Συναντήσεις/ Ορίζοντας

Γιώργος Φράγκος: Γράφω μόνο για τα βιβλία που μίλησαν εντός μου

 Ο Αντώνης Γεωργίου συναντάει τον ποιητή και κριτικό Γιώργο Φράγκο και μιλάνε για το βιβλίο «Ποιηματογραφίες – Αναγνωστικές προσεγγίσεις σε ποιητές και ποιητικά βιβλία»» (Εκδόσεις Αρμίδα 2021)  όπως και για την κριτική και την κυπριακή λογοτεχνία γενικότερα

 Η εξελικτική πορεία της κυπριακής ποίησης είναι πολύ ενθαρρυντική

Τι περιλαμβάνουν οι «Ποιηματογραφίες»; 

Το βιβλίο ασχολείται αποκλειστικά και μόνο με την ποίηση και την ποιητική. Σε αυτό περιλαμβάνονται τέσσερα μικρά δοκίμια για επιμέρους πτυχές στο έργο των ποιητών Βλαδιμίρ Μαγιακόφσκι, Γιάννη Ρίτσου, Θοδόση Πιερίδη και Τεύκρου Ανθία, αλλά και βιβλιοπαρουσιάσεις πενήντα ποιητικών συλλογών ισάριθμων ποιητών και ποιητριών της Κύπρου. Στον τόμο καλύπτεται η ποιητική παραγωγή μιας δεκαετίας 2011-2021.

Ποτέ δεν γράφω για να αποθαρρύνω κάποιον από του να γράφει. Αντιθέτως, θέλω τα κείμενά μου να συνιστούν ενθάρρυνση για τους δημιουργούς

Με ποιο κριτήριο έγινε η ανθολόγηση των κριτικών που έχουν συμπεριληφθεί;

Έχω γράψει σχεδόν 300 βιβλιοπαρουσιάσεις λογοτεχνικών βιβλίων. Στις «Ποιηματογραφίες» έγινε ανθολόγηση μόνο από τις βιβλιοπαρουσιάσεις ποιητικών συλλογών. Το κριτήριο για τη συμπερίληψη ήταν η ποιότητα – διαχρονικότητα των δημιουργημάτων και, ασφαλώς, η καταξίωση ή η προοπτική των δημιουργών. Πρέπει να πω ότι στο βιβλίο παρουσιάζονται αποκλειστικά μετανεξαρτησιακοί ποιητές και ποιήτριες της Κύπρου. Ενώ η έμφαση δόθηκε στις νεότερες γενιές των δημιουργών μας.

Η συμπερίληψη των κειμένων σας για τους Μαγιακόφκσι, Ρίτσο, Πιερίδη και Ανθία είναι όπως αναφέρετε στην εισαγωγή του βιβλίου μια προσπάθεια να κατανοήσει ο αναγνώστης τους «αισθητικούς σας πυλώνες» και κατά συνέπεια τις «αξιολογικές σας θεωρήσεις» για τους σύγχρονους ποιητές. Ποιοι είναι αυτοί οι πυλώνες και πώς αξιολογείτε ένα βιβλίο;

Αυτοί οι τέσσερις ανυπέρβλητοι ποιητές συνδιαμόρφωσαν τις αντιλήψεις μου περί ποιητικής και αισθητικής. Οι βασικοί πυλώνες της ποιητολογικής μου θεώρησης των ποιητικών πράγματων -όπως τους καθόρισαν με το συνολικό τους έργο οι τέσσερις προαναφερθέντες ποιητές- είναι η κοινωνική ευαισθησία, η ενοραματική υπερβατικότητα, ο λυρισμός που απορρέει από τη φύση και ο αισθησιασμός που απορρέει από τον έρωτα. Αξιολογώ λοιπόν ένα βιβλίο με βάση αυτούς τους τέσσερις κυρίαρχους αισθητικούς πυλώνες. Από εκεί και πέρα, εάν ένα βιβλίο δεν μου μιλήσει μέσα μου, δεν του …μιλώ ούτε κι εγώ! Γράφω μόνο για τα βιβλία που μίλησαν εντός μου. Γι’ αυτό και χαρακτηρίζω την προσέγγισή μου εσωτερική διύλιση.

Γιατί ο υπότιτλος του βιβλίου αναφέρεται σε «αναγνωστικές προσεγγίσεις σε ποιητές και ποιητικά βιβλία»; Γιατί αποφεύγετε τη λέξη «κριτικές»;

Χρησιμοποιώ τους όρους «κριτική λογοτεχνίας» και «κριτικός λογοτεχνίας» με πολλή φειδώ, μόνο συμβατικά και κατά χάρη, καθότι τους θεωρώ ιδιαίτερα μεγαλόσχημους και ηχηρούς. Στα σχετικά κείμενά μου λειτουργώ περισσότερο ως αναγνώστης παρά ως κριτής. Εξού και θεωρώ τις προσεγγίσεις μου περισσότερο αναγνωστικές, παρά κριτικές.

Το γεγονός ότι σε ένα μικρό τόπο όλοι γνωρίζουν όλους δυσχεραίνει τα πράγματα. Η κριτική είναι πάντοτε κάτι το αντιδημοφιλές.

