Υποβοηθήσει τα κράτη να αποφύγουν το τεράστιο κόστος της εξειδικευμένης ιατρικής παρακολούθησης, κόστος το οποίο διαφέρει από μια χώρα σε άλλη.
  • Υποβοηθήσει στην «απελευθέρωση» των γονιών, αφού συνήθως είναι αυτοί που επωμίζονται την παρακολούθηση, χωρίς να έχουν την απαραίτητη γνώση, κυρίως κατά τα πρώτα στάδια. Αυτό θα οδηγήσει σε αύξηση της παραγωγικότητας, κάτι το οποίο συνήθως αγνοείται από τα κράτη και δεν θεωρείται άμεσο κόστος. Τα μακροχρόνια προβλήματα δεν μπορούν να μη λαμβάνονται υπόψιν.
  • Γρηγορότερη ένταξη των παιδιών στην κοινωνία και την αγορά εργασίας, με διπλό όφελος. Από τη μια δεν θα πρέπει η κοινωνία να τα στηρίζει οικονομικά και από την άλλη θα μπαίνουν και αυτά στην οικονομική δραστηριότητα.

Ο αυτισμός δεν είναι κάτι ξένο προς εμάς, μπορεί να είναι όχι απλά δίπλα μας, αλλά μέσα στην οικογένειά μας. Δεν είναι ντροπή. Ντροπή είναι να μην το αποδεχόμαστε και να απομονώνουμε τα παιδιά μας. Η Ένωση έχει τα τελευταία χρόνια αναπτύξει μια σειρά από δραστηριότητες, το ίδιο κάνει και η Κύπρος. Η πρόκληση είναι κοινή και μαζί θα πρέπει να το αντιμετωπίσουμε.

 

Ακαδημαϊκός – Σύμβουλος Εκπαίδευσης και Επιχειρήσεων

[email protected]

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.