Απόλυτη προτεραιότητα το θέμα της έμφυλης βίας και η λήψη μέτρων για τερματισμό της

Της Άννας Μισιαούλη

  • Από το 2000 μέχρι σήμερα έχουν διαπραχθεί στην Κύπρο 37 δολοφονίες γυναικών
  • Το 89% των περιστατικών βίας στην οικογένεια για το 2017 αφορούσε γυναίκες

Την αναγκαιότητα να τεθεί ως πολιτική προτεραιότητα και να ψηφιστεί άμεσα το νομοσχέδιο για τη βία κατά των γυναικών σε συμμόρφωση με τις πρόνοιες της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη και την Καταπολέμηση της Βίας κατά των Γυναικών και της Ενδοοικογενειακής Βίας (Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης), την οποία η Κυπριακή Δημοκρατία κύρωσε στις 10 Νοεμβρίου 2017, κατέδειξαν τα πρόσφατα περιστατικά γυναικοκτονιών.
Παρά τις έντονες αντιδράσεις, διαμαρτυρίες και κινητοποιήσεις, μετά από λίγες μέρες το θέμα φαίνεται ξανά ξεχασμένο στη δημόσια σφαίρα, παρά το ότι η συζήτηση στη Βουλή στις 8 Ιουλίου είχε κριθεί αναγκαία για την εξεύρεση λύσεων και την ψήφιση των αναγκαίων νομοθεσιών το ταχύτερο δυνατό.

Η κατάσταση στην Κύπρο του σήμερα

Σύμφωνα με τα στοιχεία, από το 2000 μέχρι σήμερα έχουν διαπραχθεί στην Κύπρο 37 δολοφονίες γυναικών που παραπέμπουν σε γυναικοκτονίες. 39 κλήσεις την ημέρα δέχονται οι υπηρεσίες στήριξης θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας στην Κύπρο και μια στις πέντε γυναίκες άνω των 15 ετών θα υποστεί βιασμό, ξυλοδαρμό ή άλλης μορφής σωματική βία στη διάρκεια της ζωής της.

Τα στοιχεία του Συνδέσμου για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Βίας στην Οικογένεια (ΣΠΑΒΟ) καταδεικνύουν ότι το 89% των περιστατικών βίας στην οικογένεια για το 2017 αφορούσε γυναίκες. Από αυτές το 2% εγκυμονούσαν, το 54% ήταν σύζυγοι ή σύντροφοι του θύτη, το 61% ζούσαν με τον θύτη και 69% είχαν παιδιά.

Από το σύνολο των περιστατικών, το 88% ανέφερε ότι βίωσαν ξανά περιστατικό βίας και το 28% ότι υπέστησαν βία σε νεαρή ηλικία.

Όσον αφορά στα είδη βίας που υπέστησαν τα θύματα, το 30% υπέστη ψυχολογική βία, το 54% ψυχολογική και σωματική βία, το 11% ψυχολογική, σωματική και σεξουαλική βία, το 4% ψυχολογική και σεξουαλική παρενόχληση και το 1% παραμέληση.

Παράλληλα, στην τηλεφωνική γραμμή άμεσης βοήθειας 1440 που διατηρεί ο ΣΠΑΒΟ λήφθηκαν κατά το 2018 14.404 τηλεφωνήματα, καταγράφοντας αύξηση από το 2017.

Αξίζει να σημειωθεί ότι σειρά γυναικοκτονιών που σημειώθηκαν το 1980 στην Κύπρο πυροδότησαν και την έναρξη λειτουργίας του Συνδέσμου για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Βίας στην Οικογένεια, ο οποίος στα πλαίσια των παρεχόμενων υπηρεσιών του λειτουργεί Γραμμή Βοήθειας 1440, χώρους Φιλοξενίας γυναικών και παιδιών θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας στη Λευκωσία, Πάφο και σύντομα στη Λεμεσό και προσφέρει συμβουλευτικές και θεραπευτικές υπηρεσίες σε γυναίκες θύματα και δράστες.

Τι είναι η έμφυλη βία που φθάνει στη γυναικοκτονία

 

«Η γυναικοκτονία είναι θέμα σεξιστικής συμπεριφοράς. Ό,τι βασίζεται στο φύλο είναι σεξιστική συμπεριφορά. Φυσικά θα πρέπει να τονιστεί ότι ο σεξισμός δεν αφορά μόνο τις γυναίκες. Παρόμοια φαινόμενα θα μπορούσε να συμβούν και στους άνδρες. Θέση μου είναι ότι ο σεξισμός θα πρέπει να ποινικοποιηθεί», εξήγησε η Επίτροπος Ισότητας των Φύλων, Ιωσηφίνα Αντωνίου.

