Φάκελος Κύπρου: Κατάθεση Κων. Καραμανλή Γιατί αναστάλθηκε η αποστολή στην Κύπρο υποβρυχίων, αεροπλάνων και μεραρχίας

 

Μέρος Γ’

Στο προηγούμενο σημείωμα παραθέσαμε τις αναφορές του Κ. Καραμανλή για τις συνθήκες που επικρατούσαν στην Ελλάδα όταν ανέβαλε την εξουσία στις προσπάθειες ανατροπής του από ομάδες στρατιωτικών, καθώς και στο γιατί δεν ήταν δυνατή η αποστολή στρατιωτικών ενισχύσεων στην Κύπρο υπό τις δοσμένες συνθήκες.

Απόφαση: Αποστολή υποβρυχίων
Όταν έγινε γνωστή η έναρξη του 2ου γύρου της τουρκικής εισβολής στις 14 Αυγούστου, ο Καραμανλής πήγε «συνοδευόμενος και από τον υπουργό κ. Ράλλη, στις 5 το πρωί στο Πεντάγωνο, όπου συναντήσαμε τον κ. Αβέρωφ και τους τέσσερεις αρχηγούς των Επιτελείων. Συνεκροτήθη αμέσως σύσκεψη, τα συμπεράσματα της οποίας εκτίθενται λεπτομερώς στο συνημμένο Πρακτικό της 14ης Αυγούστου που συνέταξε ο κ. Αβέρωφ. Αφού ενημερώθηκα επί της καταστάσεως έδωσα εντολή: πρώτον, όπως τα τρία υποβρύχια που ευρίσκοντο καθ’ οδόν προς Κύπρο επισπεύσουν την πορεία τους και προσβάλουν τις τουρκικές ναυτικές δυνάμεις και δεύτερον, όπως το σταθμεύον στο Ηράκλειο της Κρήτης σμήνος αεριωθουμένων απογειωθή αμέσως και αναλάβη δράση στην Κύπρο».

Αναίρεση εντολής
Όπως καταγράφει, στις εντολές αυτές έφεραν ένταση οι αρχηγοί των Επιτελείων επειδή θεωρούσαν την επιχείρηση ανέφικτη και εξέθεσαν τους κινδύνους που θα αντιμετώπιζε. «Κατόπιν τούτου εγκατελείφθη η ανωτέρω σκέψη και έδωσα εντολή να ετοιμασθή τάχιστα μια μεραρχία στην Ρόδο ή στην Κρήτη για να αποσταλή με πρώτη ευκαιρία στην Κύπρο. Οι αρχηγοί εδήλωσαν ότι ήτο δυνατόν να συγκροτηθή η μεραρχία αυτή σε 6-7 ημέρες, προσέθεσαν όμως ότι θα ήταν αδύνατο να φθάση στην Κύπρο χωρίς πλήρη αεροπορική κάλυψη, δεδομένου ότι θα εβάλλετο καθ’ οδόν ή και αν έφθανε θα παρέμενε αιχμάλωτη των Τούρκων, οι οποίοι, σε αντίθεση μ’ εμάς, είχαν την ευχέρεια να ενισχύσουν απεριόριστα τις δυνάμεις τους».

Η έξοδος της Ελλάδας από το ΝΑΤΟ
Ο Καραμανλής εκφράζει δυσφορία για τη στάση του ΝΑΤΟ απέναντι στις τουρκικές ενέργειες κατά της Κύπρου και αφού διαμαρτύρεται προς τη Συμμαχία, ανακοινώνει την αποχώρηση της Ελλάδος από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ.
Αυτή η ενέργεια, όπως αναφέρει στην επιστολή του, είχε ως αποτέλεσμα «τα μεν Ηνωμένα Έθνη, στα οποία προσέφυγε η Ελλάς, να καταδικάσουν με τις υπ’ αριθ. 357, 358, 359, 360 και 361 αποφάσεις τους την Τουρκία, οι δε ΗΠΑ να επιβάλουν εις αυτήν το γνωστό εμπάργκο, το οποίο όμως ήρθη τον Ιούλιο του 1978.

Ζητείται βρετανική αεροπορική κάλυψη
Στις 15 Αυγούστου ο πρωθυπουργός συγκαλεί νέα σύσκεψη, η οποία επιβεβαιώνει την αδυναμία στρατιωτικής κάλυψης της Κύπρου.
Τότε αναθέτει στον Υπουργό Εξωτερικών Γεώργιο Μαύρο να ζητήσει από την αγγλική κυβέρνηση, υπό την ιδιότητά της ως εγγυήτριας δύναμης, να προσφέρει αεροπορική κάλυψη σε ελληνική αποστολή προς την Κύπρο. Αίτημα το οποίο δεν έγινε αποδεκτό, επειδή το Λονδίνο έκρινε ότι μια τέτοια ενέργεια θα ήταν επικίνδυνη.

