Ένα όνειρο ή εφιάλτης ή ένας αριστουργηματικά δομημένος γρίφος

Με τον Φώτη Αποστολίδη

Για ποιο λόγο πιστεύεις ότι ο Σαίξπηρ συνεχίζει να αφορά το θέατρο σε όλο τον κόσμο; Για τον ίδιο λόγο που συνεχίζουν να μας αφορούν οι ΄Ελληνες Τραγικοί. Τα έχουν πει όλα. Κάθε φορά που θες μια καθολική επιρροή στη σκέψη σου, ανατρέχεις στους Μεγάλους. Ο Σαίξπηρ, στη δική μου τελείως προσωπική φιλολογία, πιάνει το νήμα από τον μινιμαλιστή Ευριπίδη, τον εισηγητή του σύγχρονου θεάτρου και δημιουργεί, με το μέγεθος, την ποίηση και τη βαθύτητα που αντιστοιχούν στον Αισχύλο και τον Σοφοκλή. Νομίζω πως οι άνθρωποι του θεάτρου στρέφονται στις «βασικές μας αρχές», στους θεμελιωτές της θεατρικής τέχνης, επειδή η ανθρωπότητα είναι, μερικές δεκαετίες μετά από τον Β’ παγκόσμιο πόλεμο, μπροστά σε ένα ακόμα αδιέξοδο, που ίσως στο μέλλον αριθμηθεί από τους ιστορικούς ως Γ’ Παγκόσμιος. Η Μαγδαλένα (Ζήρα) πέρασε σε μια χρονιά από τον Ευριπίδη στον Σαίξπηρ. Νομίζω πως αφουγκράζεται μια Ανάγκη: ο κόσμος στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα χρειάζεται restart. Πρέπει να πάμε πίσω, γιανα ξαναπάμε μπροστά. (Αν προλάβουμε.)

Τι είναι αυτό που γοητεύει εσένα προσωπικά στα έργα του; Η ποίησή του.

Τι σημαίνει, αλήθεια, για ένα ηθοποιό να παίζει Σαίξπηρ; Είμαστε «μπουλούκια αναστενάρηδων», που έλεγε και μια παλιά ψυχή. Τα παίζουμε όλα, απλώς τα μεγάλα κείμενα, οι μεγάλοι συγγραφείς, μας «επιτίθενται». Δεν είναι το δέος μπροστά στην αίγλη του κειμένου: αυτό είναι ψώνιο, δεν με αφορά. Άρα δεν ξέρω τι σημαίνει για έναν (καλό) ηθοποιό να παίζει Σαίξπηρ. Ξέρω τι του συμβαίνει: το κείμενο του αποκαλύπτει συνεχώς διαστάσεις, αναγνώσεις, σκέψεις, ιδέες, όνειρα, προφητείες, μεταμφιέσεις του θανάτου: και για χρόνια να κάνεις πρόβα, δεν ξεμπερδεύεις.

Πώς θα περιέγραφες αυτό το ιδιαίτερο έργο του Σαίξπηρ; Ποια η ατμόσφαιρά του; Ένα όνειρο ή εφιάλτης ή ένας αριστουργηματικά δομημένος γρίφος. Μέσα από μεταμφιέσεις και έντεχνες εκτροπές από τον κυρίως μύθο, ο Σαίξπηρ πλέκει έναν ιστό και εγκλωβίζει μαγικά στο έργο του τη ζωή, το θάνατο, τον έρωτα, την εξουσία, το γέλιο, τον πόνο. Όλα όσα συνθέτουν τον Άνθρωπο, που προσπαθεί να επιβιώσει μέσα σε μια συστημική πραγματικότητα.

Το έργο έχει πάρει τα μέτρα του κόσμου από τότε που γράφτηκε ως το τέλος του καινοζωικού αιώνα. Το έργο παρεμβαίνει πολύ άμεσα, μιλάει για όλα όσα μας βασανίζουν, είτε τα καταλαβαίνουμε είτε όχι. Δεν θεωρώ όμως πως η παρέμβαση της Τέχνης κάνει τον κόσμο καλύτερο.