Η Μαρία Αγγελή από το Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελέτης Κοινωνικού Φύλου (MIGS), μιλώντας στην «Κυριακάτικη Χαραυγή» υπογράμμισε ότι το MIGS αντιμετωπίζει την έμφυλη βία ως δομικό κοινωνικό πρόβλημα που εντάσσεται γενικότερα στην ανισότητα των φύλων, η οποία αποτελεί σύμπτωμα, σύμφωνα με το οποίο αποσιωπάται η φωνή των γυναικών και στην ακραία μορφή του φθάνει στην γυναικοκτονία. Μάλιστα, επεσήμανε ότι η απουσία τακτικών στατιστικών στοιχείων και πρωτογενών ερευνών καταδεικνύει ακριβώς ότι δεν υπάρχει αρκετή ευαισθητοποίηση για τη βία κατά των γυναικών.

Ανάλογα και η Αναστασία Σάββα από το ΣΠΑΒΟ επεσήμανε ότι η βία αποτελεί θέμα επιβολής εξουσίας και ελέγχου από πλευράς του θύτη προς το θύμα. Τα στοιχεία καταρρίπτουν τα στερεότυπα και όσον αφορά στα θύματα, αλλά και στους θύτες. Θύμα ή θύτης μπορεί να είναι οποιοδήποτε άτομο ανεξαρτήτως μορφωτικού υπόβαθρου ή οικονομικής κατάστασης.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτηρίζει τη γυναικοκτονία ως ανθρωποκτονία γυναικών από πρόθεση λόγω του φύλου τους. «Η βία κατά των γυναικών περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα πράξεων από λεκτικές παρενοχλήσεις και άλλες μορφές συναισθηματικής κακοποίησης, μέχρι την καθημερινή σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση, ενώ στην άκρη αυτού του φάσματος βρίσκεται η γυναικοκτονία. Ενώ η κατανόησή μας για τον όρο είναι περιορισμένη, γνωρίζουμε ότι ένα μεγάλο ποσοστό των γυναικοκτονιών είναι σε βάρος γυναικών που βρίσκονται σε βίαιες σχέσεις και διαπράττονται από τον νυν ή έναν πρώην σύντροφό τους».

 

ΜΜΕ και γυναικοκτονίες

 

Σοβαρό ζήτημα προέκυψε και από τον τρόπο ειδησεογραφικής κάλυψης των περιστατικών γυναικοκτονιών.

Η πρόσφατη εν ψυχρώ δολοφονία της άτυχης νεαρής γυναίκας και μητέρας ενός ανήλικου παιδιού από τον πρώην σύντροφο της, το Σάββατο 29 Ιουνίου 2019, αντιμετωπίστηκε από διάφορα ΜΜΕ -ηλεκτρονικά ως επί το πλείστον- με τρόπο που προκαλούσε την κοινή γνώμη. Μη κυβερνητικοί οργανισμοί επεσήμαναν το ρόλο των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας στην εξάλειψη των περιστατικών βίας.

Ο ΣΠΑΒΟ ανέφερε χαρακτηριστικά ότι η μετατόπιση των βίαιων αυτών εκδηλώσεων σε δήθεν εγκλήματα πάθους η σε ψυχολογικά προβλήματα των δραστών διογκώνουν και κλιμακώνουν τη βία κατά των γυναικών, εφόσον συντηρούν αναχρονιστικές και στερεοτυπικές αντιλήψεις και πρακτικές που προτάσσουν ακόμη και σήμερα την πατριαρχία έναντι της ισότητας των φύλων και των ίσων δικαιωμάτων των γυναικών, ενώ παράλληλα λειτουργούν προστατευτικά προς τους δράστες.

Από την πλευρά της Συμβουλευτικής Επιτροπής για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας στην Οικογένεια (ΣΕΠΚΒΟ), σε ακόμα πιο αυστηρό ύφος ανέφερε ότι θεωρεί απαράδεκτο τον τρόπο που κάποια Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης μεταδίδουν τις απόπειρες δολοφονίας γυναικών και δολοφονίες γυναικών.

Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά σε ανακοίνωση Τύπου, αντί τα ΜΜΕ να κάνουν λόγο για γυναικοκτονία, ρομαντικοποιούν τις δολοφονίες με τίτλους ειδήσεων που μιλούν για «οικογενειακή τραγωδία», «έγκλημα πάθους», ή πως «το χέρι του θύτη το όπλισε η ζήλια και η αγάπη», καθώς και άλλες υπόνοιες που ενοχοποιούν ή προσδίδουν συμμετοχή στην αποτρόπαια πράξη από το θύμα, ανακατασκευάζοντας την πραγματικότητα. «Τέτοιοι τίτλοι ειδήσεων δυσχεραίνουν το έργο όλων εμάς που έχουμε υποχρέωση να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους. Να κατονομάσουμε δηλαδή ως κοινωνία ότι όλες αυτές οι γυναίκες δολοφονήθηκαν επειδή ακριβώς ήταν γυναίκες, και όχι επειδή “αγαπήθηκαν πολύ” ή “προκάλεσαν” τον σύντροφό τους», αναφέρεται.

 

Μείζον θέμα ασφάλειας και προστασίας των γυναικών θυμάτων βίας

Η ΣΕΠΚΒΟ κάλεσε το κράτος να θέσει ως πολιτική προτεραιότητα το σημαντικό αυτό θέμα και να προχωρήσει άμεσα στην ψήφιση του σχετικού νομοσχεδίου για τη βία κατά των γυναικών, σε συμμόρφωση με τις πρόνοιες της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη και την Καταπολέμηση της Βίας κατά των Γυναικών και της Ενδοοικογενειακής Βίας (Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης), την οποία η Κυπριακή Δημοκρατία κύρωσε στις 10 Νοεμβρίου 2017. Η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης αποτελεί το μόνο δεσμευτικό, διεθνές εργαλείο που αναμένεται να συμβάλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση αποτελεσματικών πολιτικών για την πρόληψη όλων των μορφών βίας κατά των γυναικών, στην προστασία, στήριξη και ενδυνάμωση των θυμάτων βίας και στην παραδειγματική τιμωρία των δραστών. Ταυτόχρονα, ζήτησε από τον Υπουργό Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως και από τον Αρχηγό Αστυνομίας όπως επανακαθορίσουν άμεσα τον τρόπο αξιολόγησης και χειρισμού των περιστατικών βίας κατά των γυναικών από την Αστυνομία, με ρητές και ξεκάθαρες οδηγίες, ιδιαίτερα αναφορικά με τα μέτρα ασφάλειας και προστασίας που πρέπει να παρέχονται στα θύματα βίας.

Επιπρόσθετα επεσήμανε ότι το 30% των γυναικών που δολοφονήθηκαν στην Κύπρο από το 2000 ήταν με όπλο. Συνεπώς, το υφιστάμενο πλαίσιο άδειας οπλοκατοχής θα πρέπει να αναθεωρηθεί με εισαγωγή αυστηρών κριτηρίων και περιορισμών, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις όπου ο κάτοχος σχετίζεται με αναφορές/ καταγγελίες/ αδικήματα βίας.

Ευρισκόμενος ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ο καθηγητής Δρ Ανδρέας Καπαρδής παρουσίασε έρευνα της μεταπτυχιακής ερευνήτριας Μαρίας Κωνσταντίνου που εκπονήθηκε σε συνεργασία με το Τμήμα Ψυχολογίας του Second University of Naples στην Ιταλία και το Mykolas Romeris University στη Λιθουανία.

Σύμφωνα με την έρευνα, οι φόνοι γυναικών στην Κύπρο έγιναν με κυνηγετικό όπλο, στρατιωτικό τυφέκιο ή κουζινομάχαιρο. Σε αριθμό περιπτώσεων η δολοφονία ήταν προμελετημένη και διεπράχθη σε απόμερες περιοχές και κυρίως χωράφια, ενώ στις πλείστες περιπτώσεις ο δράστης, μιλώντας με συγγενείς και φίλους του ζευγαριού, είχε επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι θα σκότωνε το θύμα.

Η έρευνα κατέδειξε ταυτόχρονα την αναγκαιότητα χάραξης αποτελεσματικής πολιτικής και τη λήψη μέτρων πρόληψης και αποτελεσματικής καταστολής του φαινομένου της ενδοοικογενειακής βίας και κατ’ επέκταση των γυναικοκτονιών από πλευράς της Πολιτείας.

Ανάμεσα σε άλλα προτείνεται η συγγραφή πρωτοκόλλου διαχείρισης καταγγελιών και αντιμετώπισης της βίας κατά των γυναικών, κάτι που όπως παραδέχθηκε ο εκπρόσωπος της Αστυνομίας, Κώστας Βέης, ενώπιον της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων δεν υπάρχει, όπως δεν υπάρχει ούτε εξειδικευμένη ομάδα στην Αστυνομία για χειρισμό των περιστατικών βίας κατά των γυναικών.