Γνώριζε η ΕΟΚΑ Β’ για το πραξικόπημα

Επαφές της ΕΟΚΑ Β’ με τις Βρετανικές Μυστικές Υπηρεσίες



Ακόμα ένας χρόνος συμπληρώνεται από την αποφράδα εκείνη μέρα του Ιούλη του 1974 που εκδηλώθηκε το διπλό έγκλημα εναντίον της Κύπρου. Το χουντοφασιστικό πραξικόπημα της χούντας και της ΕΟΚΑ Β’ και η τουρκική εισβολή που ακολούθησε.

Στο πέρασμα του χρόνου απαντήθηκαν πολλά ερωτήματα, αν και παραμένουν ακόμα αρκετά που θα πρέπει να απαντηθούν. Τα οποία όμως δεν αλλάζουν την ουσία. Αυτό όμως δεν δίνει το δικαίωμα σε κανέναν που θέλει να δικαιολογήσει τα όσα έγιναν να ισοπεδώνει πράγματα και καταστάσεις και να οδηγεί σε στρεβλά συμπεράσματα.

Το τελευταίο διάστημα υπάρχει η τάση της ισοπέδωσης και της επίρριψης ίσων ευθυνών στον Μακάριο (και τις δυνάμεις που τον υποστήριζαν) και στις δυνάμεις της παρανομίας που οδήγησε στο πραξικόπημα. Αναμφίβολα ο Μακάριος φέρει μεγάλες ευθύνες, όπως π.χ. η ίδρυση της οργάνωσης «Ακρίτας», η ρητορική της ένωσης κ.λ.π. Όμως αυτά δεν μπορούν να εξισωθούν με το πραξικόπημα που έφερε τον Αττίλα στην Κύπρο.

Άλλοι πάλι ισχυρίζονται ό,τι πιο εξωφρενικό μπορεί να σκεφτεί ο νους του ανθρώπου. Ότι λίγο πολύ ο Μακάριος οργάνωσε το πραξικόπημα μαζί με χουντικούς για να… ανατρέψει τη χούντα! Και μέσα σε όλα αυτά αφήνουν ασφαλώς την ΕΟΚΑ Β’ στο απυρόβλητο ή μετριάζουν τις ευθύνες της ή κάποιοι άλλοι ούτε καν την αναφέρουν.

 

Ο αντικομμουνισμός ενώνει ΕΟΚΑ Β’ και βρετανικές μυστικές υπηρεσίες

Στις 29 Νοεμβρίου 1973 οι εφημερίδες δημοσίευσαν αναφορές στο αρχείο του καταζητούμενου της ΕΟΚΑ Β’ Λευτέρη Παπαδόπουλου το οποίο βρέθηκε σε κρησφύγετο στο χωριό Επταγώνια της επαρχίας Λεμεσού. Το κρησφύγετο ήταν στο σπίτι του Μιχαήλ Ηρακλέους.

Στο αρχείο που αποτελείτο από εκατοντάδες έγγραφα περιλαμβάνονταν αναφορές σε συνεργασία της οργάνωσης με τη βρετανική μυστική υπηρεσία πληροφοριών. Μεταξύ των ανευρεθέντων ήταν και μία επιστολή του τότε βουλευτή Γιώργου Τζιρκώτη και μία άλλη με την υπογραφή του Λ. Παπαδόπουλου. Το σημαντικό είναι ότι οι επιστολές αυτές είναι γραμμένες πριν να έρθει ο Γρίβας στην Κύπρο.

Η πρώτη, αυτή του Γ. Τζιρκώτη απευθύνεται στον Γρίβα και φέρει ημερομηνία 29 Ιουλίου 1971. Ο Τζιρκώτης γράφει στον Γρίβα ότι τον επισκέφθηκε κάποιος αξιωματικός της Ιντέλλιτζενς Σέρβις με το όνομα Φλέτσερ με τον οποίο γνωρίστηκαν πριν από περίπου ένα χρόνο και είχαν συχνά επαφές. «Ομιλούσαμεν διά τον κομμουνιστικόν κίνδυνον και την εξάπλωσίν του εις Κύπρον. Χθες, αφού αρχίσαμεν πάλι να ομιλούμεν περί κομμουνισμού, μου εξέφρασε την ανησυχίαν του διά την ανοδικήν πορείαν την οποίαν παίρνει το κόμμα του Λυσσαρίδη και το ΑΚΕΛ μετά την τελευταίον κρίσιν εις τας σχέσεις Μακαρίου-Παπαδοπούλου».