Capture3

Σκέψεις να ηγηθεί μεραρχίας
Μετά απ’ όλα αυτά, συνεχίζει στην επιστολή του, εξετάστηκε η περίπτωση να αποσταλεί μεραρχία στην Κύπρο και μάλιστα να ηγείται ο ίδιος.
Ωστόσο απορρίφθηκε κι αυτή η εισήγηση, γιατί όχι μόνο κρίθηκε από τους αρχηγούς και πάλι ανέφικτη, αλλά χαρακτηρίστηκε και επικίνδυνη τόσο για την τύχη της μεραρχίας όσο και για την ασφάλεια της ηπειρωτικής Ελλάδος.

Οι στρατιωτικοί είχαν επισημάνει ότι οποιοδήποτε ενδεχόμενο παροχής στρατιωτικής βοήθειας στην Κύπρο όχι μόνο ήταν ανέφικτο, αλλά συν τοις άλλοις θα εξασθενούσε την άμυνα της Ελλάδας στο Αιγαίο και τη Θράκη, «όπου η Τουρκία διατηρούσε ανέπαφες και έτοιμες τις υπέρτερες δυνάμεις της».

Το μήνυμα προς Ετσεβίτ
Στις 27 Ιουλίου 1974 ο Έλληνας πρεσβευτής στην Άγκυρα, Δ. Κοσμαδόπουλος, επισκέφθηκε με εντολή του Κων. Καραμανλή τον Μπουλέντ Ετσεβίτ. Κατά τη μακρά συνομιλία τους ο Τούρκος Πρωθυπουργός πρότεινε συνάντηση με τον Έλληνα Πρωθυπουργό για να αντιμετωπίσουν την κρίση.
Ο Κ. Καραμανλής απάντησε ότι αποδέχεται συνάντηση με τον Ετσεβίτ μέσα στις επόμενες μέρες. Σημείωνε παράλληλα ότι ήταν απαράδεκτη η συνέχιση αποβίβασης τουρκικού στρατού στην Κύπρο, ότι η τουρκική αντιπροσωπεία στη Γενεύη κατέθετε ακραίες θέσεις και ότι η παραβίαση της εκεχειρίας δημιούργησαν τέτοιες συνθήκες που δεν επιτρέπουν μια μεταξύ τους συνάντηση.
Συνάντηση, πρόσθετε, θα μπορούσε να γίνει αν η Τουρκία επεδείκνυε καλή θέληση στη Γενεύη και κατέληγε σε ενδιάμεση συμφωνία, αν σταματούσε η προέλαση των τουρκικών δυνάμεων στην Κύπρο. Προειδοποιούσε επίσης ότι η αύξηση του αριθμού των τουρκικών στρατευμάτων στην Κύπρο «οδηγεί εις τοιαύτην κατάστασιν ώστε ευρεθώ εξηναγκασμένος (forced) αναλάβω ελευθερίαν δράσεως υπό έννοιαν ότι, ποιούμενος χρήσιν υπέρ Ελληνοκυπρίων δικαιώματος όπερ επεκαλέσθη Τουρκία υπέρ Τουρκοκυπρίων, θέλω διατάξει αποστολήν ενισχύσεων εις Κύπρον προς αποκατάστασιν ισορροπίας».

Το πρακτικό της σύσκεψης της 3ης Αυγούστου
Στις 3 Αυγούστου 1974 συγκροτήθηκε νέα σύσκεψη στην παρουσία Καραμανλή με συμμετοχή του αντιπροέδρου της κυβερνήσεως και Υπουργού των Εξωτερικών, Γ. Μαύρου, του Υπουργού Εθνικής Αμύνης, Ε. Αβέρωφ, ανωτάτων στελεχών του στρατεύματος και αρμοδίων διπλωματικών υπαλλήλων.