Ένας κόσμος που καταρρέει, μια εξουσία που υποκρίνεται, μια νεαρή γυναίκα, μαζί με άλλους πολλούς, που αγωνίζεται να επιβιώσει. Το έργο, επίκαιρο και διαχρονικό, θεωρείς πως «παρεμβαίνει» (άμεσα ή έμμεσα) στην κοινωνία μας και πώς; Το έργο έχει πάρει τα μέτρα του κόσμου από τότε που γράφτηκε ως το τέλος του καινοζωικού αιώνα. Το έργο παρεμβαίνει πολύ άμεσα, μιλάει για όλα όσα μας βασανίζουν, είτε τα καταλαβαίνουμε είτε όχι. Δεν θεωρώ όμως πως η παρέμβαση της Τέχνης κάνει τον κόσμο καλύτερο. Δεν καταφέρνει πρώτα απ’ όλα να κάνει εμάς, τους καλλιτέχνες, καλύτερους ανθρώπους.

Θα περίμενε κανείς η τριβή με τέτοια κείμενα να μας ευαισθητοποιεί. Αντίθετα, οι ηθοποιοί, που είμαστε στις επάλξεις μιας δευτερογενούς ή τριτογενούς δημιουργίας, παραμένουμε, στη συντριπτική μας πλειοψηφία, εγωπαθείς και αμόρφωτοι. Δεν είναι τυχαίο πως η Μεγάλη Τέχνη έχει χρησιμοποιηθεί, επιτυχώς, από τα ολοκληρωτικά καθεστώτα. Μόνο μια μικρή ευαίσθητη μειοψηφία θα υπάρχει πάντα που επιθυμεί να κάνει τον κόσμο καλύτερο. Θυμάμαι, στην Αθήνα, μία κυρία, με τα εισιτήρια (του μετρό και του σινεμά) στα χέρια, (ποιος ξέρει από ποια γειτονιά κατέφτασε) να κάθεται στα σκαλάκια, εμφανώς ταλαιπωρημένη, να περιμένει να δει την καινούργια ταινία με την Isabelle Huppert.

Θυμάμαι όμως και έξω από τη Λυρική να κατεβαίνουν οι κούρσες και οι κυρίες με τις γούνες και παραδίπλα μια γυναίκα με το μωρό στην αγκαλιά να κρυώνουν, να κρατάει η μάνα το αυτάκι του, να μην το «τρώει» το κρύο. Ποιος χέστηκε; Πάνε και ευαισθητοποιούνται μέσα στα θέατρα και μετά προσπερνούν τα πάντα. Παίζουμε και αγωνιζόμαστε να βγάλουμε μια καλή παράσταση και στ’ αρχίδια μας αν καίγεται η ζωή του συνάδελφού μας. Ξεγοφιάζονται στα μουσεία όχι για απόλαυση, αλλά επειδή Πρέπει να ξεγοφιαστούν. Η μόνη, αποτελεσματική, παρέμβαση της Τέχνης στη ζωή μας, είναι η ηδονή που προσφέρει σε όλους όσοι ηδονίζονται από Αυτήν, μέσα από συγκινήσεις και σκέψεις, πάνω στο Ψεύδος του Πολιτισμού.

  • Το Φανταστικό θέατρο παρουσιάζει ένα ιδιαίτερο έργο του Σαίξπηρ, το Με το ίδιο μέτρο σε μετάφραση Βάιου Λιαπή και σκηνοθεσία της Μαγδαλένας Ζήρας. Με αφορμή αυτή την παράσταση μιλήσαμε για τον Σαίξπηρ, το έργο, το θέατρο και τη θέση του στον κόσμο μας με τη σκηνοθέτιδα και τρεις από τους ηθοποιούς, τον Φώτη Αποστολίδη που υποδύεται τον Δούκα, τη Μυρτώ Κουγιάλη που υποδύεται την Ισαβέλλα και την Ελένη Μολέσκη που υποδύεται τη Μαριάννα.

Το έργο έκανε πρεμιέρα στις 2 Νοεμβρίου.  Παραστάσεις: 4, 9, 10, 11, 16, 17  Νοεμβρίου, στις 8:30 μ.μ.

Αίθουσα Εκδηλώσεων Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ´ (δίπλα από το Βυζαντινό Μουσείο και την Ιερά Αρχιεπισκοπή, έναντι Παγκύπριου Γυμνασίου)

Πλατεία Αρχ. Κυπριανού, 1505 Λευκ

Μας έχεις Like στο Facebook ;