Αξιοποίηση του Γρίβα για επιβολή του σχεδίου Άτσεσον

Ο Φλέτσερ του είπε ότι ο Μακάριος δεν αποδέχεται τις προτάσεις Παπαδόπουλου και πρόσθεσε:

«Αντιλαμβάνομαι ότι εις το παρελθόν ο Στρατηγός Γρίβας είχεν αποδεχθεί μίαν από τας παραλλαγάς του σχεδίου Άτσεσον. Εάν εις το μέλλον γίνει μία επαναφορά αυτού του σχεδίου ή ενός άλλου παρομοίου, ο Στρατηγός Γρίβας θα είναι διατεθειμένος να το δεχθεί; Θα σε παρακαλέσω πολύ, αν μπορείς, να μου δώσεις το συντομότερο μία συγκεκριμένην απάντησιν, διότι συντάσσω μίαν αναφορά εις την κυβέρνησίν μου. Βεβαίως, θα υπάρξουν και πάλι δυσκολίες, διότι υποτεθήστω ότι ο Στρατηγός Γρίβας, η ελληνική κυβέρνησις και η τουρκική κυβέρνησις αποδέχονται ένα τοιούτον σχέδιον, ο Μακάριος και πάλιν θα το απορρίψει».

Αν συμφωνήσουν Ελλάδα και Τουρκία, στείλτε τον Γρίβα στην Κύπρο

Ο Γ. Τζιρκώτης απάντησε στον Φλέτσερ ότι θα απευθυνθεί στον Γρίβα και θα του απαντήσει τα περαιτέρω. Και προσθέτει ο Τζιρκώτης: «Εάν ο Στρατηγός Γρίβας αποδεχθεί ένα τοιούτον σχέδιον και εάν η ελληνική κυβέρνησις και η τουρκική κυβέρνησις ομού μετά του Στρατηγού Γρίβα καταλήξουν εις μίαν συμφωνίαν, τότε δεν πρέπει να σας φοβίζει τυχόν άρνησις του Μακαρίου, διότι εκείνο που θα έχετε να κάμετε είναι να στείλετε τον Στρατηγόν Γρίβαν εις την Κύπρον και τότε δεν θα υπάρξει κανένα πρόβλημα».

Σημειώνουμε ότι ο Σπ. Παπαγεωργίου αναφέρει ότι «όταν ο Γρίβας έστελνε για δημοσίευση στις φιλικές εφημερίδες τα δύο σχέδια Άτσεσον για το Κυπριακό, ο Γρίβας έγραφε στους συνεργάτες του: “Να δώσουμε προβολή. Σ’ αυτά θα στηρίξουμε την πολιτική μας”. Δημόσια δεν είπε ποτέ ότι αποδέχεται τα σχέδια αυτά…»1 Η δεύτερη, που είναι χειρόγραφη κι υπογράφεται από τον Λευτέρη Παπαδόπουλο, απευθύνεται επίσης προς τον Γρίβα και τον ενημερώνει για τις επαφές που συνέχισε να έχει ο Τζιρκώτης με τον Φλέτσερ της Ιντέλιτζες Σέρβις.

Ο Γρίβας δεν θα αρνιόταν λύση που θα προνοούσε ένωση

Αυτή η επιστολή του Λ. Παπαδόπουλου προς τον Γρίβα, ημ. 6 Αυγούστου 1971, ο οποίος τον ενημερώνει για τη συνέχεια των επαφών του Τζιρκώτη με τον Φλέτσερ, παρουσιάζει το δικό της ενδιαφέρον. Σε αυτήν φαίνεται ότι ο Γρίβας είχε διάθεση να συνεργαστεί με τους Βρετανούς προκειμένου να πετύχει την ένωση. Αναφέρει στον Γρίβα ο Λ. Παπαδόπουλος ότι ο Τζιρκώτης τού μετέφερε την ελπίδα ότι οι Βρετανοί κατάλαβαν το σφάλμα τους με τις συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου.

Σύμφωνα με την επιστολή, ο Τζιρκώτης ανέφερε στον Φλέτσερ ότι ο Γρίβας «ελπίζει ότι δεν θα επιμείνετε εις την διάπραξιν των ιδίων λαθών εάν δεν επιθυμείτε να ίδητε μίαν πρωίαν τον ρωσικόν στόλον αγκυροβολημένον εις την Δεκέλειαν ή το Ακρωτήρι». Και συνεχίζει: «Βεβαίως, ο Στρατηγός δεν θα ηρνείτο να συζητήσει προς εξεύρεσιν λύσεως, οδηγούσης προς την Ένωσιν νυν υπέρ ποτέ καθισταμένης αναγκαίας λόγω των ερεισμάτων που απέκτησε η Ρωσία διά της πολιτικής Μακαρίου, αλλά τούτο δεν είναι δυνατόν καθ’ ον χρόνον ευρίσκεται εις Ελλάδα».

Με άλλα λόγια ο Γρίβας τούς έλεγε ότι δεν μπορεί να ρυθμίσει τα πράγματα ενόσω βρίσκεται εκτός Κύπρου. Και εκ των πραγμάτων φαίνεται ότι υπήρξε στο τέλος συνεννόηση, αφού ο Γρίβας ερχόμενος μυστικά στην Κύπρο αποβιβάστηκε σε έδαφος των Βρετανικών Βάσεων, στην περιοχή Πισσουρίου.