Capture2

Το συνοπτικό πρακτικό της συσκέψεως, το οποίο συνέταξε ο Ε. Αβέρωφ, αναφέρει τα ακόλουθα:
«Ο πρόεδρος είπεν ότι παραλαβών την εξουσίαν δύο ημέρας μετά την απόφασιν του Συμβουλίου Ασφαλείας περί καταπαύσεως του πυρός εις Κύπρον, επεθύμει να ενημερωθή επί μερικών γενικών γραμμών των προηγηθέντων.
Ρώτησε πρώτον ο πρόεδρος τους αρχηγούς διατί προ της αποδοχής της καταπαύσεως του πυρός (ή και έπειτα από αυτήν) δεν απεστάλη βοήθεια εις Κύπρον προς απόκρουσιν της εισβολής, τόσον μάλλον καθ’ όσον την πρώτην ημέραν η άμυνα εφαίνετο να εξελίσσεται καλά.
Οι κύριοι αρχηγοί απήντησαν ότι είχε από μακρού προγραμματισθή και σχεδιασθή η αποστολή βοήθειας, ήτις ήτο και έτοιμος. Ενόψει των κινδύνων που θα διέτρεχαν αι ενισχύσεις κατά την μεταφοράν των, εν όψει τής υπό της τουρκικής αεροπορίας καταβυθίσεως ενός τουρκικού αντιτορπιλλικού και σοβαράς βλάβης δύο ετέρων (εκληφθέντων ως ελληνικών), εν όψει του ότι μοίρα 18 αεροπλάνων, ευρισκομένων ήδη προς τούτο εν Κρήτη θα έδει μετά σύντομον δράσιν εις τον χώρον της Κύπρου να καταφύγη εις Λίβανον και ούτω ν’ αχρηστευθή, εν όψει τέλος του ότι τούτο ενδέχετο να προκαλέση γενικωτέραν σύρραξιν μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας, η εφαρμογή του σχεδίου εγκατελείφθη. Απεστάλη μόνον αεροπορικώς, νύκτα, μία μοίρα καταδρομέων, ήτις είχε και απώλειας κατά την προσγείωσιν.
Εδήλωσα ότι την προηγουμένην ημέραν είχα απευθύνει σχετικώς έγγραφον ερώτημα και θα υπήρχε έγγραφος απάντησις των 4 αρχηγών.
Ηρώτησε δεύτερον ο πρόεδρος πώς έγινε η αποδοχή της αποφάσεως του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ περί καταπαύσεως του πυρός. Η απάντησις υπήρξε αμήχανος, και τελικώς διεπιστώθη ότι μη εξευρισκομένων των αρμοδίων της Κυβερνήσεως, τας συνεννοήσεις διεξήγαγε τηλεφωνικώς με την έγκρισιν του Προέδρου της Δημοκρατίας και των άλλων αρχηγών ο ναύαρχος Αραπάκης, όστις μέσω ξένων Πρεσβειών και του Αμερικανού Υφυπουργού Εξωτερικών κ. Σίσκο εδήλωσεν ότι η Ελλάς αποδέχεται την απόφασιν του Σ.Α. και την σύγκλησιν, διά την 24ην Ιουλίου, της Συνδιασκέψεως της Γενεύης.
Ηρώτησε τρίτον ο πρόεδρος αν το προκαλέσαν την κρίσιν εγχείρημα κατά Μακαρίου είχεν αποφασισθή υπό ανευθύνων ή υπό αρμοδίων παραγόντων της εξουσίας. Μετά καταφανή δισταγμόν εδόθη η απάντησις ότι δεν είχαν ενεργήσει ανεύθυνοι παράγοντες. Ο πρόεδρος επέμενε να μάθη αν είχε διατάξει την ενέργειαν η προηγουμένη Κυβέρνησις. Η απάντησις υπήρξε καταφατική.
Ηρώτησε τέταρτον ο πρόεδρος ποία ήτο η προοπτική εις περίπτωσιν ελληνοτουρκικού πολέμου.
Μία σχετικώς πλήρης σύνοψις -τονίζω σύνοψις- των απαντήσεων είναι η εξής: Τα μέσα της Τουρκίας εις όλα τα όπλα είναι σαφώς μεγαλύτερα. Εις την Θράκην η αναλογία των δυνάμεων είναι περίπου Ελλάς 1 – Τουρκία 3.
Λόγω όμως του πλάτους του μετώπου η προοπτική της αμύνης είναι καλή, με πιθανότητας, κατόπιν αρκετών απωλειών, να καταληφθή το εντεύθεν του Έβρου μικρόν τρίγωνον του Καραγάτς. Σημασία του εγχειρήματος κυρίως ψυχολογική. Τα περί περιπάτου μέχρι Κωνσταντινουπόλεως είπεν ο αρχηγός Στρατού είναι διά τους ελαφρομυάλους. Καλλιεργούνται όμως, διέκοψεν ο πρόεδρος, και τα πιστεύει το κοινόν».

Τα έγγραφα αυτά διαφωτίζουν για τα παρασκήνια τα οποία έγιναν τις τραγικές εκείνες ημέρες.
Στο επόμενο, τελευταίο για το θέμα αυτό σημείωμα, θα παρουσιαστούν κι άλλες ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες.

 

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.