Με αφορμή/ Ορίζοντας/ Φωτογραφία: Δημήτριος Κόκκος, Ο καπετάν Γιακουμή, 1973

Φως στη σκηνή αλλά και στην ιστορία του θεάτρου

Σκέψεις με αφορμή μια έκθεση θεατρικής φωτογραφίας

Μπέρτολτ Μπρεχτ Ο καλός άνθρωπος του Σετσουάν
Μπέρτολτ Μπρεχτ, Ο καλός άνθρωπος του Σετσουάν
Σωτήρης Πατατζή Δον Καμίλλο 1974
Σωτήρης Πατατζή, Δον Καμίλλο, 1974

Το Θεατρικό Μουσείο Κύπρου φιλοξενεί αυτές τις μέρες την έκθεση θεατρικής φωτογραφίας που είχαν διοργανώσει πέρσι, προ πανδημίας, ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου και το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών. Η έκθεση είναι αφιερωμένη στο έργο των φωτογράφων Κώστα Φαρμακά και Γιώργου Κατσούρη, οι οποίοι αποτύπωσαν τις θεατρικές παραγωγές του ΘΟΚ κατά την καθοριστική πρώτη δεκαετία του λειτουργίας του.

ΕΞΩΦΥΛΛΟΠαρουσιάζουμε στον Ορίζοντα φωτογραφίες από την έκθεση, οι οποίες περιλαμβάνονται και στο λεύκωμα που κυκλοφόρησε πέρσι, επίσης με τον τίτλο Φως στη σκηνή. Οφειλόμενη τιμή στους δυο σημαντικούς φωτογράφους του κυπριακού θέατρου, ένα λεύκωμα με υπέροχες φωτογραφίες, μια έκδοση προσεγμένη, φροντισμένη και αισθητικά όμορφη. Πρέπει να επαινεθεί η πρωτοβουλία και ελπίζω πως θα ακολουθήσουν αντίστοιχες εκδόσεις, για παράδειγμα με φωτογραφίες από το Αρχείο Βατυλιώτη που βρίσκεται στο Θεατρικό Μουσείο.

Θέλω όμως να κάνω κάποιες επισημάνσεις για την έκδοση μια και αυτή προέρχεται από δυο σημαντικούς δημόσιους φορείς: Η φωτογραφία θεάτρου δεν είναι απλώς μια καλλιτεχνική φωτογραφία, είναι επίσης ένα σημαντικό εργαλείο διατήρησης της μνήμης, συμβάλλει στο να αποτυπωθεί μια παράσταση και να παραμείνει στο μέλλον, διασώζοντας πολύτιμες πληροφορίες για τη σκηνοθετική γραμμή, την αισθητική της, τους συντελεστές κλπ. Αυτό επισημαίνουν και στους χαιρετισμούς της στην έκδοση τόσο η πρόεδρος του Δ.Σ. του ΘΟΚ όσο και η τότε διευθύντρια του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών, η οποία ειδικότερα αναφέρει ότι το Γ.Τ.Π. «ως ενεργός θεματοφύλακας της συλλογικής μνήμης του τόπου, μέσα από τα αρχεία που διατηρεί, δεν θα μπορούσε στις αρχειακές αναζητήσεις του να μη συμπεριλάβει αυτόν τον θησαυρό τεκμηρίωσης δέκα ετών».

Για να υπηρετήσει όμως αυτόν τον στόχο, το λεύκωμα –και η έκθεση– θα έπρεπε να παρέχουν περισσότερα ιστορικά στοιχεία για τις παραστάσεις με το πιο προφανές: να υπάρχουν τουλάχιστον τα ονόματα των ηθοποιών –αν όχι και οι ρόλοι που ερμηνεύουν– στις λεζάντες των φωτογραφιών. Κάτι, κατά τη γνώμη μας, αυτονόητο, που θα πρόσφερε μια πληρέστερη εικόνα σε αναγνώστες/στριες αλλά και σε μελετήτριες/τές του κυπριακού θεάτρου. Για τον ίδιο λόγο θα ήταν ίσως χρήσιμο στην παραστασιογραφία που συμπεριλαμβάνεται στην έκδοση να δίνονταν  η ημερομηνία πρεμιέρας και η διανομή της παράστασης. Επίσης θα είχε ενδιαφέρον να υπήρχαν περισσότερα στοιχεία για τους δυο φωτογράφους και το έργο τους, όχι απλώς τα βιογραφικά τους.

Ελπίζουμε ότι οι επόμενες δράσεις του Γ.Τ.Π. με τον ΘΟΚ «για την ανάδειξη του πολιτιστικού πλούτου της χώρας μας», όπως αναφέρεται στην έκδοση, θα τύχουν καλύτερης προετοιμασίας και να δοθεί περισσότερη σημασία στην έρευνα, με τη συνεργασία θεατρολόγων και ερευνητών ή ο απαραίτητος χρόνος στους λειτουργούς των οργανισμών να εργαστούν. Ας θυμηθούμε την πολύ καλή έκδοση του ΘΟΚ το 1982, για αυτά τα δέκα χρόνια, σε επιμέλεια της Νίκης Μαραγκού.