 

Ο Γρίβας δεν είναι αντιβρετανός είναι αντικομμουνιστής

Ο Λ. Παπαδόπουλος συνεχίζει γράφοντας ότι ο Τζιρκώτης είπε στον Φλέτσερ: «Εάν επιθυμείτε συνομιλίας μετ’ αυτού, να βρείτε έναν τρόπο να τον φέρετε. Και κατέληξε. Πρέπει να έχετε υπ’ όψιν, κ. Φλέτσερ, ότι ο Στρατηγός δεν είναι antiBritish ανεξαρτήτως εάν εβρέθημεν αντιμέτωποι. Ο Στρατηγός είναι anticommunist όπως κι εγώ». Ο Άγγλος συνομιλητής του απήντησε: «Χαίρομαι που ο Στρατηγός είναι διαλλακτικός. Ωρισμένως ο κομμουνισμός εις την Κύπρον, αφ’ ότου έφυγεν, ηυξήθη κατά 300 φορές περισσότερον».

4

Επαφές και πριν το πραξικόπημα

Αναφοράς στις σχέσεις ΕΟΚΑ Β’ και Ιντέλλιτζενς Σέρβις κάνει και μια απόρρητη στρατιωτική έκθεση που περιλαμβάνεται στα αποδεσμευθέντα έγγραφα που αφορούν την περίοδο 1975. Η απόρρητη έκθεση φέρει ημερομηνία 25 Μαρτίου 1975 και ανάμεσα σ’ άλλα αναφέρει ότι το Κέντρο Ενόπλων Βρετανικών Δυνάμεων Μέσης Ανατολής (Ακρωτήρι) είχε πάρει μυστικές πληροφορίες από τρεις τουλάχιστον πηγές της ΕΟΚΑ Β’ για τις πιθανότητες πραξικοπήματος κατά τη διάρκεια του 1974.

Η πρώτη ημερομηνία που αναφέρεται είναι η 28η Φεβρουαρίου 1974. Η δεύτερη ήταν στις 9 Μαρτίου 1974. Όπως αναφέρεται στην έκθεση, ταγματάρχης της ΕΟΚΑ Β’ (στον οποίο δόθηκε το ψευδώνυμο «Χίππο») συναντήθηκε με στέλεχος των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών. Αυτός ο Χίππο μίλησε στον Βρετανό πράκτορα για τη διενέργεια πραξικοπήματος και ζητούσε να μάθει πόση ώρα χρειάζονταν οι Βρετανοί να ειδοποιήσουν τις οικογένειες Βρετανών στην Κύπρο για να μετακινηθούν στο έδαφος των στρατιωτικών Βάσεων.

Ο πράκτορας είπε ότι χρειάζονταν περίπου τέσσερις ώρες, αλλά ο «Χίππο» τού είπε ότι μία ώρα είναι αρκετή. Συζήτησε, δε, ανοικτά την ανάγκη συνεργασίας με τους Βρετανούς σε περίπτωση ένοπλης εμπλοκής στην πόλη (Λεμεσός).2

Από την 1η Ιουλίου έτοιμη η ΕΟΚΑ Β’

Η τρίτη επαφή έγινε στις 2 Ιουλίου 1974. Δόθηκε η πληροφορία στους Βρετανούς ότι οι «πολεμιστές της πόλης»3 τέθηκαν σε πλήρη ετοιμότητα από την 1η Ιουλίου 1974 και ήταν κάτω από τον απευθείας έλεγχο των Ελλήνων αξιωματικών.

Η ίδια πηγή είπε στους Βρετανούς ότι ήδη είχαν διανεμηθεί όπλα και είχαν τεθεί οι στόχοι. Παράλληλα οι Βρετανοί ενημερώθηκαν ότι το Εφεδρικό και η Κυπριακή Αστυνομία θα αντιμετωπίζονταν από την Εθνική Φρουρά και πως η όλη επιχείρηση θα διαρκούσε 4 ώρες. Στο ίδιο έγγραφο αναφέρεται ότι στις 16 Ιουλίου η ΕΟΚΑ Β’ είχε πλήρη έλεγχο της κατάστασης στη Λεμεσό και ότι ο συντονιστής του πραξικοπήματος Συνταγματάρχης Σιρμόπουλος βρισκόταν σε επαφή με τις βρετανικές Αρχές, μέσω του δικηγόρου από τη Λευκωσία Τσιρίδη.

Αυτός είχε κάνει διευθετήσεις για την ασφάλεια των Βρετανών υπηκόων που βρίσκονταν στην πόλη. Αυτή είναι μια πτυχή που πρέπει να έχουν υπόψιν τους όσοι μελετούν την περίοδο και κυρίως όταν επιχειρούν να μεταθέσουν αλλού ευθύνες και ενέργειες.

1 Σπύρου Παπαγεωργίου, Μακάριος πορεία διά πυρός και σιδήρου, σελ. 77.
2 Φανούλας Αργυρού, Ντοκουμέντα: Αποκαλύψεις για το 1974, εφ. Σημερινή 24/12/2008.
3 Εννοεί τα μέλη της ΕΟΚΑ Β’.

Μιχάλης Μιχαήλ