Στην εποχή των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης πως ξεχωρίζουμε, αν ξεχωρίζουμε και αν πρέπει να ξεχωρίζουμε, την έκφραση γνώμης (θετικής ή αρνητικής) για ένα έργο τέχνης από τη δομημένη κριτική;

Η κριτική – αξιολογική θεώρηση ενός λογοτεχνήματος πρέπει να αναπτύσσεται σε δύο επίπεδα. Το πρώτο αφορά τη νοηματοδότηση ενός κειμένου, τις έννοιες, τα νοήματα, τα μηνύματα και τις ιδέες που αυτό πραγματεύεται. Το δεύτερο αφορά την αισθητική πραγμάτωση αυτών των ιδεών, των μηνυμάτων κλπ. Και στο πρώτο και στο δεύτερο επίπεδο οι απόψεις του κριτή πρέπει να τεκμηριώνονται. Εάν αυτή η τεκμηρίωση είναι επαρκής, δεν έχει σημασία πού δημοσιεύεται η κριτική, εάν είναι σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης, σε εφημερίδα ή περιοδικό, έντυπα ή διαδικτυακά.

Γιατί γράφετε κριτική λογοτεχνίας; Αυτό δεν γίνεται σε βάρος της ποιητικής σας δημιουργίας;

Η κριτική ενασχόληση με την ποιητική καταγραφή αλληλοτροφοδοτούνται, αλληλοπριμοδοτούνται, αντλούν εμπνεύσεις και ερεθίσματα η μια από την άλλη. Μελετώντας και κρίνοντας άλλους ποιητές γίνομαι κι εγώ καλύτερος ποιητής. Η πορεία είναι αμφίδρομη και αμοιβαία επωφελής. Εξάλλου και η κριτική λογοτεχνίας είναι επίσης λογοτεχνία, είναι συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος, χρήσιμο, λειτουργικό και αισθητικά ελκυστικό.

Πόσο εύκολο είναι σε ένα μικρό τόπο σαν την Κύπρο να γράψει κάποιος αρνητική κριτική; Οι δημιουργοί αποδέχονται την αρνητική κριτική;

Το γεγονός ότι σε ένα μικρό τόπο όλοι γνωρίζουν όλους δυσχεραίνει τα πράγματα. Η κριτική είναι πάντοτε κάτι το αντιδημοφιλές. Στα λόγια πολλοί την αποζητούν, στην πράξη λίγοι την αποδέχονται. Προσωπικά, δεν γράφω για ένα λογοτεχνικό βιβλίο εάν τα θετικά που έχω να πω δεν υπερισχύουν των αρνητικών.  Ποτέ δεν γράφω για να αποθαρρύνω κάποιον από του να γράφει. Αντιθέτως, θέλω τα κείμενά μου να συνιστούν ενθάρρυνση για τους δημιουργούς. Κέρδισα πολλούς φίλους από την κριτική μου ενασχόληση. Έχασα όμως και μερικούς, δεν το αποκρύβω.

Οι ποιητές μας αφουγκράζονται την εποχή τους, οραματίζονται το μέλλον, αλλά δεν χάνουν επαφή ούτε με τις ρίζες τους.

Μελετώντας όλα αυτά τα χρόνια την ποιητική παραγωγή του τόπου έχετε φτάσει σε κάποια γενικά συμπεράσματα για αυτήν;

Η εξελικτική πορεία της κυπριακής ποίησης, ιδιαίτερα τις τελευταίες δεκαετίες, είναι πολύ αξιόλογη και πολύ ενθαρρυντική. Η ποίησή μας γίνεται ολοένα και πιο πλουραλιστική, ολοένα και πιο σύγχρονη τόσο θεματολογικά όσο και υφολογικά, μορφικά και γλωσσικά. Συναντούμε την εύτολμη πειραματική γραφή όλο και πιο συχνά. Από την άλλη, η πανσπερμία των επιρροών που δέχεται η κυπριακή ποίηση διευρύνεται συνεχώς. Οι ποιητές μας αφουγκράζονται την εποχή τους, οραματίζονται το μέλλον, αλλά δεν χάνουν επαφή ούτε με τις ρίζες τους. Αφού πληρούνται αυτές οι προϋποθέσεις όλο και κάτι καλό θα γεννιέται, συνεχώς.

Ποιες οι αδυναμίες και ποιες οι προοπτικές της κυπριακής λογοτεχνίας; Τι πρέπει να γίνει από πλευρά Πολιτείας για περαιτέρω στήριξή της;

Η αχίλλειος πτέρνα της κυπριακής λογοτεχνίας είναι η ελλιπής προσβασιμότητά της στον έξω κόσμο, της Ελλάδας μη εξαιρουμένης. Οι εθνοκεντρικές προσεγγίσεις ημών των ιδίων, που προσλαμβάνουν την κυπριακή λογοτεχνία ως μια τοπική παραγωγή στην ευρύτερη ελληνική λογοτεχνική παραγωγή, την αδικούν και την υποβαθμίζουν. Και δυστυχώς αυτές οι προσεγγίσεις εκπηγάζουν κυρίως από πολιτειακούς και κρατικούς φορείς. Αυτή η υποτίμηση υποβάλλει και την αντίστοιχη στήριξη ή καλύτερα μη στήριξη. Η κυπριακή πολιτεία απαξιοί την κυπριακή λογοτεχνία. Έτσι η όποια στήριξη παρέχεται είναι αμελητέα, υποτυπώδης και κραυγαλέα ανεπαρκής. Τα συνολικά κονδύλια που διατίθενται για τη λογοτεχνία είναι ψίχουλα και μάλλον συνιστούν προσβολή παρά στήριξη. Από την άλλη, ελάχιστα γίνονται για την καλλιέργεια αναγνωστικής κουλτούρας και βιβλιοφιλίας μέσα στο λαό και ειδικά τους νέους. Σε αυτό το ζήτημα ούτε η δημόσια παιδεία επιτελεί το ρόλο της.

Ποιηματογραφίες

Eιδήσεις από την Κύπρο και τον κόσμο, όλη η επικαιρότητα στο dialogos.com.cy.
Ακολουθήστε μας και στο Google News.