Με την ευκαιρία να αναφέρουμε ότι είναι καιρός ο ΘΟΚ να βελτιώσει την παρουσίαση του Θεατρικού Αρχείου στην ιστοσελίδα του η οποία χρήζει ριζικής αναθεώρησης, για να καταστεί πιο εύχρηστη και φιλική προς τον ερευνητή, βελτιώνοντας τα εργαλεία πλοήγησης, συγκεκριμενοποιώντας την κατηγοριοποίηση των παραστάσεων, όπως και πιο ωφέλιμη με τον εμπλουτισμό της με περισσότερα στοιχεία π.χ. κριτικές, βλέπε τα εξαιρετικά παραδείγματα Εθνικού Θεάτρου και ΚΘΒΕ, δουλειά που χρειάζεται και αξίζει να της αφιερωθεί χρόνος και πόροι.

Αφού αναφερόμαστε και στο Θεατρικό Μουσείο να επισημάνουμε ότι στο ζητούμενο για περισσότερο φως στην ιστορία του κυπριακού θέατρου, ο ρόλος του οφείλει να είναι πιο ενεργός. Η έκθεση αυτή, όπως και κάποιες πρόσφατες δράσεις με τις οποίες παρουσιάζεται διαδικτυακά το πλούσιο υλικό του Μουσείου, κινούνται προς αυτή τη  κατεύθυνση. Η έκδοση το 2020 των πρακτικών του πρώτου θεατρολογικού συνεδρίου του 2015  μας θυμίζει εκείνη τη σημαντική στιγμή για την κυπριακή θεατρολογία και μας υπενθυμίζει πόσο καθοριστική σημασία μπορεί να είναι ο ρόλος του Μουσείου. Ως εκ τούτου μετά την πανδημία το Μουσείο μπορεί και πρέπει να εξετάσει το πώς μπορεί να φέρει στο φως πτυχές της ιστορίας του θέατρου αλλά και πώς παρακολουθεί και προβάλλει το παρόν της θεατρικής ζωής του τόπου. Η διενέργεια επιστημονικών ημερίδων, αφιερωμάτων και περιοδικών εκθέσεων θα ήταν μια αρχή ενώ καλό θα ήταν να προετοιμαστεί ταυτόχρονα ένα νέο επιστημονικό συνέδριο.

Η μόνιμη έκθεση του Μουσείου σταματά στο 2010 αλλά το κυπριακό θέατρο ευτυχώς συνεχίζει, έτσι αναμένεται να συνεχίζεται και η συλλογή υλικού. Η επέκταση του Μουσείου θα είναι επιβεβλημένη κάποια στιγμή αλλά η απόφαση του Δήμου Λεμεσού να μεταφέρει στις αίθουσες του Κέντρου Πάνου Σολομωνίδη το Μουσείο Καρναβαλιού (το οποίο επίσης θα ασφυκτιεί στον περιορισμένο προσφερόμενο χώρο) δεν εξυπηρετεί μια τέτοια προοπτική. Πιστεύουμε ότι ο Δήμος θα πρέπει να αναθεωρήσει αυτή την απόφασή του, στηρίζοντας ουσιαστικά το Θεατρικό  Μουσείο, όπως έκανε άλλωστε παλαιότερα

Παρατηρώντας τις φωτογραφίες των Κώστα Φαρμακά και Γιώργου Κατσούρη  θυμόμαστε πως το θέατρο είναι εφήμερη τέχνη: μετά το τέλος της παράστασης χάνεται, παραμένουν μόνο κάποια στοιχεία: φωτογραφίες, κριτικές, σχόλια, κοστούμια, μακέτες, κάποια βίντεο. Σίγουρα η αίσθηση της παρακολούθησης, ζωντανά, μιας θεατρικής στιγμής δεν μπορεί να αντικατασταθεί. Ας φροντίσουμε τουλάχιστον να μελετούμε επιστημονικά, να καταγράφουμε συστηματικά, να φωτίζουμε και να προβάλλουμε αυτές τις στιγμές, έτσι ώστε να μη χαθούν εντελώς.

Αντώνης Γεωργίου

Θεατρικό Μουσείο Κύπρου στη Λεμεσό

μέχρι 29 Απριλίου 2021,

καθημερινά 9:00-13:00

και επιπλέον Τρίτη και Παρασκευή 16:00-19:00

Άθολ Φούγκαρντ Το νησί 1977

Στρατής Καρράς Οι παλαιστές 1973
Στρατής Καρράς, Οι παλαιστές, 1973
Ζωρζ Μισέλ Κυριακάτικος περίπατος 1976
Ζωρζ Μισέλ, Κυριακάτικος περίπατος, 1976
Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.